Кіріспе

Америкалық коммерциялық емес ұйым.

| қызмет көрсететін аумағы = Әлемдік (1982 жылдан бері 75 ел)
| өнім =
| бағыты = Адам құқықтары, қақтығыстарды шешу, сайлауды бақылау, қоғамдық денсаулық сақтау, жұқпалы ауруларды жою, психикалық денсаулық.
| әдісі = Халықтық білім беру, ақпаратқа қол жеткізу, көмек тарату
| кірісі =
| қор жинағы =
| еріктілер саны =
| қызметкерлер саны = 175; оннан астам елдегі филиал қызметкерлері, соның ішінде 80-нен астам елдегі адамдардың өмір сапасын жақсартуға көмектесу. Орталықтың көптеген жобалары бар, оның ішінде сайлау мониторингі, түрлі елдердегі жергілікті деңгейде мемлекеттік құрылысты және демократиялық институттарды құруды қолдау, соғысып жатқан мемлекеттер арасындағы қақтығыстарға араласу және адам құқықтары бұзылғандардың атынан мемлекет басшыларымен келіссөздер жүргізу. Сондай-ақ, ол ауруларды жоюға бағытталған шараларды жүзеге асырады, Гвинея құрт ауруын жою науқанына жетекшілік етеді, сондай-ақ хабардар ету науқандары арқылы онхоцеркоз, трахома, лимфалық филяриаз және безгекті бақылау және емдеуді жүзеге асырады. 2002 жылы Джимми Картер Картер орталығы арқылы "халықаралық қақтығыстарға бейбітшілік шешімдер табу, демократия мен адам құқықтарын дамыту және экономикалық және әлеуметтік дамуды ілгерілету" жұмысы үшін Нобель бейбітшілік сыйлығын алды. 2007 жылы ол "Ақ үйден тыс: бейбітшілік үшін күрес, аурулармен күресу, үміт құру" атты автобиографиясын жазды, онда Картер орталығының алғашқы 25 жылы баяндалған.

Тарих

Орталық 1982 жылы құрылып, 1986 жылы Уильям Фуге атқарушы директоры ретінде ашылды. 1993 жылы Джон Хардман атқарушы директор болып тағайындалды, ал 1990-шы жылдары орталық Гвинея құрт ауруымен күресу және соқырлықтың алдын алу үшін бірнеше миллион долларлық қайырымдалықтар алды. 1994 жылы орталық "Бір де болмасын" ("Not Even One") атты бастаманы қарудан болатын балалар өлімімен күресу үшін іске қосты. Олар 1997 жылдың 25 наурызында бағдарламаны кеңейтуді шешті, бұл шешім сол жылдың 1 сәуірінен күшіне енді. 1995 жылдың 2 қазанында Картер орталығында Розалин Картердің Джорджия психикалық денсаулық форумы өтті.

Басқару

Орталыққа қорғаншылар кеңесі басшылық етеді, олар ұйымның активтері мен мүлкін қадағалайды және оның мақсаттары мен міндеттерін ілгерілетеді. 2015 жылдың қараша айында Джимми мен Розалин Картердің немересі Джейсон Картер қорғаншылар кеңесінің төрағасы болды. Қоғамдық кеңесші топ – Кеңесшілер кеңесі – Картер орталығын және оның қауымдастықтары мен ұйымдарындағы қызметін қолдайтын мемлекеттік және жеке сектордың көшбасшыларын қамтиды. Мүшелер тоқсан сайын орталықтың жұмысы туралы есептерді тыңдайды. Картер орталығының бас директоры Пейдж Александр, 2020 жылдың 16 маусымында тағайындалды. Оның алдыңғы лауазымын атқарған (зейнеткер) Елші Мэри Энн Петерс 2014 жылдан бері осы қызметте болды. Орталық қызметіне бағыт-бағдар беретін немесе оған қатысатын беделді тұлғалар кеңестеріне мыналар кіреді: Америка президенттері мен премьер-министрлері кеңесі, Ауруларды жою жөніндегі халықаралық жұмыс тобы және Психикалық денсаулық жөніндегі жұмыс тобы. Картер орталығы басқа мемлекеттік және жеке ұйымдармен де ынтымақтастық етеді.

Сайлауды бақылау

Картер орталығы сайлауды бақылау жұмысын жүзеге асырады, 1989 жылдан бері 40 елде өткен 115 сайлаудың заңдылығын анықтау үшін бақылаушылар топтарын жіберіп келеді. Картер орталығының бақылаушылары сайлау заңдарын талдайды, сайлаушылардың білім алу және тіркелу процестерін бағалайды, сондай-ақ сайлау кампанияларының әділдігін сараптайды. Бейтарап сайлау бақылаушыларының қатысуы дауыс беру процесіне кез келген араласу немесе алаяқтық әрекеттердің жолын кеседі, сайлаушыларға олардың дауыстарын қауіпсіз және құпия түрде беруге мүмкіндік береді, ал дауыстардың санағы бұрмаланбастан жүргізілетініне сенімділік тудырады. Әдетте командаларға 30-100 жоғары білікті бейтарап бақылаушылар кіреді – аймақтық көшбасшылар, саясаттанушылар, аймақтық сарапшылар және сайлауды бақылау мамандары. Картер орталығы бақылаушыларды тек елдің сайлау органдары шақырғанда және ірі саяси партиялар қолдаған жағдайда ғана жібереді. Бақылаушылар сайлау процесіне араласпайды және АҚШ үкіметін өкілдік етпейді. Орталық БҰҰ-ның сайлауға көмек көрсету бөлімі және Ұлттық демократиялық институтымен бірлесіп сайлауды бақылаудың халықаралық принциптері бойынша консенсусқа келуде маңызды рөл атқарды. Сондай-ақ, жаңа электрондық дауыс беру технологияларын пайдалана отырып, сайлауды бақылаудың тиімді әдістемелерін әзірлеуге жетекшілік етеді. 2020 жылғы АҚШ сайлауында Картер орталығы АҚШ тарихында алғаш рет үдерістің бір бөлігін өз елінде бақылады. Осыған байланысты орталық сайлау процесіне сенімді нығайту мақсатында алдын ала ақпараттық кампаниялар жүргізді. 2020 жылдың 13 қарашасында орталық Грузиядағы қолмен қайта санауды бақылайтынын мәлімдеді, бұл «сайлау қорытындыларына сенімділікті арттыруға және ашықтықты қамтамасыз етуге» көмектеседі.

Демократияны сайлаудан кейін нығайту

Картер орталығы демократиялық институттардың дамуын қолдайды, осы арқылы заң үстемдігі мен адам құқықтарына құрмет көрсетілуін, үкімет шешімдерінің ашық және түсінікті болуын, сондай-ақ әрбір адамның мемлекеттік қызметке әділ бәсекелесу үшін қажетті ресурстарға ие болуын қамтамасыз етеді. Мысалы, орталық Эфиопиядағы қоғамдық лидерлердің елдегі ең маңызды және даулы саяси және әлеуметтік мәселелерді талқылауға арналған жиналыстар ұйымдастыруға жасап жатқан күш-жігерін қолдайды, ал Палестина аумақтарында демократиялық дамудың маңызды мәселелерін үздіксіз бақылау және талдау үшін Рамалладағы шағын өкілдігін сақтап тұрады. Латын Америкасындағы демократиялық бастамаларға ақпараттық бағдарламаларға өңірлік қолжетімділікті кеңейту, Америкааралық қолдау желісін құру және саяси науқандарды қаржыландыру реформасы кіреді. Орталықтағы Америка мемлекеттерінің президенттері мен премьер-министрлерінің кеңесі осы мақсаттарға жетуде маңызды рөл атқарады. Картер орталығы сонымен қатар жаңа демократиялар мен аймақтық ұйымдарға демократиялық басқарудың моделі, сабақтары мен ең жақсы тәжірибелерін таратуға көмектеседі. Мақсаты – демократиялық институттар мен тәжірибелерді нығайтуға тырысатын өте жаңа мемлекеттердегі адамдарды күштендіру.

Адам құқықтарын қорғау

Картер орталығы барлық адамның негізгі адам құқықтарына құқылы екеніне сенеді. Бұл құқықтарға бейбітшілік, бостандық және өздік билік сияқты саяси құқықтармен қатар, денсаулық сақтау, тағам, баспана және экономикалық мүмкіндіктер сияқты әлеуметтік құқықтар да кіреді. Орталық әлемнің түкпір-түкпіріндегі адам құқықтарын қорғаушыларды белсенді түрде қолдайды. Human Rights First және БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссарымен бірлесіп, орталық жыл сайын президент Картердің Атлантада өткізетін адам құқықтарын қорғаушылар саясаты форумын ұйымдастырады. Президент және Картер ханым 20 жылдан бері адам құқықтарын қорғаушылар мен құрбандардың мүддесін қорғап, мемлекет басшыларымен араласып келеді. Олар адам құқықтары мәселелерін мемлекет басшыларына жеке кездесулерде де, хат арқылы да жеткізеді. Орталық және президент Картер БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесі мен Халықаралық қылмыстық сотты нығайып қолдайды. Екеуі де өлім жазасына қарсы және АҚШ-та оны жоюға шақырады.

Қытайдағы ауыл сайлауына көмек көрсету

1988 жылдан бері Қытай үкіметі жылдам экономикалық реформалар аясында әлеуметтік және саяси тәртіпті сақтауға көмектесу үшін ауылдық тікелей сайлауларды рұқсат етіп келеді. Қытай Сыртқы істер министрлігінің шақыруымен Картер орталығы 1998 жылы Қытай ауылдарындағы сайлау рәсімдерін стандартизациялау және сайлау қызметкерлерін, сондай-ақ сайланған Ұлттық Халық Конгресінің депутаттарын оқытуға көмектесу мақсатында бірлескен жобаны бастады. 2011 жылы Картер орталығы АҚШ-Қытай қарым-қатынасын жақсартуға баса назар аударуға шешім қабылдады, ал 2015 жылдан бері Африка-АҚШ-Қытай ынтымақтастығын дамытуға жәрдемдесіп келеді.

Ауруды жоюға бағытталған шаралар

Картер орталығы 1986 жылы Гвинея құрт ауруын әлем бойынша жою науқанын бастады. Сол кезде Африка мен Азияның 20 елінде жылына шамамен 3,5 миллион адам осы ауруға шалдыққан. 2016 жылы Оңтүстік Судан, Чад және Эфиопияда 25 жағдай тіркелді. Гвинея құрт ауруы – вакциналар мен дәрі-дәрмектерді пайдаланбастан жойылған алғашқы паразиттік ауру және жалғыз ауру. Ауру тараған елдерде орталық техникалық және қаржылық көмек көрсету арқылы, сондай-ақ логистикалық қолдау мен құралдар, мысалы, сыйға берілген сүзгі мата, личинкаға қарсы препараттар және медициналық жиынтықтар ұсыну арқылы ауруды жою бағдарламаларын күшейтеді. Ауруларды жою жөніндегі халықаралық жұмыс тобы 1988 жылы құрылғаннан бері Картер орталығында орналасқан. Бұл топ 100-ден астам жұқпалы ауруды қарастырып, олардың алтысын жоюға болатындығын анықтады: дракункулиаз, полиомиелит, қызылша, құтыру, лимфалық филяриаз және цистицеркоз.

Ауруды бақылау және емдеу шараларын іске асыру

1996 жылдан бері орталық онхоцеркозбен, көбінесе "өзен соқырлығы" деп аталатын, күресте жетекші болып табылады – қара жәндіктердің шағуы арқылы жұғатылатын паразиттік ауру. Орталық Африка мен Американың 11 елінде аурудың таралуын тоқтату үшін жұмыс істеді, тұрғындар мен жергілікті денсаулық сақтау қызметкерлеріне дәрі-дәрмекпен емдеу бағдарламаларын және денсаулық сақтау білім беру шараларын ұйымдастыруға және оларды қолдауға көмектесті. Халықаралық өзен соқырлығына қарсы науқан 2015 жылға қарай Батыс жарты шардан ауруды жоюды мақсат етеді. Орталық 125 миллионнан астам доза Мектизан (ивермектин) – Merck & Co., Inc. компаниясының өзен соқырлығын емдейтін және алдын алатын донорлық дәрісін таратты. Орталықтың денсаулық сақтау қызметкерлері сонымен қатар трахоманың таралуын болдырмайды – бұл әлемде алдын алуға болатын соқырлықтың басты себебі болып табылатын бактериялық инфекция. Трахома негізгі гигиена құралдарының, таза судың және жеткілікті санитарияның жоқ жерлерде кең таралған. Орталық Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының алты африкалық елде трахомамен күресуге арналған SAFE стратегиясы деп аталатын төрт бағыттан тұратын тәсілін қолданады. Трахоманы бақылау бағдарламасы осы қауымдастықтарда санитарлық жағдайды жақсарту үшін латриналар салу, түзету хирургиясын жүргізу, антибиотиктер тарату және қауымдастықтарды негізгі гигиена туралы білім беру жұмыстарын жүзеге асыруда. 2010 жылдың наурыз айына қарай Картер орталығы трахомамен күресу мақсатында бір миллионнан астам латрина салуға көмектесті. Лимфатикалық филяриаз және безгек – масалар арқылы жұғатылатын, Картер орталығының назарындағы аурулар. Орталық 4 миллион ұзақ мерзімді инсектицидтік төсек торларын таратты.

Денсаулық сақтау қызметкерлерін оқыту

Картер орталығы ауылдық денсаулық сақтау қызметкерлерінің желісін құруға сенім білдіреді, олар түрлі аурулармен бір уақытта емдеуге көмектеседі. Баса назар ұлттық және жергілікті үкіметтерге болашақта қолдана алатын бағдарламаларды құруға көмектесуде. 1997 жылдан бері орталық Эфиопияның денсаулық сақтау және білім беру министрліктерімен бірлесіп, Эфиопиядағы денсаулық сақтау мамандарының академиялық білімін жетілдіру және елдің барлық ауылдық аймақтарында денсаулық сақтауға қолжетімділікті арттыру мақсатында Эфиопияның қоғамдық денсаулық сақтау оқу бағдарламасын іске қосты.

Ауыл шаруашылығы өндірісін нығайту

Сасакава Африка қауымдастығымен серіктестікте орталық 1986 жылдан бері Сахара астындағы 15 африкалық елде 8-10 миллион шағын шаруаға өнімділігін екі немесе үш есеге арттыратын жақсартылған технологияларды үйретіп келеді. Бағдарлама тыңайтқыштар мен өсімдіктерді қорғау химиялық құралдарын қолдануды, топырақтың құнарлылығын арттыруды және қоршаған ортаға зиян келтірмейтін агрономиялық әдістермен өнім өндіруді ілгерілетеді. Сонымен қатар, шаруалардың өнімдеріне тұрақты бағаны сақтап, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін сапалы астық сақтау құрылыстарын салуға, шаруалар бірлестіктерін құруға және жоғары протеинді жүгері сияқты сапалы азық-түлік дақылдарын пайдалануға қолдау көрсетеді.

Психикалық аурудың қорлығын азайту

Розалин Картер орталықтың психикалық аурулармен байланысты стигмамен күресу жөніндегі жұмысын жетекшілік етті. Орталық АҚШ-тың мемлекеттік саясатын жақсартуға жұмыс істейді, бұл психикалық аурулардың алдын алуға және психикалық денсаулық сақтаудағы әділдікті арттыруға көмектеседі, сондай-ақ психикалық денсаулық және басқа да салалардағы жетекшілермен жыл сайынғы симпозиум өткізеді. Орталық Розалин Картер атындағы психикалық денсаулық журналистикасы стипендиясы арқылы журналистерге психикалық денсаулық мәселелерін зерттеуге мүмкіндік беру арқылы бүкіл әлемде психикалық денсаулық туралы хабардарлықты арттыруға да ұмтылады. Бүгінгі күнге дейін 100-ден астам журналист осы бағдарламаға қатысты.

Марапаттар

Джимми Картер 2002 жылы Картер орталығы арқылы жүргізген қызметі үшін Нобель бейбіт сыйлығын алды. 2006 жылы Билл және Мелинда Гейтс қоры Картер орталығына әлемдік денсаулық сақтау саласындағы Гейтс сыйлығын табыс етті. Орталық 2013-2014 жылдардағы гуманитарлық медициналық қызметтердегі еріктілерге арналған Хамдан сыйлығымен марапатталды.