Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бежая (/b//ɪ/'/d//ʒ//aɪ//ə/; beʒaja; بجاية, , ), бұрын Буги және Бугия деп аталған, – Алжирдегі Бежая шығанағында орналасқан Жерорта теңізі порты және коммуна. Бежая провинциясының орталығы, Кабилия аймағының ірі қаласы. Бежая – Алжирдің Кабилия аймағындағы негізінен кабил тілінде сөйлейтін ең ірі қала.
Béjaïa (/b//ɪ/'/d//ʒ//aɪ//ə/; beʒaja; بجاية, , ), formerly Bougie and Bugia, is a Mediterranean port city and commune on the Gulf of Béjaïa in Algeria; it is the capital of Béjaïa Province, Kabylia. Béjaïa is the largest principally Kabyle speaking city in the region of Kabylia, Algeria.
География
Қала таудың бақылауында орналасқан, оның силуэті ұйықтап жатқан әйелге ұқсайды деседі. Жақын жердегі тағы бір көрнекті орындарға Айгуадес жағажайы және Маймылдар шыңы (Pic des Singes) кіреді; соңғысы – жойылып бара жатқан Барбария макакасының мекендейтін жері, бұл маймыл ежелгі заманда қазіргіден гөрі әлдеқайда кеңірек таралған. Осы үш географиялық нысанның барлығы Гоурая ұлттық паркінің құрамында орналасқан. Соммам өзені қаланың жанынан ағып өтеді. Француз үкімдігі кезінде қала түрлі еуропалық аттармен белгілі болды, мысалы, неміс тілінде Будшаха, итальян тілінде Бугия, ал француз тілінде Бужи (Bougie buˈʒi) деп аталды. Француз және итальян тілдеріндегі атаулар, қаланың балауыз саудасымен байланысты, ақырында "шам" деген метафоралық мағынаны алды.
The town is overlooked by the mountain , whose profile is said to resemble a sleeping woman. Other nearby scenic spots include the Aiguades beach and the Pic des Singes (Peak of the Monkeys); the latter site is a habitat for the endangered Barbary macaque, which prehistorically had a much broader distribution than at present. All three of these geographic features are located in the Gouraya National Park. The Soummam river runs past the town. Under French rule, it was known under various European names, such as Budschaja in German, Bugia in Italian, and Bougie buˈʒi in French. The French and Italian versions, due to the town's wax trade, eventually acquired the metonymic meaning of "candle".
Климат
Бежая, Алжирдің жағалауындағы көптеген қалалар сияқты, Жерорта теңізі климатына (Кёппен климаттық жіктелімі Csa) ие, онда өте ыстық, құрғақ жаздар мен жұмсақ, ылғалды қыстар болады.
Béjaïa, like most cities along the coast of Algeria, has a Mediterranean climate (Köppen climate classification Csa), with very warm, dry summers and mild, wet winters.
Антикалық және Византия дәуірі
Әл-Бакридің мәліметінше, бұл шығанақты алғашқы болып андалусиялықтар қоныстандырған. Бежая ежелгі Салда қаласының орнында салынған, ол Карфаген және Рим дәуіріндегі шағын порты болған. Бұл аймақты алдымен нумидиялық берберлер мекендеген, ал император Август оны ескі әскерлер үшін колония ретінде құрған. Салда Мавритания Цезаренцис, кейін Ситифенцис провинциясындағы маңызды қала және епископтық орын болды. V ғасырда Салда герман вандалдарының, қысқа ғұмырлы Вандал патшалығының астанасы болды. Бұл патшалық шамамен 533 жылға дейін, Византияның басып алуымен аяқталды, одан кейін Африка префектурасы және Карфаген экзархаты құрылды.
According to Al Bakri, the bay was first inhabited by Andalusians. Béjaïa stands on the site of the ancient city of Saldae, a minor port in Carthaginian and Roman times, in an area at first inhabited by Numidian Berbers and founded as a colony for old soldiers by Emperor Augustus. It was an important town and a bishopric in the province of Mauretania Caesariensis, and later Sitifensis. In the fifth century, Saldae became the capital of the short lived Vandal Kingdom of the Germanic Vandals, which lasted for a century until about 533 with the Byzantine conquest, which established an African prefecture and later the Exarchate of Carthage.
Француз отаршылдық билігі
Ол 1833 жылы француздар басып алып, колониялық Алжирдің бір бөлігіне айналды. Көп уақыт бойы ол Константин департаментіне қарасты округтің ("sous préfecture") орталығы болды (20 ғасырдың ортасында 513 000 тұрғыны болған, оның ішінде қаланың өзінде 20 000 "Бугиат"). Буги 1957 жылы департамент деңгейіне көтерілгенге дейін.
It was captured by the French in 1833 and became a part of colonial Algeria. Most of the time it was the seat ('sous préfecture') of an arrondissement (mid 20th century, 513,000 inhabitants, of whom 20,000 'Bougiates' in the city itself) in the Département of Constantine, until Bougie was promoted to département itself in 1957.
Бежая шайқасы
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде "Шамыл" операциясы Солтүстік Африкаға күштерді жеткізді, оның ішінде 11 қарашада Бежаяға британдық Корольдік Батыс Кент полкінің батальоны түсті. Сол күні сағат 16:40-та неміс Люфтваффесінің әуе шабуылы Бежаяны отыз Ju 88 бомбалаушы және торпедалық ұшақтармен шапты. Транспорттық кемелер мен "Катей" батып, "Робертс" мониторы зақымдалды. Келесі күні, әуе шабуылына қарсы кеме SS Tynwald торпедамен атылып, батып кетті, ал "Каранжа" транспорттық кемесі бомбаға түсіп, қирады.
During World War II, Operation Torch landed forces in North Africa, including a battalion of the British Royal West Kent Regiment at Béjaïa on 11 November 1942. That same day, at 4:40 PM, a German Luftwaffe air raid struck Béjaïa with thirty Ju 88 bombers and torpedo planes. The transports and Cathay were sunk and the monitor HMS Roberts was damaged. The following day, the anti aircraft ship SS Tynwald was torpedoed and sank, while the transport Karanja was bombed and destroyed.
Алжир Республикасы
Алжир тәуелсіздігінен кейін, Беджая провинциясының атауын алған астанасы болды, және ол шығыс Бербер аймағы Кабилияның бір бөлігін қамтиды.
After Algerian independence, it became the eponymous capital of Béjaïa Province, covering part of the eastern Berber region Kabylia.
Дін тарихы
Христиан дінінің таралуымен Салдае епископтық орынға айналды. Оның епискобы Паскасий 484 жылы арийлік вандалдар патшасы Хунерик Карфагенге шақырып, кейін жер аударылған католик епископтарының бірі болды. Христиан діні исламдық жаулап алудан, ескі Салдае қаласының жоғалуынан және жаңа Бежая қаласының құрылуынан аман қалды. Папа Григорий VII (1073–1085) Бузеяның дін қызметкерлері мен халқына (clero et populo Buzee) жолдаған хатында христиандық Солтүстік Африка үшін Серванд есімді епископты қадағалауға тағайындау туралы жазған. Қазір Салдае (v.) тұрақты епископтық емес, католик шіркеуі оны титулярлық орын ретінде тізімдеген. Әлі де сол атақпен қызмет ететін адамдар бар (көбінесе ең төменгі (епископтық) дәрежеде, кейбіреулері аралық архиепископтық дәрежеде).
With the spread of Christianity, Saldae became a bishopric. Its bishop Paschasius was one of the Catholic bishops whom the Arian Vandal king Huneric summoned to Carthage in 484 and then exiled. Christianity survived the Islamic conquest, the disappearance of the old city of Saldae, and the founding of the new city of Béjaïa. A letter from Pope Gregory VII (1073–1085) exists, addressed to clero et populo Buzee (the clergy and people of Béjaïa), in which he writes of the consecration of a bishop named Servandus for Christian North Africa. No longer a residential bishopric, Saldae (v.) is today listed by the Catholic Church as a titular see. and still has incumbents by that title (mostly of the lowest (episcopal) rank, some of the intermediary archiepiscopal rank).
Экономика
Сахарадан шыққан Хасси Мессауд мұнай құбырының солтүстік нүктесі Беджая, Батыс Жерорта теңізінің маңызды мұнай порты болып табылады. Мұнайдан басқа экспортқа темір, фосфаттар, шарап, құрғақ өрік және алма жемісі кіреді. Қалада тоқыма және корк өнеркәсібі де дамыған. Бени Мансур – Беджая теміржол желісі Беджаяда аяқталады. Қаланың әуежайы – Абане Рамдане әуежайы. Cevital компаниясының бас кеңсесі осы қалада орналасқан. Қаланың футбол клубы JSM Béjaïa, қазір Алжирдің Ligue Professionnelle 2 лигасынан өнер таныстыруда.
The northern terminus of the Hassi Messaoud oil pipeline from the Sahara, Béjaïa is the principal oil port of the Western Mediterranean. Exports, aside from crude petroleum, include iron, phosphates, wines, dried figs, and plums. The city also has textile and cork industries. The Béni Mansour Bejaïa line railroad terminates in Béjaïa. The airport of the city is Abane Ramdane Airport. Cevital has its head office in the city. The city's soccer team is JSM Béjaïa and currently plays in the Algerian Ligue Professionnelle 2.