Кіріспе

Алкилциклоалкандар — сутектері қосылған, бір карбон сақинасы бар алкил тобынан тұратын химиялық қосылыстар, олар CnH2n формуласына сәйкес келеді. Олар сол көміртегі санына ие қалыпты алкандармен салыстырылатын атауға ие: метилциклопропан, метилциклобутан, метилциклопентан, метилциклогексан және т.б. Метилциклоалкандар кішкентай, қалыпты және үлкен циклоалкандарға жіктеледі, мұнда циклопропан мен циклобутан кішкентай, циклопентан, циклогексан, циклогептан қалыпты, ал қалғандары үлкен болып саналады. TOC

Номенклатура

Полициклді алкандардың номенклатурасы күрделірек, негізгі атауы сақина жүйесіндегі көміртектердің санын, сақиналар санын көрсететін префикс (мысалы, "бицикло") және әр сақинаның әр бөлігіндегі көміртектердің санын көрсететін сандық префикс, төбелерін есепке алмағанда, қамтиды. Мысалы, екі іргелес көміртек атомы ортақ қабырға құрайтын алты мүшелі және төрт мүшелі сақиналардан тұратын бициклоктан [4.2.0] бициклоктан деп аталады. Алты мүшелі сақинаның ортақ қабырғасын есептемегенде, 4 көміртек атомы бар. Төрт мүшелі сақинаның ортақ қабырғасын есептемегенде, оның бөлігінде 2 көміртек атомы бар. Ал қабырғаның өзі, оны анықтайтын екі төбесін есептемегенде, 0 көміртек атомынан тұрады.

Реакциялар

Нормальды және үлкен алкилциклоалкандар алкандар сияқты өте тұрақты, ал олардың реакциялары (мысалы, радикалдық тізбекті реакциялар) алкандарға ұқсас. Кіші алкилциклоалкандар, әсіресе алкилциклопропан, Байер кернеуіне байланысты тұрақтылығы төмен. Олар алкендерге ұқсас реакцияға түседі, бірақ электрофильді қосылу (EA) емес, SN2 (ядролық алмастыру) реакция механизмі арқылы. Бұл реакциялар сақина ашылу және байланыс үзу реакциялары болып табылады.

Типтік қосылысы

Алкилциклоалкандар тобының ең көп кездесетін қосылысы – метилциклопропан.