Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фумбан немесе Фумбан – Камерун мемлекетінде, Бафусам қаласының солтүстік-шығысында орналасқан қала. 2005 жылғы халық санауы бойынша халқы 83 522 адамды құрайды. Бұл қала Бамун халқының маңызды орталығы болып табылады және дәстүрлі өнер мен мәдениет мұражайына ие. Фумбан Камерун тарихының қалыптасуындағы саяси рөлімен және мәдени, туристік және экономикалық мүмкіндіктерімен белгілі. Мұнда базар мен қолөнер орталығы да бар, ал Фумбан Корольдік сарайында Ибрагим Нджоя туралы ақпарат жинақталған мұражай орналасқан. Ол Бамум жазуы және Шүмом жасанды тілін ойлап тапқан. Фумбан.
Foumban or Fumban is a city in Cameroon, lying north east of Bafoussam. It has a population of 83,522 (at the 2005 Census). It is a major town for the Bamoun people and is home to a museum of traditional arts and culture. Foumban is known for its political significance in the formation of Cameroon's history and its cultural, tourism and economic potential. There is also a market and a craft centre, while Foumban Royal Palace contains a museum with information on Ibrahim Njoya who invented a new language script, Bamum script, and the artificial language Shümom. Foumban
Тарих
Фумбан – Батыс провинциясының Ноун бөлімшесінің штаб-пәтері. Ол Бамун әулетінің орталығы болған. Бамун әулеті 1394 жылы Мфон Ншаре Йен құрған. Мфон Ншаре алғашқы Мфон (қазір Сұлтан деп аталады) болды және Фумбанның негізін қалаушы әкесі еді, ол Бамун әулетінің астанасы болды. Бұл 1394 және 1418 жылдар аралығында көрші мемлекеттермен болған көптеген соғыстардың нәтижесінде болды. Содан бері Фумбан саяси, мәдени және экономикалық тұрғыдан Камерунның танымал туристік қаласына айналды. Оның бай тарихы мен дамуы аймақтағы басқа қалалар мен кенттерден басымдыққа ие етті және ол әлі де жүздеген келушілерді қызықтыруда. Бамун 1884 жылдың 14 шілдесінде Германияның Камерун аймағының құрамына кірді. Сұлтан Камерунның Солтүстік-Батыс провинциясынан шыққан Нсо халқымен болған қақтығыста қаза тауып, оның басы 1889 жылы алып кетілді. Фумбан Камерунның маңызды тарту орындарының бірі және дәстүрлі африкалық өнердің маңызды орталығы болып табылады. Оның бағалы мүсіні – Бамун халқының билік ордасы – Корольдік сарай. Бамунның билеушісі Сұлтан деп аталады және Бамун халқы өз Сұлтанның тегін 1394 жылға дейін анықтап біледі. 1917 жылы салынған сарай ортағасырлық шатоға ұқсайды. Онда Сұлтан мұражайы орналасқан, онда көптеген патшалық киімдер, қару-жарақ, музыкалық аспаптар, мүсіндер, әшекейлер, маскалар және олардың үстінде отырған адамдардың бейнесінде ойылған түрлі-түсті моншақтармен әсемделген тақтар жиналған. Сарайдан оңтүстікке қарай бірнеше жүз метр жерде Бамун өнері мен дәстүрлері мұражайы орналасқан. Бұл кең жинақта Бамун тарихы мен өнеріне қатысты экспонаттар бар, соның ішінде ас дайындау құралдары, музыкалық аспаптар, түтіктер, мүсіндер, маскалар, гонгтар және әсем ойылған ксилофон бар. Екі мұражайды байланыстыратын көше – Artisans көшесі, онда мүсіншілер, себетшілер, тоқымашылар мен кестешілер орналасқан және Орталық Африкада ағаштан жасалған бұйымдарды сатып алуға ең қолайлы орындардың бірі.
Foumban is the headquarters of the Noun Division of the Western province. It was the seat of the Bamoun Dynasty. The Bamoun Dynasty was founded in the 1394 by Mfon Nshare Yen. Mfon Nshare became the first Mfon (what is today called Sultan) and was the founding father of Foumban, which became the capital city of the Bamoun Dynasty. This was as a result of the many wars against neighbouring kingdoms between 1394 and 1418. Since then, Founban has politically, culturally and economic grown into a tourist city of great renown in Cameroon. Its rich history and development has seen it surpass other cities and towns in the region, and it continues to attract hundreds of visitors. Bamoun became a part of German Kamerun on July 14, 1884. The sultan was beheaded in a conflict with the Nso people from the North West Province of Cameroon, and his head carried off in 1889. Foumban is one of Cameroon's major attractions and an important centre of traditional African art. Its jewel is the Palais Royal, seat of power for the Bamoun people. The ruler of the Bamoun is known as the sultan, and the Bamoun can trace the lineage of their sultan back to 1394. The palace, completed in 1917, resembles a medieval chateau. It houses the Sultan's Museum, which contains a multitude of royal gowns, arms, musical instruments, statues, jewellery, masks and colourful bead covered thrones carved in the shapes of the men who sat on them. A few hundred metres south of the palace is the Musée des Arts et des Traditions Bamoun. This extensive collection has exhibits on Bamoun history and art, including cooking implements, musical instruments, pipes, statues, masks, gongs and an ornately carved xylophone. The road that connects the two museums is the Rue des Artisans, home to sculptors, basket makers, weavers and embroiderers, and one of the best places in Central Africa to buy wood carvings.
Экономика
Экономика негізінен ауыл шаруашылығымен айналысты, ал құл иелену шағын көлемде кездесті. Бамум патшалығы көршілес халықтармен сауда-саттық жүргізді. Олар тұз, темір, әйнек бұйымдар, мақта маталар және мыс заттар импорттады. Бүгінгі күні Фумбанның басты экономикалық қызметі – туризм және көбінесе өзін-өзі қамтамасыз ететін ауыл шаруашылығы. Мыңдаған туристер осы ежелгі қалаға осы тарихи қаланың патшаларының өнер және мәдениет мұраларын көру үшін келеді. Көшелер көркемдік безендірулермен әсемделген, бірақ қаланың орталығындағы сарай одан да әсерлі. Оның орталықта орналасуы – патшалардың бүкіл қауымның бас орталығы болған дәуірдің символы. Өнер туындылары – табыстың басты көзі. Мұнда өнер базары, туристік орталық және Бамум өнері мен дәстүрлері мұражайы бар. Ауыл шаруашылығы да шағын көлемде, өзін-өзі қамтамасыз ету мақсатында жүргізіледі. Алайда, өте бай және құнарлы топырағының арқасында Камерун үкіметі ауыл шаруашылығы секторын дамыту үшін жергілікті тұқымдардың гибридтерін әзірлеу үшін ғылыми-зерттеу орталығын құрды. Агрономиялық зерттеулер институты (IRAD) үкіметпен бірлесіп, осы құрлықтағы қауымдастықтың қатысуымен кең ауқымды балық шаруашылығын дамытуға жұмылдырды. Басқа экономикалық қызметтерге мал шаруашылығы және пальма майы өндірісі жатады. Кофе – әлемдік нарықта өндіріліп сатылатын басты экспорттық өнім.
The economy was largely agricultural, and slave owning was practiced on a small scale. The Bamum kingdom also traded with neighboring populations. They imported salt, iron, beads, cotton goods and copper objects. The main economic activity in Foumban as of today is tourism and agriculture which is largely subsistence. Thousands of tourist visit this ancient city to take a look at the remains of arts and cultural display of the kings of this historic town. The streets are decorated with artistic designed but much more is the palace which protrudes and imposes at the center of the city. Its centrality symbolizes an era where the kings represents the nerve center of the entire community. Artwork is the major source of income. There is an art market, a tourist center and a museum called Musée des Arts et des Traditions Bamoun. Agriculture is also carried out in small scale subsistence farming. However, due to its very rich and fertile soil, the government of Cameroon has established a research centre to develop local hybrid of seeds to expand on the agricultural sector. The Institute for Agronomic Research (IRAD) has engage the community in partnership with the government in developing large scale fishing in this landlocked community. Other economic activities include cattle rearing and palm oil production. Coffee is the main cash crop that is produced and sold in the world market.
Мәдениет
Бамундар Камерундағы Тикардан шыққан. Сондықтан Бамум патшалығының тілі Камерунның батыс жоталарындағы тикарлар тілімен байланысты болғаны түсінікті. Бірақ бұл ұзаққа созылмады, жаулаған халықтың тілі – Мбен қабылданып алынды. Бамундар 20-ғасырдың басында астанасы Фумбанда дамыған өнер мәдениетін қалыптастырды. Нджоя билігі тұсында әртүрлі түстерге ие алты бояу ұясы күтіліп бағылған. Мбумдар сондай-ақ хаусалардан индигомен боялған рафиядан тігілген матаны патшалық киім ретінде импорттады. Бұл патшалық мата Нтиея деп аталды, ал хауса шеберлері сарай шеберханаларында ақсүйектерді қамтамасыз ету үшін және бояу өнерін үйрету үшін ұсталып тұрды.
The Bamoun people trace their origin from Tikar in Cameroon. Thus it no surprise that the language of the Bamum kingdom was related to the Tikars in the western highlands of Cameroon. This apparently did not last long, and the language of the conquered, Mben, was adopted. The Bamun developed an extensive artistic culture at their capital of Foumban at the beginning of the 20th century. During Njoya's reign six dye pits containing various colours were maintained. The Mbum also imported indigo dyed raffia sewn cloth from the Hausa as royal cloth. This royal cloth was called Ntieya, and Hausa craftsmen were kept at palace workshops to supply nobles and teach the art of dyeing.