Кіріспе

2005 жылғы Солтүстік Рейн-Вестфалия штаттық сайлауы 2005 жылғы 22 мамырда Солтүстік Рейн-Вестфалияның 14-ші Ландтагын сайлау үшін өтті. Бұрынғы үкіметке Социал-демократиялық партия (СДП) мен министр-президент Пир Штайнбрук басқарған Жасылдар коалициясы кірген. Сайлау қорытындысы бойынша СДП күйреуге ұшырады, партия 50 жылдағы ең нашар нәтижесін көрсетті – 37% дауыс алып, 1966 жылдан бері алғаш рет үкіметтен қуылды. Оппозициялық Христиан-демократиялық одақ (ХДС) Юрген Рюттгерс басшылығымен 45% дауыспен сенімді жеңіске жетті, бірақ Ландтагта көпшілік орынға ие бола алмады. Жасылдар да, Еркін демократиялық партия (ЕДП) да шығынға ұшырады, екеуі де 6,2% дауыс жинады. Содан кейін ХДС ЕДП-мен коалиция құрды, ал Рюттгерс 22 маусымда Ландтагтың премьер-министрі болып сайланды. Бұл нәтиже Солтүстік Рейн-Вестфалиядан тыс жерлерде де маңызды салдарларға әкелді: Герхард Шрёдер басқарған федералды үкіметтің беделінің төмендегенін көрсететін СДП-ның мұндай ауыр жеңілісі үлкен мәнге ие болды. Сайлау күнінің кешінде Шрёдер мерзімінен бұрын федералды сайлау өткізуге ниеттенгенін жариялады.

Сайлау жүйесі

Ландтаг аралас пропорционалды сайлау жүйесі арқылы сайланды. 128 депутат бір мандатты сайлау округтерінде көп дауыс алғандық бойынша сайланды, ал қалған 53 мандат компенсациялық пропорционалдық өкілдік арқылы бөлінді. Екі жағдайда да бір бюллетень қолданылды. Ландтагтың ең кем саны 181 депутаттан тұрады, бірақ егер артық мандаттар болса, пропорционалдықты сақтау үшін пропорционалды теңестіру мандаттары қосылды. 2000 жылғы сайлаудан кейін сайлау реформасы қабылданды, ол бір мандатты сайлау округтерінің санын 23-ке, ал Ландтагтың жалпы құрамын 20 депутатқа азайтты. Ландтагқа жарамды дауыстардың 5% сайлау шегі қолданылады; осы шектің төменіне түсетін партиялар мандат алуға құқылы емес.

Өмірбаян

2000 жылы 14 мамырда өткен сайлауда СДП партиясы жеңіліске ұшырап, дауыс берудің 43%-ына дейін төмендеді, ал ХДС 37% нәтиже көрсетіп, тағы да нашар өнер көрсетті. Жасылдар да 7%-ға дейін төмендесе, FDP 10%-ға дейін қайта жаңғырып, Ландтагқа қайта кірді. Бұрынғы СДП-Жасылдар коалициялық үкіметі азайған көпшілігін сақтап, екінші мерзімге жаңартылды. 2002 жылдың қараша айында министр-президент Вольфганг Клемент экономика және еңбек министрі болып екінші Шрёдер кабинетіне қосылу үшін отставкаға кетті. Оның орнын мемлекеттік қаржы министрі Пир Штайнбрук басты, ол Жасылдармен коалицияны жалғастырды.

Тараптар

Төмендегі кестеде Солтүстік Рейн-Вестфалияның 13-ші провинциялық парламентіне өкілдік еткен партиялар тізімі берілген. Атауы Идеология Бас үміткер 2000 жылғы нәтиже Дауыстар (%) Орын саны SPD Германияның Социал-демократиялық партиясы Социал-демократиялық Пир Штайнбрук 42,8% ХДП Германияның Христиан-демократиялық одағы Христиан-демократиялық Юрген Рюттгерс 37,0% FDP Еркін демократиялық партия Классикалық либерализм Инго Вольф 9,8% GRÜNE Альянс 90/Жасылдар Жасыл саясат Бэрбель Хён 7,1%

Сайлауға барлығы 22 партия және тізім, сондай-ақ 17 тәуелсіз кандидат қатысты. Барлығы 1343 кандидат сайлауға түсті, олардың 273-і (20,3%) әйелдер болды. Барлық 128 сайлау округінде тек төрт парламенттік партия, сондай-ақ Республикашылдар және Еңбек және әлеуметтік әділдік партиялары кандидаттарды ұсынды. Бір дауысты жүйеге байланысты, әр партия сайлау округтерінде қаншалықты қатысқаны, олардың сайлаушылардың қаншасына жете алуына және осылайша қанша дауыс жинауына әсер етті.

Науқан

Сайлау кезінде екі жарым жыл бойы министр-президент қызметін атқарған Пир Штайнбрук СДПК-ның басты кандидат ретінде ұсынылды. 2000 жылы болғандай, ХДС мемлекеттік төрағасы Юрген Рюттгерсті кандидат етіп көрсетті. Қоршаған ортаны қорғау министрі Бэрбел Хон жасылдар партиясын төртінші рет жетекшілік етті, ал FDP Ландтаг фракциясының жетекшісі Инго Вольфты ұсынды. СДПК мен жасылдар коалицияларын сақтап қалуды мақсат етті, ал ХДС мен FDP оларды өз коалициясымен ығыстыруға тырысты. Жыл басындағы сауалнамалар екі блоктың дайындықтары шамалас екенін көрсетсе, наурыз айының басына қарай ХДС мен FDP айқын артықшылыққа ие болды. Министр-президент Пир Штайнбрук халық арасында танымал болды және жеке сауалнамалар бойынша Рюттгерстен озып кетті; СДПК оның жеке имиджіне көп үміт арнады және федералдық мәселелерге байланысты беделі төмендеген партия таңбасына аз мән берді. СДПК сонымен қатар федералды үкіметтің 2010 жылғы реформаларына қарсы болған кәсіподақ өкілдері мен наразы СДПК мүшелері құрған WASG партиясынан сол жақтан да сынға ұшырады. Науқанның маңызды тақырыптары көмір өнеркәсібіне берілетін субсидиялар, жел энергиясы, білім беру және жоғары жұмыссыздық деңгейі болды.

Саясат зерттеулері

Сауалнама фирмасы Далалық жұмыс күні Үлгілеу көлемі SPD CDU FDP Grüne WASG Басқалар 2005 жылғы 22 мамырдағы сайлауда көш бастады Forsa 18 мамыр 2005 1,326 36 43 7 7 – 7 7 Infratest dimap 12–13 мамыр 2005 1,000 37 43 7.5 7.5 – 5 6 Infas 10–12 мамыр 2005 750 36 43 8 7 – 6 7 Forschungsgruppe Wahlen 9–12 мамыр 2005 1,062 35 44 7 9 – 5 9 Infratest dimap 10–11 мамыр 2005 1,000 37 43 7 8 2 3 6 Forsa 26 сәуір – 6 мамыр 2005 1,017 34 45 7 7 2 5 11 Infratest dimap 2–3 мамыр 2005 1,010 35 45 7 8 – 5 10 Emnid 3 мамыр 2005 ? 34 44 7 9 2 4 10 Forsa 25–29 сәуір 2005 1,109 35 45 7 7 2 4 10 Infratest dimap 26–28 сәуір 2005 1,000 34 45 7 9 – 5 11 Emnid 26 сәуір 2005 1,000 34 45 6 10 – 5 11 Emnid 29 наурыз – 18 сәуір 2005 1,053 35 45 6 9 – 5 10 Infratest dimap 12–14 сәуір 2005 1,000 35 45 7 8 – 5 10 Forschungsgruppe Wahlen 5–7 сәуір 2005 1,039 36 46 6 8 – 4 10 Infratest dimap 4–5 сәуір 2005 1,000 34 45 7 9 – 5 11 Emnid 24 наурыз – 3 сәуір 2005 1,063 35 45 7 9 – 4 10 Forsa 30 наурыз – 5 сәуір 2005 1,009 36 45 5 8 – 5 9 Infratest dimap 15–17 наурыз 2005 1,000 35 42 7 10 1 5 7 Emnid 2–14 наурыз 2005 1,058 35 43 7 10 – 5 8 Infratest dimap 1–3 наурыз 2005 1,000 35 43 7 9 – 6 8 Forsa 21 ақпан – 1 наурыз 2005 1,012 36 42 7 9 – 6 6 Infratest dimap 9–10 ақпан 2005 1,000 37 39 7 9 – 8 2 Forsa 10–12 қаңтар 2005 1,302 39 39 7 9 – 6 Тең Infratest dimap 4–6 қаңтар 2005 1,010 38 40 7 10 – 5 2 Emnid 3 желтоқсан 2004 1,000 33 40 8 13 – 6 7 Forsa 2 желтоқсан 2004 ? 36 39 8 11 – 6 3 Infratest dimap 29 қазан – 4 қараша 2004 1,075 36 40 8 11 – 5 4 Infratest dimap 13–15 қыркүйек 2004 1,000 30 43 7 13 – 7 13 Emnid 8–9 қыркүйек 2004 1,000 30 43 7 11 – 9 13 Infratest dimap 24–26 тамыз 2004 1,000 32 42 7 12 3 4 10 Emnid 9 тамыз 2004 1,000 28 44 8 12 – 8 16 Psephos 31 мамыр – 4 маусым 2004 1,000 33 47 6 10 – 4 14 Forschungsgruppe Wahlen 24 сәуір 2004 ? 29 49 5 12 – 5 20 Psephos 18 сәуір 2004 1,003 34 47 7 8 – 4 13 dimap 2–8 наурыз 2004 1,007 32 48 6 10 – 4 16 dimap 20–25 қаңтар 2004 1,001 32 48 8 9 – 3 16 dimap 19 қаңтар 2004 ? 33 48 7 8 – 4 15 Psephos 2 қараша 2003 ? 31 47 7 10 – 5 16 dimap 30 қыркүйек – 2 қазан 2003 1,050 34 47 6 10 – 3 13 Infratest dimap 1 шілде 2003 1,000 33 47 7 10 – 3 14 Emnid 13 маусым 2003 ? 36 45 6 10 – 3 9 Forsa 26–30 мамыр 2003 1,508 37 45 6 9 – 3 8 Infratest dimap 26–27 мамыр 2003 1,000 33 45 8 11 – 3 12 dimap 19 мамыр 2003 1,005 32 48 7 9 – 4 16 dimap 11–14 наурыз 2003 1,000 33 48 6 10 – 3 15 Psephos 9 ақпан 2003 1,005 33 46 8 10 – 3 7 Emnid 9–14 қаңтар 2003 1,000 36 45 6 9 – 4 9 Psephos 10 қараша 2002 ? 39 43 8 7 – 3 4 Psephos 15 сәуір 2002 ? 36 38 12 8 – 6 2 Psephos 20 қаңтар 2002 ? 39 41 10 6 – 4 2 Psephos 30 қыркүйек 2001 ? 43 38 10 6 – 3 5 Psephos 13 мамыр 2001 ? 44 35 11 7 – 3 9 Psephos 14 қаңтар 2001 ? 41 38 9 8 – 4 3 2000 жылғы 14 мамырдағы мемлекеттік сайлау 2000 42.8 37.0 9.8 7.1 – 3.3 5.8

Салдары

Сайлаудың тікелей жариялануы федералды саясатқа тигізген әсерімен көмкерілді: дауыс беру орындары жабылғаннан кейін жарты сағат өткен соң, алдымен СДПК төрағасы Франц Мюнтеферинг, содан кейін канцлер Герхард Шредер үкіметтің Бундестагты ертерек тарату ниетін жариялады. Федералды сайлау бастапқыда 2006 жылдың қыркүйегіне жоспарланбаған еді, бірақ Шредер мен Мюнтеферинг штат деңгейіндегі бірқатар жеңілістердің, оның ішінде Солтүстік Рейн-Вестфалияның – SPD үшін ұзақ жылдар бойы бекініс болған маңызды жеңілістің фонында үкіметтің бағдарына жаңа мандат қажет деп ойлады. Бұл нәтиже соңғы биліктегі SPD-Жасылдар коалициялық үкіметінің жеңілісін де білдірді. Осы оқиғалар мемлекеттік сайлауды және оның жергілікті салдарларын толық жапқандай болды, олар жарияланымдарда екінші планға түсіп қалды. Forschungsgruppe Wahlen жүргізген сауалнама нәтижеге нашар экономикалық жағдай, халық арасында федералды үкіметке деген наразылық және штат үкіметінің әлсіз беделі ең шешуші факторлар болғанын көрсетті. Жұмыссыздық мәселесінде сайлаушылар ХДС-қа СПД-ға қарағанда әлдеқайда көп сенім арқалады.