Кіріспе
Ньюфаундлендтік америкалық саяхатшы (1875–1946)
Роберт Абрам Бартлетт (15 тамыз 1875 – 28 сәуір 1946) – 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында туған Ньюфаундлендтік америкалық Арктиканы зерттеуші.
Ерте өмір
Ньюфаундленд колониясының Бригус қаласында дүниеге келген Бартлетт, Уильям Джеймс Бартлетт пен Мэри Дж. Лимонның он баласының ең үлкені еді және теңізшілік отбасылық дәстүрін жалғастырушы болды. Ол Бригус қаласындағы Хоторн коттеджінде өсті. 17 жасқа келгенде, ол алғашқы кемесін жүргізуді үйреніп, Арктикаға деген өмір бойғы құштарлығын бастады.
Мансап
Бартлетт 50 жылдан астам уақыт бойы алыс солтүстік суларын картаға түсіріп, зерттеумен айналысты және Арктикаға 40-тан астам экспедиция жүргізді, бұрынғылар мен кейінгілердің ешқайсысы оның жетістігіне жете алмады. Бартлетт белгілі бір кеменің капитаны болды және Солтүстік полюске жетуге тырысқан АҚШ Әскери-теңіз күштерінің командирі Роберт Пириге серік болды. Ол мұздай Арктикалық теңіз арқылы полюске 150 мильдей жол ашқаны үшін Ұлттық географиялық қоғамның Хаббард медалімен марапатталды, бірақ бәсекелестікке байланысты соңғы экспедициялық топқа кіргізілмеді. Бартлетт кемеде болып, 88° солтүстік енінен солтүстікке қарай жүзіп өткен алғашқы адам болды. 1914 жылы Бартлетттің Карлук экспедициясындағы басшылығы экспедиция жетекшісі Вильхьялмур Стефанссон экспедицияны тастап кеткеннен кейін, оның көптеген қатысушыларының өмірін сақтап қалды. Бірнеше ай бойы қиын жағдайда болғаннан кейін Бартлетт пен инуит аңшысы Катактовик Чукчи теңізінің мұзы арқылы және Сібір арқылы Врангель аралынан 700 мильдей жол жүріп, содан кейін Аляскадан Врангель аралында қалған серіктерін құтқару үшін экспедиция ұйымдастырды. Ол көрсеткен ерекше ерлігі үшін Корольдік географиялық қоғамның ең жоғары наградасын алды. Алайда, баспасөз, жұртшылық және ол құтқартқан адамдар арасында кең танымал болғанына қарамастан, ол кейіннен Карлукты Арктикаға алып кеткені және экспедицияның дәрігері Алистер Форбс Маккей, биолог Джеймс Мюррей, антрополог Анри Бьючат және теңізші Стэнли Моррис төрт адамнан тұратын топты негізгі топтан кетуге рұқсат бергені үшін адмиралтейство комиссиясы тарапынан сынға ілінді. Маккей және басқалары капитанды жауапкершіліктен босатқан хатқа қол қойған болатын (содан кейін осы төрт адамның барлығы қайтыс болды). 1917 жылы Бартлетт төрт жыл бойы мұзда қалып қойған Дональд Бакстер Макмилланның «Крокер жері» экспедициясының мүшелерін құтқарып қалды. 1925 жылдан 1945 жылға дейін Бартлетт өзінің «Эффи М. Моррисси» шхунасымен Америка мұражайларының, Барлаушылар клубының және Ұлттық географиялық қоғамның демеушілігімен Арктикаға көптеген маңызды ғылыми экспедицияларға жетекшілік етті. Ол сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ үкіметі үшін Арктиканы зерттеуге көмектесті. 1931 жылы Бартлетт Ньюфаундлендтегі теңізшілердің өміріне арналған «Викинг» фильмінде капитан Баркер рөлін ойнады. Фильм түсірілім алаңында түсірілді, ал бірнеше экшн-көріністерді түсіру кезінде түсірілім жүргізіліп жатқан кеме жарылып, 28 адам қаза тапты. Осыған қарамастан фильм шығарылды. Онда Бартлетт «Викинг» теңіз кемесінің капитаны рөлін ойнайды және ол ешқашан адам жоғалтпағанымен мақтанады.
In 1914, Bartlett's leadership in the doomed Karluk Expedition helped save the lives of most of its stranded participants after leader Vilhjalmur Stefansson abandoned the expedition. After being stranded for several months, Bartlett and Inuit hunter Kataktovik walked 700 miles from Wrangel Island over the ice of the Chukchi Sea and across Siberia and then mounted an expedition from Alaska to rescue his surviving companions on Wrangel Island. He received the highest award from the Royal Geographical Society for his outstanding heroism. However, despite his popularity among the press, the public, and those he had rescued, he was later censured by an admiralty commission for taking Karluk into the Arctic, and for allowing a party of four (the expedition's medical officer Alistair Forbes Mackay, biologist James Murray, anthropologist Henri Beuchat, and seaman Stanley Morris) to leave the main group—despite a letter that Mackay and the others had signed, absolving the captain from responsibility (all four subsequently died). In 1917, Bartlett rescued the members of Donald Baxter MacMillan's ill fated Crocker Land Expedition, who had been stuck on the ice for four years. From 1925 to 1945, at the command of his own schooner, Effie M. Morrissey, Bartlett led many important scientific expeditions to the Arctic sponsored by American museums, the Explorers Club and the National Geographic Society. He also helped to survey the Arctic for the United States Government during World War II. In 1931, Bartlett starred as Captain Barker in the film The Viking about a sealing ship in Newfoundland. The film was shot on location and during the filming of several action scenes, the ship on which filming was taking place exploded, killing 28 men. Despite this, the film was still released. In it, Bartlett plays the captain of the sealing vessel The Viking who is proud of his reputation for never having lost a man.
Өлім
Бартлетт 70 жасында Нью-Йорк қаласындағы ауруханада пневмониядан қайтыс болды және туған жері Бригусқа (Ньюфаундленд және Лабрадор) жерленді. Бартлетттің Бригустағы тұрған үйі – Хоторн коттеджі Канаданың ұлттық тарихи ескерткіші болып табылады.
Марапаттар мен құрметтер
1909 жылы Бартлеттке National Geographic Society қоғамы зерттеулер, жаңалықтар мен ғылыми жұмыстағы ерекше жетістіктері үшін Хаббард медалін табыс етті. 1927 жылы Американың скауттар ұйымы Бартлеттті Құрметті скаут атандырды, бұл сол жылы жаңа құрылған скаут санаты еді. Бұл құрметтің иегері болу үшін "ашық ауадағы қызметтерімен, зерттеулерімен және құнды оқиғаларымен көзге түскен, балалардың қиялын оятарлық ерекше жетістіктерге қол жеткізген Америка азаматтары" таңдалды. Осы құрметке ие болғандардың арасында Ричард Берд, Чарльз Линдберг және Орвилл Райт та болды. 1918 жылы Америка географиялық қоғамының Құрметті мүшелігімен, ал 1925 жылы Дейли медалімен марапатталды. 1944 жылы Пири полярлық экспедициясының медалімен марапатталды. Канада жағалау күзетінің CCGS Bartlett кемесі Бартлетттің құрметіне аталды. Canada Post 2009 жылдың 10 шілдесінде шығарған канадалық пошта маркасында Бартлетттің суреті бейнеленді.
Көркем шығармаларда
Роберт "Боб" Бартлетт – Майкл Винтердің 2004 жылы жарық көрген "The Big Why" романының маңызды кейіпкері. Жазушы Эрик Уолтерс оның Арктикалық аралдарды табуға жасаған саяхатының кейбір жайттарын "Мұз тұтқынында" және "Полюс" тарихи романдарында сипаттаған. Бартлетт пен Катактовиктің Сібірдегі Чукотка арқылы жасаған саяхаты чукчи жазушысы Юрий Рытхёудың "Полярлық тұмандағы арман" романында бір эпизод ретінде баяндалған.