Кіріспе

Эквадордағы ескерткіш паркі Ciudad Mitad del Mundo (Әлемнің ортасы) – Эквадордың Пичинча провинциясының префектурасына тиесілі жер учаскесі. Ол Кито қаласының солтүстігінде, Кито кантонының Сан-Антонио ауданында орналасқан. Аумақта Экваторға арналған ескерткіш орналасқан, ол Экватордың нақты орналасқан жерін көрсетеді (ел осыдан ат алған) және 18 ғасырдағы Франко-испан геодезиялық миссиясын еске алады, осы миссия Экватордың шамамен орналасқан жерін анықтаған; сонымен қатар, мұнда Эквадордың жергілікті халықтарының этнографиясына арналған Митад дель Мундо Этнографиялық мұражайы да бар. Ескерткіш 1979-1982 жылдары архитектор және мердігер Альфредо Фабиан Паэз, Пичинча провинциялық кеңесінің президенті Карлос Манченомен бірлесіп, 1936 жылы географ Луис Туфиньо басшылығымен Эквадор үкіметі салған ескі, кішірек ескерткішті алмастыру мақсатымен салынды. Ол темір мен бетоннан жасалған және кесілген және жылтыратылған андезит таспен қапталған. Монумент 1736 жылы Луи Годен, Пьер Бугер және Шарль Мари де Ла Кондамин басқарған Француз Ғылым Академиясының алғашқы геодезиялық миссиясының құрметіне салынған. Олар Экваторлық аймақтағы градус меридианы мен Швецияда өлшенген деңгей арасындағы қашықтықты салыстыра отырып, Жердің ерекше пішінінің полюстеріндегі тегістелуін тексеру үшін тәжірибелер жүргізді. Ескі ескерткіш жақын маңдағы Калакали деген шағын қалаға көшірілді. Бұл жерде UNASUR-дың бұрынғы штаб-пәтері орналасқан, бірақ Эквадордың 2019 жылы ұйымнан шығуына байланысты қазір пайдаланылмайды. Көпшілік пікірге қарамастан, экватордың үстінде дәл орналасқан екі қызықты нүкте бар: Катекилья археологиялық ескерткіші және Квицато Күн сағаты.

Француз геодезиялық миссиясы

Экваторлық сызықтың орналасуы 1736 жылы «Француз геодезиялық миссиясы» деп аталған экспедиция барысында анықталды. Мұндай зерттеулер кейіннен әлемнің нақты өлшемдерін және пішінін анықтаса да, қатысқан астрономдар «Экваторлық» аймақта жүздеген жылдар бойы жасалған жоғары дамыған географиялық жетістіктердің іздерін табу мүмкіндігін жіберіп алды. Астрономдар планетаның сол бөлігінде ендіктің бір градусының ұзындығын өлшеуге тырысқанда, экваторлық сызықтан өтеді деп ойлаған аумақтың жанында Киту-Кара мәдениетіне жататын әртүрлі қираған құрылыстардың іздері табылды. Біраз жылдар өткен соң, «Геодезиялық миссия» сызықтың нақты координаталарын анықтауда қателік жасағандығы белгілі болды. Өлшемдер шындығында әлемнің полюстерде сопақтау (жұмыртқа тәріздес) екенін көрсетті, бірақ экватордың орналасуын анықтау бойынша олардың зерттеулері дұрыс болмады. 1735-1745 жылдар аралығындағы экспедиция кезінде табылған Катекилья қираған жерлері шын мәнінде 0 градус ендікте, яғни экваторлық сызықтың өтетін нақты орнында орналасқан. 1935 жылы Эквадор үкіметі жергілікті географ Луис Гудиньо басшылығымен француз экспедициясын құрметтеу үшін ескерткіш салдырды. 1972 жылы бұл ескерткіш «Ciudad Mitad del Mundo» («Әлемнің ортасы қаласы») деп аталатын жаңа ескерткішпен ауыстырылды.

Шектілік айырмашылығы

Туфиньоның мәліметтеріне сүйенсек, экватор осы екі орыннан өтеді деп саналған. Бірақ, қазіргі GPS жүйелері мен GIS өнімдерінде қолданылатын WGS84 әлемдік геодезиялық жүйесі бойынша алынған өлшемдерге сәйкес, экватор белгіленген сызықтан солтүстікке қарай жатыр. Көп жылдар бойы санасыз туристер шығысқа қарап тұрған баспалдақ ортасынан және алаң арқылы жүргізілген сызықтың үстінен суретке түсіпті. Әр жағынан бағыттарға қаратылған пирамида пішіндес ескерткіштің үстінде диаметрі және салмағы бар глобус орналасқан. Ескерткіштің ішінде эквадорлық мәдениетке қатысты әртүрлі жергілікті заттарды көрсететін шағын мұражай бар: киім-кешек, түрлі этностық топтардың сипаттамалары және олардың қызметтерінің үлгілері. "Сиудад Митад дель Мундо" планетарий, Китоның кішігірім моделі және мейрамханалар сияқты басқа да қызықты орындарға ие. Сенбі және жексенбі күндері "Сиудад Митад дель Мундо" орталық алаңында туристер үшін түрлі музыкалық және мәдени іс-шаралар ұйымдастырылады. Сонымен қатар, колониялық стильдегі шағын қаланың бойында орналасқан бірнеше кафелерде жергілікті қолөнер дүкендері мен дәстүрлі тағамдар ұсынылады.

Интиньянның күн мұражайы

Этнографиялық музей ескерткішінің солтүстік-шығысында "Интиньян Күн Музейі" деп аталатын жергілікті жеке аттракцион орналасқан. Ол экваторды белгілеу үшін салынған деген болжам бар, бірақ қазіргі заманғы өлшеулер оның қазір экваторда емес екенін көрсетеді. Эквадор мәдениетіне арналған көрмелерден басқа, мұражай сенімді туристерге көңіл көтеруге арналған. Мұражай өзін табиғат ғылымдары туризмінің маңызды орталығы деп жариялайды. Гидтер мен келушілер экваторда ғана мүмкін болатын тәжірибелерді көрсетеді, мысалы, Кориолис әсерінен су ағызында сағат тілімен немесе кері бағытта ағып кетуі. Дегенмен, Кориолис күші Жер бетіндегі тұрмыстық ағыздардағы судың ағыс бағытына әсер етпейді, себебі бұл эффекттің көрінуі үшін масштаб тым кішкентай. Бұл экваторда магнит өрісінің ең жоғары деңгейде болуымен байланысты деген пікір бар. Алайда, жұмыртқаны тік тұрғызуға жасалған әрекеттер Жердің кез келген нүктесінде бірдей нәтиже береді және оларға магнетизм немесе Кориолис күшінің әсері жоқ. Бұл сонымен қатар, экваторда Кориолис күші сияқты кейбір физикалық күштердің әлсіреуі туралы мәлімдемелермен де байланысты. Көптеген тәжірибелер мен гидтердің айтқандары бір-бірімен үйлеспейді.