Джон Росс: Шотландиялық теңізші және поляр саяхатшысы

Кіріспе

Шотланд теңізші офицері және полярлық саяхатшы (1777–1856)

Сэр Джон Росс (24 маусым 1777 – 30 тамыз 1856) – шотланд Корольдік теңіз флоты офицері және полярлық саяхатшы. Ол Арктиканы осымен бірге зерттеген және кейін Антарктидаға экспедициялар ұйымдастырған сэр Джеймс Кларк Ростың қарындасының күйеуі болды.

Ерте өмір

Джон Росс Шотландияның Батыс Галлоуэйдегі Балсаррохта дүниеге келді, ол Вигтаунширдегі Инч шлютері болған құрметті Эндрю Росс пен Дамфристің провосты Роберт Корсанның қызы Элизабет Корсанның ұлы еді. Оның отбасылық үйі Лох Райан көлінің жағасында, Странраерде орналасқан.

Теңіз мансабы

1786 жылы тоғыз жасында Росс Корольдік теңіз флотына бірінші сыныпты ерікті ретінде қабылданды және оған бекітілді. Ол көп ұзамай Жерорта теңізіне аттанды, онда 1789 жылға дейін болды. Содан кейін ол бірнеше ай бойы кемеде қызмет етті, одан кейін сегіз жылға сауда флотына ауысты. 1799 жылдың қыркүйегінде ол қайтадан теңіз флотына шақырылып, HMS Weazel кемесінде мичман болып тағайындалды, ол жақын арада Голландияға ағылшын-орыс әскерін енгізуге қатысты. Одан кейін және кемелерінде қысқа мерзім қызмет етті, сол кезде ол лейтенант міндетін атқарды. 1803 жылдан бастап ол әртүрлі кемелерде қызмет етті, көбінесе Балтық станциясында. Бұл кезеңде және , Балтық флотының қолбасшысы контр-адмирал Джеймс Саумарездің флагмандық кемесі болды. Қызмет барысында Росс бірнеше рет жараланды, ең ауыр жаралануы 1806 жылы испан кемесіне шабуыл жасағанда болды: ол сабель мен штыктан жарақат алды, сондай-ақ аяқтары мен қолы сынды. 1808 жылдың соңында Росс швед теңіз флотына жіберілді. 1812 жылы ол командир дәрежесіне көтерілді.

1818: Арктикаға алғашқы экспедиция

1818 жылы Росс Британдық Адмиралтейство ұйымдастырған Арктика экспедициясының басшылығын қабылдады, бұл Солтүстік-Батыс өткелі мәселесін шешуге жасалған жаңа әрекеттердің біріншісі болды. Бұл Американың солтүстік-шығыс жағалауын айналып өту және Беринг бұғазына дейін теңізге шығуды қамтыды. Ол сондай-ақ ағыстарды, толқындарды, мұздың жағдайын және магниттік күштерді бақылап, жолда кездесетін үлгілерді жинауға міндетті болды. Экспедиция сәуір айында Лондоннан жол тартты, Росс Адмиралтейство жалдаған «Изабелла» кемесімен басшылық етті, ал лейтенант Уильям Эдвард Пэрри басқаратын тағы бір жалдама кеме – «Александр» олармен бірге болды. Росс Баффин шығанағын сағат тіліне қарсы айналып, Уильям Баффин екі жүз жыл бұрын жасаған байқауларын қайталады. Тамыз айында ол Баффин аралының солтүстік жағындағы Ланкастер бұғазына кірді; кейін бұл Солтүстік-Батыс өткелінің шығыс есігі екені анықталды. Ол батысқа қарай бірнеше шақырым жүзіп, бірақ одан әрі бармады, себебі бұғаздың соңында таулар көрінгендей сезім тудырған миражға алданды. Ол көрінген тауларды Джон Уилсон Крокердің құрметіне, сол кезде Адмиралтействоның бірінші хатшысы болған ол кісінің атымен «Крокер таулары» деп атады. Ол бірнеше офицерлерінің, соның ішінде Пэрри мен Эдвард Сэбиннің наразылығына қарамастан Англияға оралды, олар оның «тауларды» толығырақ зерттеуі керек деп ойлады. Бір жылдан кейін жарияланған саяхаты туралы есеп олардың келіспеушіліктерін көрсетті, ал Крокер тауларының болуына байланысты туған дау оның беделін түсірді. Бұл экспедиция көп жаңалықтар ашпады. Оның басты нәтижесі – кит аңшылық кемелеріне солтүстік Баффин шығанағына жол ашу және Пэрриді Ланкастер бұғазын қайта зерттеуге, сондай-ақ Солтүстік-Батыс өткелінің маңызды бөлігін табуға ынталандыру болды. Росс Шотландияға оралғаннан кейін капитан шеніне ие болды және осы шамада Шотландияның оңтүстік-батысындағы Странраерде «Солтүстік-Батыс қамалы» үйін салды.

1829 ж. Арктикаға екінші экспедиция

Пэрри, его лейтенант в предыдущей экспедиции, вернулся в Арктику в 1819 году и проплыл 600 миль (966 км) к западу от "Холмов Крокера", тем самым открыв пролив Парри – главную ось Северо-Западного прохода. Чтобы восстановить свою репутацию, Росс предложил использовать пароход с малой осадкой для прорыва льдов. Адмиралтейство не проявило интереса, но ему удалось убедить магната по производству джина Феликса Бута финансировать эту вторую арктическую экспедицию, которая началась в 1829 году. Его кораблем был "Victory", колесный пароход с гребными колесами, которые можно было поднять над льдом, и экспериментальный котел высокого давления, построенный Джоном Эрикссоном. "Victory" был построен в 1826 году и ранее служил паромом между Ливерпулем и островом Мэн. Двигатель вышел из строя, и зимой его выбросили на берег. На корабле находились четыре офицера – Джон Росс, Джеймс Кларк Росс, Уильям Том, хирург Джордж МакДиармид – и 19 человек. Целью был залив Принца Регента на западном конце острова Баффин, где Пэрри потерял свой корабль "Fury" в 1825 году. Росс покинул Темзу 23 мая 1829 года. Залив Баффина был необычно свободен ото льда, и 6 августа он прошел точку, где повернул назад 10 лет назад. 11 августа он повернул на юг в залив Принца Регента, а 13 августа достиг пляжа Фьюри, где Пэрри бросил свой корабль. Обломка не было, но на пляже были кучи припасов, часть которых он забрал. Продолжая движение на юг, он стал первым европейцем в заливе Бутия, но к концу сентября его заблокировал лед в 322 км к югу от пляжа Фьюри. Он разместился на зимовку в гавани Феликса на восточном конце полуострова Бутия. В январе 1830 года прибыла группа инуитов нецилик и предоставила еду и информацию. Для одного из них корабельный плотник сделал деревянную ногу. Весной 1830 года Джеймс Кларк Росс совершил несколько поездок на запад во внутренние районы. 9 апреля он достиг западной стороны полуострова Бутия, а в мае переправился через лед к северо-западному берегу острова короля Вильгельма, полагая, что это часть материка. Середина сентября наступила, прежде чем лед ослабил свою хватку. Экипаж распилил береговой лед и вытащил корабль в открытую воду, но вскоре он снова попал в лед. Октябрь был потрачен на вытаскивание и распиливание корабля в залив Шерифа, где они провели свою вторую зиму всего в 5 км от гавани Феликса. Инуиты не прибыли до следующего апреля 1831 года. Джеймс Кларк Росс пересек полуостров Бутия и 1 июня 1831 года стал первым европейцем, достигшим Северного магнитного полюса. В августе корабль начал двигаться, но смог пройти всего 6 км, прежде чем застрял в гавани Виктория. К январю 1832 года стало ясно, что корабль никогда не выйдет. План Росса заключался в том, чтобы отбуксировать шлюпки корабля на север к пляжу Фьюри, собрать там припасы, найти открытую воду и надеяться на спасение китобоем. Они покинули "Victory" 29 мая 1832 года. Десять дней спустя Джеймс Кларк Росс вернулся с пляжа Фьюри и сообщил, что шлюпки "Fury" подлежат ремонту, что избавило их от труда по буксировке лодок. Они достигли пляжа Фьюри 1 июля, отплыли на трех лодках 1 августа и достигли пролива Барроу в конце августа. Обнаружив непроходимое ледовое поле, они четыре недели ждали таяния льда, сдались, вернулись на юг, оставили свои лодки в заливе Бэтти и пошли пешком до пляжа Фьюри. 8 июля 1833 года они отправились в залив Бэтти, а 14 августа впервые увидели открытую воду. Они отплыли на следующий день и достигли головы залива Принца Регента. 26 августа они заметили корабль, но он прошел мимо. Через несколько часов их заметил другой корабль, которым оказался "Isabella", которым он командовал в 1819 году. Если бы не его открытие в 1819 году, в этом районе не было бы китобоев. К октябрю они вернулись в Англию. В ходе экспедиции погибли три человека. Росс был представлен королю Вильгельму IV и получил рыцарский титул. Экипажу была выплачена двойная зарплата за все четыре года Адмиралтейством, даже несмотря на то, что они не служили в Королевском флоте. Этот впечатляющий опыт, а также научная и этнологическая информация, собранная командой Росса, принесли ему долгожданную славу. По сравнению с другими современными арктическими исследователями, это был подвиг героических масштабов и, вероятно, был связан с тем, что Росс подружился с инуитами и учился у них. Однако Росс снова столкнулся с противоречиями в отношении своей картографии. В 1830 году, во время экспедиции, Джеймс Кларк Росс нанес на карту три острова в проливе Джеймса Росса и назвал их островами Бофорта. Джон Росс никогда не видел этих островов. Позже, вернувшись в Англию, Джон Росс, используя свой авторитет как руководителя экспедиции, переименовал острова в острова Клоренса и даже добавил в группу несколько вымышленных островов, очевидно, пытаясь произвести впечатление на нового короля Вильгельма IV. В 1833 году Росс получил Королевскую премию от Королевского географического общества и золотую медаль от Французского географического общества, а также различные иностранные ордена, в том числе рыцаря Королевского ордена Полярной звезды Швеции, а в следующем году получил рыцарский титул и был назначен компаньоном Ордена Бани в Великобритании. Он был британским консулом в Стокгольме в 1839 году и оставался на этом посту до 1846 года.

Parry, his lieutenant on the previous expedition, returned to the Arctic in 1819, and sailed 600 mile (966 km) west beyond the "Croker Hills", thereby discovering the Parry Channel – the main axis of the North West Passage. Partly to redeem his reputation, Ross proposed to use a shallow draft steamship to break through the ice. The Admiralty was not interested, but he was able to convince the gin magnate Felix Booth to finance this second Arctic expedition, which began in 1829. His ship was the Victory, a side wheel steamer with paddles that could be lifted away from the ice and an experimental high pressure boiler built by John Ericsson. The Victory had been built in 1826 and previously had served as a ferry between Liverpool and the Isle of Man. The engine caused trouble and during the first winter, it was dumped on the shore. The ship carried four officers – John Ross, James Clark Ross, William Thom, surgeon George McDiarmid – and 19 men. The goal was Prince Regent Inlet at the west end of Baffin Island where Parry had lost his ship, the Fury, in 1825. Ross left the Thames on 23 May 1829. Baffin Bay was unusually ice free and on 6 August, he passed the point where he had turned back 10 years before. On 11 August, he turned south into Prince Regent Inlet, and on 13 August, reached Fury Beach, where Parry had abandoned his ship. The hulk was gone but there were heaps of stores on the beach, some of which he took. Continuing south he became the first European in the Gulf of Boothia, but by the end of September, he was blocked by ice 200 mile (322 km) south of Fury Beach. He took winter quarters at Felix Harbour at the eastern tip of the Boothia Peninsula. In January 1830, a group of Netsilik Inuit arrived and provided food and information. For one of them, the ship's carpenter made a wooden leg. In the spring of 1830, James Clark Ross made several trips west into the interior. On 9 April, he reached the west side of the Boothia Peninsula and in May crossed over ice to the north west shore of King William Island, assuming it was part of the mainland. It was mid September before the ice broke part of its grip. The crew sawed through the shore ice and warped the ship into open water, but it was soon caught in the ice. October was spent warping and sawing the ship into Sheriff Bay where they spent their second winter only 3 mile (5 km) from Felix Harbour. No Inuit arrived until the following April 1831. James Clark Ross crossed the Boothia Peninsula, and, on 1 June 1831, became the first European to reach the North Magnetic Pole. In August, the ship began to move but only managed to travel 4 mile (6 km) before it got trapped in Victoria Harbour. By January 1832, it was clear that the ship would never get out. Ross's plan was to drag the ship's boats north to Fury Beach, collect provisions there, find open water and hope to be rescued by a whaler. They left Victory on 29 May 1832. Ten days later, James Clark Ross returned from Fury Beach and reported that Furys boats were repairable, which spared them the labour of dragging the boats. They reached Fury Beach on 1 July, left in three boats on 1 August, and reached Barrow Strait at the end of August. Finding an unbroken field of ice, they waited four weeks for the ice to melt, gave up, returned south, left their boats at Batty Bay, and walked to Fury Beach. On 8 July 1833, they left for Batty Bay and on 14 August, saw open water for the first time. They left the next day and reached the head of Prince Regent Inlet. On 26 August, they spotted a ship but it passed by. A few hours later, they were seen by another ship, which turned out to be Isabella which he had commanded in 1819. Had it not been for his 1819 discovery there would have been no whalers in the area. By October they were back in England. The expedition had cost three lives. Ross was presented to King William IV and given a knighthood. The crew were given double pay for the entire four years by the Admiralty even though they were not in the Royal Navy. This impressive experience, as well as the scientific and ethnological information gathered by Ross's team, brought him the renown that he had long sought. In comparison with other contemporary arctic explorers, this was a feat of heroic proportions and was probably due to the fact that Ross befriended and learned from the Inuit. Once again, however, Ross encountered controversy with his cartography. In 1830, during the expedition, James Clark Ross had charted three islands in James Ross Strait and named them the Beaufort Islands. John Ross never saw the islands. Later, back in England, John Ross, using his authority as expedition leader, renamed the islands as the Clarence Islands, and even added a number of fictional islands to the group, in an apparent attempt to impress the new king, William IV. In 1833, Ross received the Royal Premium from the Royal Geographical Society and a gold medal from the French geographical society, and various foreign orders, including Knight of the Royal Order of the Polar Star of Sweden, and in the following year, received a knighthood and was appointed a Companion of the Order of the Bath in Britain. He was as British consul at Stockholm in 1839, and remained at this post until 1846.

1850: Арктикадағы соңғы экспедиция

1850 жылы 72 жасында Росс Арктика аймақтарына үшінші сапарын жасады, бұл жолы төрт жылдан бері хабарсыз жоғалған сэр Джон Франклиннің экспедициялық тобын іздеу үшін. HBC-нің қаржылық көмегімен ол жеке меншік кемесі, «Феликс» шхунасымен Ланкастер шығанағына аттанды. Оның кемесі аса мықты болған жоқ, сондықтан аймақтағы басқа кемелер экипажының арасында пайда болған қызыл аурумен күресу үшін Россқа азық-түлікпен көмектесуге мәжбүр болды. Франклин мен оның серіктерін таба алмаған Росс 1851 жылдың қазан айында Гренландия арқылы Англияға қайтып оралды, онда Франклин мен оның тобының барлығы қайтыс болғаны туралы әңгімелерге тап болды. Көпшілік осы әңгімелерге сенбесе де, Росс олардың дұрыстығына қатысты өз пікірінен мойын алмады.

Кейінгі өмірі

Франклинді іздеп жүргенде Росс дер кезінде контр-адмирал шеніне көтерілді. Ол Шотландиядағы Странрейр қаласына зейнетке шығып, енді теңізге шыққан жоқ. Швед және дания тілдерін білуі Ресеймен қарым-қатынастың шиеленісуі кезінде Балтық аймақтары бойынша үкіметке консультация беруіне мүмкіндік берді, ал соңғы жылдарын жазумен өткізді. Ол бірнеше үнқатыстар жариялады, соның ішінде Франклинді құтқаруға жасалған әрекеттерді сынаған бір үнқатысы да болды. Ол сонымен қатар әйелімен қайта табысуға бекер үміттеніп, Адмиралтействоға түрлі мәселелер бойынша шағымданып, оның ішінде карталардың сапасы туралы да сұрақтар қойды. Ол Лондонға сапар барысында қайтыс болды және Кенсал Грин зиратына жерленді.