Кіріспе
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ұйымдастырған әлемдік іс-қимыл күні. Дүниежүзілік денсаулық күні – Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) және басқа да тиісті ұйымдардың қолдауымен жыл сайын 7 сәуірде тойланатын жаһандық денсаулық туралы хабардарлық күні. 1948 жылы ДДҰ Бірінші Дүниежүзілік денсаулық ассамблеясын өткізді. Ассамблея 1950 жылдан бастап жыл сайын 7 сәуірді Дүниежүзілік денсаулық күні ретінде атап өтуге шешім қабылдады. Дүниежүзілік денсаулық күні ДДҰ-ның құрылуына орай өткізіледі және ұйым үшін әлемдік денсаулыққа қатысты маңызды мәселелерге әлемдік назар аудару мүмкіндігі болып табылады. ДДҰ күніне қатысты халықаралық, аймақтық және жергілікті шараларды ұйымдастырады. Дүниежүзілік денсаулық күнін қоғамдық денсаулық мәселелеріне қызығушылық танытқан түрлі үкіметтер мен үкіметтік емес ұйымдар да мойындайды, олар өздерінің қолдауын БАҚ арқылы, мысалы, Жаһандық денсаулық кеңесі сияқты ұйымдар арқылы көрсетеді және шаралар өткізеді. Дүниежүзілік денсаулық күні – ДДҰ белгілеген 11 ресми жаһандық денсаулық науқанының бірі, оларға Дүниежүзілік туберкулез күні, Дүниежүзілік иммундау апталығы, Дүниежүзілік безгек күні, Дүниежүзілік темекіге қарсы күрес күні, Дүниежүзілік СПИД күні, Дүниежүзілік қан донорлары күні, Дүниежүзілік Шагас ауруы күні, Дүниежүзілік пациенттер қауіпсіздігі күні, Дүниежүзілік антимикробтық таңдаулылық апталығы және Дүниежүзілік гепатит күні кіреді.
World Health Day is a global health awareness day celebrated every year on 7 April, under the sponsorship of the World Health Organization (WHO), as well as other related organizations. In 1948, the WHO held the First World Health Assembly. The Assembly decided to celebrate 7 April of each year, with effect from 1950, as the World Health Day. The World Health Day is held to mark WHO's founding and is seen as an opportunity by the organization to draw worldwide attention to a subject of major importance to global health each year. The WHO organizes international, regional and local events on the Day related to a particular theme. World Health Day is acknowledged by various governments and non governmental organizations with interests in public health issues, who also organize activities and highlight their support in media reports, such as the Global Health Council. World Health Day is one of 11 official global health campaigns marked by WHO, along with World Tuberculosis Day, World Immunization Week, World Malaria Day, World No Tobacco Day, World AIDS Day, World Blood Donor Day, World Chagas Disease Day, World Patient Safety Day, World Antimicrobial Awareness Week and World Hepatitis Day.
2006: денсаулық үшін бірлесе жұмыс істеу
2006 жылы Дүниежүзілік денсаулық күні денсаулық сақтау қызметкерлерінің дағдарысына, яғни ондаған жылдар бойы білім беруге, оқытуға, жалақыға, жұмыс ортасына және басқаруға жеткіліксіз инвестиция салғандықтан әлемдегі денсаулық сақтау қызметкерлерінің созылмалы тапшылығына арналды. Бұл күнді жеке денсаулық сақтау қызметкерлерін – көмекке мұқтаж адамдарға медициналық көмек көрсететін, денсаулық сақтау жүйесінің тірегі болып табылатын адамдарды құрметтеу үшін де белгіледі. Сондай-ақ, бұл күні Дүниежүзілік денсаулық ұйымының (ДДҰ) 2006 жылғы Дүниежүзілік денсаулық туралы есебі жарияланды, ол осы мәселеге арналған. Есепте әлемдік денсаулық сақтау саласындағы қазіргі дағдарысқа баға берілді және әлем бойынша шамамен 4,3 миллион дәрігер, акушер, медбике және басқа да денсаулық сақтау қызметкерлерінің жетіспеушілігі анықталды. Сонымен қатар, елдер мен халықаралық қауымдастыққа осы мәселені шешу үшін бірқатар шаралар ұсынылды.
2008 жыл: денсаулықты климаттың өзгеруінің зиянды әсерінен қорғау
2008 жылы Дүниежүзілік денсаулық күні климаттың өзгеруінің денсаулыққа зиянды әсерінен қорғау қажеттілігіне және климаттың өзгеруі мен денсаулық сақтау, қоршаған орта, азық-түлік, энергия, көлік сияқты басқа да даму салалары арасындағы байланысты нығайтуға бағытталды. «Климаттың өзгеруінен денсаулықты қорғау» тақырыбы климаттың өзгеруі туралы жаһандық диалогта денсаулықты орталыққа қойды. Дүниежүзілік денсаулық ұйымы (ДДҰ) климаттың өзгеруі жаһандық денсаулық сақтау қауіпсіздігіне күшейе беріп бара жатқан қауіп төндіріп отырғанын мойындағандықтан осы тақырыпты таңдады.
2009: Адам өмірін құтқарып, ауруханаларды төтенше жағдайларда қауіпсіз етуге
2009 жылғы Дүниежүзілік денсаулық күні денсаулық сақтау мекемелерінің қауіпсіздігіне және төтенше жағдайлардың салдарынан зардап шеккендерге көмек көрсететін денсаулық сақтау қызметкерлерінің дайындығына баса назар бөлді. Денсаулық сақтау орталықтары мен қызметкерлері апат кезінде әсіресе осал жандар үшін өмірлік маңызға ие, жарақаттарды емдеуге, аурулардың алдын алуға және денсаулық сақтау қажеттіліктерін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Көбінесе, бұрыннан әлсіз болған денсаулық сақтау жүйелері апат кезінде жұмыс істеуін тоқтатады, бұл халық денсаулығына дереу және болашақта да салдарларын тигізеді. Осы жылғы Дүниежүзілік денсаулық күнінің науқаны аясында Дүниежүзілік денсаулық ұйымы (ДДҰ) және халықаралық әріптестер қауіп-қатерге төтеп бере алатын және дереу көмекке мұқтаж адамдарға қызмет ете алатын денсаулық сақтау инфрақұрылымына инвестиция салудың маңыздылығын атап өтті, сондай-ақ денсаулық сақтау мекемелерін өрт сияқты ішкі төтенше жағдайларға жауап беру жүйелерін енгізуге және күтімнің үздіксіздігін қамтамасыз етуге шақырды.
2010 жыл: урбанизация және денсаулық
"1000 қала, 1000 өмір" науқаны 2010 жылдың 7 сәуірінен бастап әлем бойынша өткізілді. Науқанның басты мақсаттары: 1000 қала: денсаулық үшін қалалық кеңістіктерді ашу, оның ішінде саябақтардағы шаралар, қалалық мәжілістер, тазалық акциялары, тіпті көшелердің бір бөлігін автокөліктер үшін жабу. 1000 өмір: қалаларында денсаулыққа маңызды үлес қосып, өз ісімен көзге түскен 1000 қалалық денсаулықты жақтаушының әңгімелерін жинау.
1000 cities: to open up public spaces to health, whether it be activities in parks, town hall meetings, clean up campaigns, or closing off portions of streets to motorized vehicles. 1000 lives: to collect 1000 stories of urban health champions who have taken action and had a significant impact on health in their cities.
2011: микробқа қарсы төзімділік
2011 жылғы 7 сәуірде тамыз етілген Дүниежүзілік денсаулық күнінің тақырыбы «Антимикробтық қарсылық және оның жаһандық таралуы» болды. Ол үкіметтер мен мүдделі тараптардың жоғары төзімді микроорганизмдердің пайда болуын болдырмау және оған қарсы күресу үшін қажетті саясаттар мен тәжірибелерді жүзеге асыру қажеттігіне назар аударды. Резистентті микроорганизмдерден туындаған инфекциялар стандартты емдеуге, соның ішінде антибиотиктерге және басқа да антимикробтық препараттарға жауап бермейтін болса, бұл ұзаққа созылған ауруға және өлім қаупінің артуына әкелуі мүмкін. 2011 жылғы Дүниежүзілік денсаулық күнінде Дүниежүзілік денсаулық ұйымы (ДДҰ) болашақ ұрпақтар үшін антимикробтық препараттарды сақтауға күштірек үн қоюға шақырды. Ұйым антимикробтық қарсылықтың таралуымен күресу үшін алты тармақты саясат пакетін ұсынды:
* Желдеткіштік пен азаматтық қоғамның қатысуымен жан-жақты, қаржыландырылатын ұлттық жоспарға міндеттеме беру.
* Бақылау және зертханалық қуаттылықты нығайту.
* Қауіпсіз сапалы, қажетті дәрі-дәрмектерге үзіліссіз қол жеткізуді қамтамасыз ету.
* Дәрі-дәрмектерді рационалды пайдалануды реттеу және қолдау, оның ішінде мал шаруашылығында, сондай-ақ пациенттерге тиісті күтім көрсетуді қамтамасыз ету; азық-түлік өндіретін жануарларда антимикробтық препараттарды қолдануды азайту.
* Инфекцияның алдын алу және бақылау шараларын күшейту.
* Жаңа құралдарды жасау үшін инновацияларды және ғылыми-зерттеу жұмыстарын қолдау.
Commit to a comprehensive, financed national plan with accountability and civil society engagement. Strengthen surveillance and laboratory capacity. Ensure uninterrupted access to essential medicines of assured quality. Regulate and promote rational use of medicines, including in animal husbandry, and ensure proper patient care; reduce use of antimicrobials in food producing animals. Enhance infection prevention and control. Foster innovations and research and development for new tools.
2012 жыл: қартаю және денсаулық
2012 жылғы Дүниежүзілік денсаулық күні "Дені саулық өмірге жылдар қосады" деген ұранымен белгіленді. Көптеген елдерде өмір күтілу ұзақтығы артып келеді, яғни көбірек адамдар ұзақ өмір сүріп, денсаулық сақтауға мұқтаж болатын жасқа жетеді. Ал туылу көрсеткіші көбінесе төмендеп жатыр. Елдер мен денсаулық сақтау жүйелері демографиялық өзгерістермен күресу үшін жаңа және тұрақты жолдар табуы керек. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының Қартаю және өмір жолы департаментінің директоры Джон Бирдтың айтуынша: "Халықтың қартаюы жылдамдаған сайын, ұзақ мерзімді күтім үшін дұрыс модельді табу өте маңызды болып келеді". Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы және үкіметтік емес, сондай-ақ қоғамдық ұйымдар 2012 жылғы Дүниежүзілік денсаулық күнін тойлау үшін әртүрлі шаралар ұйымдастырды.
2014 жыл: кішкентай тістеу, үлкен қауіп
2014 жылғы Дүниежүзілік денсаулық күні ең көп таралған ауру тасымалдаушыларға – мысалы, масалар, құмжаздар, шыбындар, кенелер және бұршақтар – назар аударды. Олар көптеген түрлі паразиттер мен патогендерді таратып, түрлі ауруларды тудырады. Мысалы, масалар жыл сайын дүние жүзінде шамамен 660 000 адамның өліміне себеп болатын ең қауіпті ауру – малярияны, сондай-ақ денге қызуын, лимфалық филяриазды, чикунгуньяны, жапон энцефалитін және сары қызуды таратады. Әлем халқының жартысынан астамы осы ауруларға ұшырау қаупінде. 2014 жылғы Дүниежүзілік денсаулық күнінің мақсаты – ауру тасымалдаушылар арқылы таралатын аурулардан жақсы қорғауды қамтамасыз ету, әсіресе аурулар таралатын аймақтарда тұратын отбасылар мен денсаулықтарына қауіп төнетін елдерге саяхаттайтындар үшін. Бұл науқан ауру тасымалдаушылар арқылы таралатын аурулар халық денсаулығы үшін мәселе болып табылатын немесе жаңадан пайда болатын елдердің денсаулық сақтау органдарына қадағалауды және қорғау шараларын күшейтуді ұсынды.
2015 жыл: азық-түлік қауіпсіздігі
ДДҰ 2015 жылғы Дүниежүзілік денсаулық күні науқаны аясында азық-түлік қауіпсіздігін жақсартуды қолға алды. Қауіпсіз емес тамақ – зиянды бактериялар, вирустар, паразиттер немесе химиялық заттар қамтитын тамақ – 200-ден астам ауруға себеп болады және әр жылы шамамен 2 миллион адамның, көбінесе балалардың өлімімен байланысты. Тамақ өндірісі, таратылуы және тұтынылуындағы өзгерістер, қоршаған ортаның өзгеруі, жаңа және пайда болатын патогендер мен антибиотиктерге төзімділік – барлығы азық-түлік қауіпсіздігі жүйелеріне үлкен қиындықтар туғызады. ДДҰ елдермен және әріптестермен бірлесіп, Codex Alimentarius нормаларына сәйкес, тамақ арқылы жұғатын аурулардың алдын алу, анықтау және оларға жауап беру жөніндегі күш-жігерді күшейтеді. Азық-түлік қауіпсіздігі – фермерлерден және өндірушілерден бастап сатушылар мен тұтынушыларға дейін барлығының бірлескен жауапкершілігі екенін жақтады және тарелкамыздағы тамақтың қауіпсіз болуын қамтамасыз етуде әркімнің атқаратын рөлінің маңыздылығы туралы хабардарлықты арттыруда.
2016 жыл: диабет
ДДҰ 2016 жылғы Дүниежүзілік денсаулық күнін диабетке арнады – көптеген елдерде, әсіресе төмен және орташа табысты елдерде қарқынды өсіп келе жатқан, алдын алуға және емдеуге болатын жұқпалы емес ауру. Салмақты қалыпты деңгейде ұстау, жүйелі түрде дене шынықтырумен айналысу және дұрыс тамақтану сияқты қарапайым өмір салты шаралары 2-ші типті диабеттің пайда болуын болдырмауға немесе кейінге жылдыруға тиімді екені дәлелденді. Диабетті диагностикалау, өзін-өзі басқару бойынша білім беру және қолжетімді емдеу арқылы оны бақылауға және емдеуге болады, соның арқасында асқынулардың алдын алуға болады. ДДҰ-ның бағалауынша, әлемде 422 миллионға жуық адам диабетке шалдыққан, бұл ауру шамамен 1,5 миллион адамның өліміне тікелей себеп болып табылады. 2016 жылғы ДДҰ күнінің мақсаттары: 1) алдын алу шараларын күшейту, 2) күтімді жақсарту және 3) бақылауды күшейте түсу.
2017: Депрессия: сөйлесейік
2017 жылғы 7 сәуірде тойланатын Дүниежүзілік денсаулық күнінің мақсаты – депрессияға қарсы күш біріктіру. Бұл ауру барлық жастағы, әртүрлі өмірлік жағдайлардағы, барлық елдердегі адамдарға әсер етеді. Ол адамдардың күнделікті істерін атқару қабілетіне кедерес келтіреді, соның салдарынан отбасы, достар, тіпті қоғам, жұмыс орындары мен денсаулық сақтау жүйелері де зардап шегеді. Ең жаман жағдайда, депрессия өз-өзіне зиян келтіруге және суицидке алып келуі мүмкін. Депрессияны жақсы түсіну – оны алдын алуға және емдеуге болады – бұл ауруға байланысты ұятты сезімді азайтуға және көбірек адамдардың көмек сұрауына ықпал етеді.
2018 жыл: Бүкіл әлемге денсаулық сақтау: барлық жерде, барлық адамдар
2018 жылғы Дүниежүзілік денсаулық күнінің тақырыбы "Барлыққа арналған денсаулық сақтау: әрбір адам, әр жерде" деп белгіленіп, денсаулық – адамның негізгі құқығы екенін және барлық адамның денсаулық сақтауға қол жеткізуі керек екенін көрсетті. Күндің ұраны "Баршаға денсаулық" болды. Тікелей эфирде көрсетілген жалпыға бірдей денсаулық сақтау тақырыбында панельдік талқылауды қоса, бірнеше шаралар ұйымдастырылды. 2018 жыл Дүниежүзілік денсаулық ұйымының құрылғанына 70 жыл толу мерекесі болды.
2019: Бүкіл әлемге денсаулық сақтау: барлық жерде, барлық адамдар
2019 жылғы Дүниежүзілік денсаулық күнінің тақырыбы "Барлыққа арналған денсаулық сақтау: әркім, әр жерде" болды, бұл 2018 жылғы тақырыптың қайталануы еді, және "Барлыққа арналған денсаулық сақтау – Дүниежүзілік денсаулық ұйымының басты мақсаты" деген идеяға ерекше назар аударылды. 2019 жылғы Дүниежүзілік денсаулық күнінің тақырыбын тойлау үшін Дүниежүзілік денсаулық ұйымы барлық адамның денсаулығы үшін петицияға қол қою науқанын ұйымдастырды, Facebook желісінде тікелей эфир өткізіп, сондай-ақ алғашқы медициналық көмек және барлыққа арналған денсаулық сақтау туралы "статистика және фактілер" ақпаратын таратып берді.
2020: Медбикелер мен акушерлерге қолдау көрсету
2020 жылғы Дүниежүзілік денсаулық күнінің тақырыбы COVID-19 жаһандық пандемиясы аясында өтті, сол себепті ол "Мейірбикелер мен емілдеушілерді қолдау" деп таныстырылды. Әлем бойынша адамдар күнін COVID-19 коронавирусына қарсы күресте жетекшілік ететін медбикелер мен денсаулық сақтау қызметкерлеріне алғыс айту арқылы өткізді. АҚШ Ақ үйі президенттік үндеуді жариялады, онда қоғамдық денсаулық сақтаудың "әлемде мықты, өркендеген және еркін қоғамдар құрудағы" рөлі баса көрсетілді. 2020 жылғы Дүниежүзілік денсаулық күнінің тойлануы COVID-19 коронавирусының жаһандық пандемиясына байланысты, әлемдік, кең ауқымды "үйде қалу" режиміне байланысты онлайн баспасөз мәслихаттары, хабарламалар және әлеуметтік желілер арқылы, көбінесе виртуалды форматта өтті. Көптеген күш-жігерлер COVID-19 жәрдем қорына қаржы жинауға бағытталды.