Кіріспе
Кордова (/kɔrˈdoʊvə/, /ˈkɔrdəvə/ korDOHvə, KORdəvə) – Аляска штатының Chugach халық санағы аймағындағы қала. Ол Коппер өзенінің сағасына жақын, Принц Уильям шығанағының шығыс жағындағы Орка шығанағының басында орналасқан. 2020 жылғы халық санауы бойынша халық саны 2609 адамды құрады, 2010 жылы 2239 адам болған. 1790 жылы испан саяхатшысы Сальвадор Фидальго Кордованы Пуэрто-Кордова деп атаған. Кордованы Алясканың басқа елді мекендерімен жалғастыратын автомобиль жолы жоқ, сондықтан оған ұшақпен немесе пароммен бару қажет. 1989 жылдың наурыз айында «Эксон Валдес» мұнай тасымалдағы кемесі Кордованың солтүстік-батысындағы жағаға тіреліп, экология мен балық шаруашылығына ауыр зиян келтірді. Оқиғадан кейін тазалау жұмыстары жүргізілді, бірақ кейбір құстар популяциясының төмендеуі сияқты ұзақ мерзімді салдары сақталып қалды.
Cordova (/k//ɔr/'/d//oʊ//v//ə//, /'/k//ɔr//d//ə//v//ə/ korDOHvə, KORdəvə) is a city in Chugach Census Area, Alaska, United States. It lies near the mouth of the Copper River, at the head of Orca Inlet on the east side of Prince William Sound. The population was 2,609 at the 2020 census, up from 2,239 in 2010. Cordova was named Puerto Córdoba by Spanish explorer Salvador Fidalgo in 1790. No roads connect Cordova to other Alaskan communities, so a plane or ferry is required to travel there. In the Exxon Valdez oil spill of March 1989, an oil tanker ran aground northwest of Cordova, heavily damaging ecology and fishing. It was cleaned up shortly after, but there are lingering effects, such as a lowered population of some birds.
Тарих
1790 жылы қазіргі Кордова қалашығының алдындағы шығанақты испан саяхатшысы Сальвадор Фидальго Пуэрто Кордова деп атады. Кордова қаласы осы шығанаққа байланысты аталған, бірақ кейіннен оның аты Орка шығанағы деп өзгертілді. Кордованың өзі Кордованың солтүстігіндегі Кеннекоттта жоғары сапалы мыс кенінің табылуының нәтижесінде құрылды. Валдезден келген геодезистер тобы қала құрылысын жоспарлады, ал Майкл Джеймс Хени көршілес Каталла қаласының нашар порты екенін анықтағаннан кейін, Мыс өзені және Солтүстік-Батыс темір жолының соңғы станциясы үшін жердің жартысын сатып алды. 1906 жылғы 26 наурызда Хени және оның командасы қаланы ұйымдастыру үшін шағын салтанат өткізді. Бір аптадан кейін теміржол құрылысын бастау үшін жұмысшылар келді. Қазіргі Кордованың орталық бөлігін құрайтын жаңа қала учаскелеріндегі алғашқы жерлер 1908 жылғы мамыр айында аукционда сатылды. Теміржол өскен сайын қала да дамыды. Соңында мектептер, кәсіпорындар, аурухана және коммуналдық қызметтер ашылды. Теміржол толыққаннан кейін Кордова Кеннекотттан шығатын кенді тасымалдау орталығына айналды. 1911 жылдан 1938 жылға дейін Кордова арқылы 200 миллион тоннадан астам мыс кені тасымалданды. Эяк тілінде еркін сөйлейтін соңғы адам Мари Смит Джонс 2008 жылы қайтыс болды, бірақ жергілікті халық, сондай-ақ олардың дәстүрлері мен өмір салты аймақта гүлденуде. Кордовада бір кезде шанышқы өндірісі де өркендеген. 1916 жылдан 1950 жылдардың соңына дейін ол "Әлемнің шанышқы астанасы" деп танымал болды. Аймақтағы коммерциялық жиын-терім 3,5 миллион фунтқа жетті. 1950 жылдардың соңында өнімнің көлемі төмендеді, бұл, әдетте, 1958 жылғы тым көп жинау және кең ауқымды қырып тастаумен байланысты болды. 1964 жылғы Ұлы жұма күні болған жер сілкінісі өнеркәсіпті толығымен жойды; кейбір аймақтарда жер алты футқа дейін көтеріліп, бұрыннан таусылған шанышқы төсектерін ашты. 1993 жылы қысқа мерзімді жинаудан басқа, 1988 жылдан бері аймақта коммерциялық жинау жүргізілмеді. 1989 жылғы наурызда "Эксон Валдез" мұнай танкері Кордованың солтүстігіндегі Блай рифінде жағаға отырып, Солтүстік Америкадағы ең ауыр экологиялық апаттардың біріне себеп болды. "Эксон Валдез" мұнай төгілуі аймақтың somon және сельдь популяцияларына күшті әсер етті, бұл жергілікті балық аулауға тәуелді экономиканың төмендеуіне және аймақтың экологиялық жүйесіне бұзылуға әкелді. Ұзақ жылдарлық сот процесінен кейін, 450 миллион доллар өтемақы және залал өтеуі ретінде тағайындалды.
Демография
Кордова алғаш рет 1910 жылғы АҚШ халық санағында қала ретінде тіркелді. Ол 1909 жылы құрылған. 2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша қалада 2239 адам тұрды. Қаланың нәсілдік құрамы: 68,3% ақ, 0,4% қара, 8,7% американдық индейлер, 10,7% азиялықтар, <0,1% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар және 7,6% екі немесе одан көп нәсілдік топқа жататындар. 4,2% испаниялық немесе латын американдықтары. 2000 жылғы санақ бойынша қалада 2454 адам, 958 үй шаруашылығы және 597 отбасы өмір сүрді. Халық тығыздығы 1099 тұрғын үй бірлігі орташа тығыздықпен орналасқан. Қаланың нәсілдік құрамы: 71,1% ақ, 23,6% Аляска тумасы және басқа американдық индейлер, 10,1% азиялықтар, 0,4% қара немесе африкалық американдықтар, 1,3% басқа нәсілдер және 6,7% екі немесе одан көп нәсілдік топқа жататындар. Халықтың 3,1% латын американдықтары. 958 үй шаруашылығының 36,1% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 49,5% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 8,1% күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 37,6% отбасы емес. Үй шаруашылығының 30,3% жеке адамдардан тұрады, ал 5,4% 65 жастан асқан жалғыз адамдар. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,48 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,17 адам. Жас бойынша үлестіру: 18 жасқа дейінгілер – 28,0%, 18-ден 24 жасқа дейінгілер – 7,1%, 25-тен 44 жасқа дейінгілер – 32,8%, 45-тен 64 жасқа дейінгілер – 25,4% және 65 жастан асқандар – 6,8%. Орташа жас 37 жас. Әр 100 әйелге 119,5 еркек келеді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 120,4 еркек келеді. Қаладағы үй шаруашылығының орташа табысы 50 114 доллар, ал отбасының орташа табысы 65 625 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 40 444 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 26 985 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 25 256 доллар. Отбасылардың 4,3% және халықтың 7,5% кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 8,2% және 65 жастан асқандардың 6,2% кедейлікте.
География
Кордова Чугач ұлттық орманында орналасқан (60.542805, −145.760164). АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 75,6 шаршы миль (196 км²), оның ішінде 61,4 шаршы миль (159 км²) құрлық және 14,3 шаршы миль (37 км²) су алабын құрайды. Жалпы ауданының 18,87% су.
Климат
Кордованың суполярлық мұхиттық климаты (Cfc) ылғалды континенталды климатқа (Dfb) жақын, салқынға жақын немесе жұмсақ, жаңбырлы жаздары және орташа суық, өте қарлы қыстары бар. Жыл бойына жауын-шашын өте көп. Кордова Кёппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша суполярлық мұхиттық климатқа (Cfc) ие, мұнда температура салқын және орографиялық көтерілуден туындаған қатты жауын-шашын болады. Солтүстік Тынық мұхитынан келетін батыс желдері Чугач тауларына соғылып, көтеріледі, бұл ауа массасын салқындатып, бұлттар мен жауын-шашын жасайды. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері – , ал жылына 125 күн жаңбырлы болады. Қар көбінесе желтоқсаннан наурызға дейін жауады, ал орташа жылдық қар жауын мөлшері – . Қысқы температуралар төмендеп – градусқа жетеді, ал жазғы температураның ең жоғары көрсеткіші шамамен – градусқа дейін көтеріледі. Климаттық деректердің көп бөлігі әуежайда тіркеледі, ол елді мекеннен 18 шақырым қашықтықта орналасқан. Температура мен жауын-шашын қала мен әуежай арасында күрт өзгереді, ал қаладағы жауын-шашын әуежайдағыдан әдетте екі есе көп болады.
Most official climate data is recorded at the airport, which is 11 miles from the settlement. Temperatures and precipitation vary drastically between the city and the airport, and precipitation at the city is commonly twice that of the airport.
Экономика
Кордовадағы басты өнеркәсіп – коммерциялық балық аулау. Кордовадағы үй шаруашылықтарының жартысында кем дегенде бір адам коммерциялық балық аулау немесе өңдеумен айналысады. Балық аулау флоты негізінен Принц-Уильям шығанағы және Коппер өзенінің дельта аймағында балық аулайды. Аймақта әртүрлі балық шаруашылықтары бар, олардың ең маңыздысы – лосось балығының шаруашылығы. Шие лососінен басқа, Тынық мұхитының барлық лосось түрлері ауланады. Балықшылар балық аулау үшін қоршау тор, дрейфтік желі немесе бекітілген желі қолданады. Барлық балық шаруашылықтары Аляска Балық және жануарлар дүниесі департаментімен реттеледі. Аляскадағы балық шаруашылықтарында шектеулі кіру рұқсаты жүйесі қолданылады. Кордованың жанында алғашқы балық өңдеу зауыты 1887 жылы ашылды. 2009 жылы Принц-Уильям шығанағы және Коппер өзенінің дельта аймағында 159 қоршау тор, 511 дрейфтік желі және 27 бекітілген желі рұқсаты қолданылды.
Өнер және мәдениет
Жыл бойы әртүрлі фестивальдар мен мерекелер өтеді. Кордова сауда палатасы ұйымдастырған Коппер Ривер Дельта Жағалау Құстары Фестивалі жыл сайын мамыр айының басында өтеді. Миллиондаған көшпенді жағалау құстары солтүстікке қарай сапарын аяқтамас бұрын демалып, тамақтану үшін осы аймақта тоқтайды. Ең көп кездесетін түрлер – батыс құмқұмыра, кішкентай құмқұмыра және дунлин. Бұл құс бақылаушылары үшін өте ыңғайлы уақыт. Апта бойы әртүрлі іс-шаралар, семинарлар мен құстарды қарау турлары ұйымдастырылады. Кордова Мұз құрты Фестивалі әр жылдың ақпан айында өтеді. Іс-шараларға шеру, таланттар көрсетілімі, патшайымды таққа отырғызу рәсімі, сондай-ақ устрицаны қабылдау, пинг-понг турнирі және тіршілікке қарсы костюмдер жарысы сияқты түрлі жарыстар кіреді. Коппер Ривер Жабайы Бөден Фестивалі шілде айында Mt. Eyak шаңғы курортында өтеді және түрлі шараларды қамтиды. Salmon Jam Music Festival – негізгі шаралардың бірі және Кордова өнері үшін қаражат жинау мақсатында өткізіледі, онда жергілікті музыканттар кәсіби орындаушылармен бірге өнер көрсетеді, бұл шара жұма және сенбі күндері өтеді. Кордованың дәмі – жабайы тағамдар мен Коппер Ривер бөденінен жасалған тағамдар конкурсы, әдетте шаралар осыдан басталады. Қатысушылар әртүрлі жергілікті өнімдерді ұсынады, олар қонақ аспаздар мен тағам туралы жазатын мамандармен бағаланады. Аляска Бөденінің Жүгісі сенбі күні таңертең басталады, оған марафон, жартылай марафон, 10 км, 5 км және Коппер Ривер тас жолындағы 1 мильдік жарыс кіреді. Small Fry іс-шаралары – жарыстар кезінде балалар мен отбасыларға арналған білім беру шаралары. Кордова Тарихи Мұражайында Коппер Ривер және Солтүстік-Батыс Темір Жолы, жергілікті балық аулау өнеркәсібі және Алясканың жергілікті халықтары туралы экспонаттар бар. Сонымен қатар, мұражай "Балық әуесқойлары" атты өнер көрмесін ұйымдастырады. Иланка Мәдени Орталығы мұражайында Еяк, Алутиек, Атна және Тлингит халықтарының тарихы мен қазіргі өмірі туралы экспонаттар бар, соның ішінде артефакттар, фотосуреттер және ауызша тарихтар ұсынылған. 24 1/2 футтық кит қаңқасы, Eyak – әлемдегі толыққанды қайта құрастырылған бес кит қаңқасының бірі. 1995 жылы құрылған Кордова Икумат Алутиек тобы жастар мен ересектерден тұрады және оған қосылғысы келетін кез келген адам қабылданады; топ өткенге қатысты әндерді, сондай-ақ жаңа шығармаларды орындайды. Иланка Мәдени Орталығы әлі күнге дейін қолданылып келе жатқан дәстүрлі өнер мен шеберліктерді ұсынады, оларға тері тігу, моншақтан жасау, маска, тотем және піл сүйегінен ою, балық пен бұғыны дайындау, жидек жинау және джем жасау, сондай-ақ күнкөріс және коммерциялық балық аулау кіреді.
Кордова орталығы
2010 жылдың соңында учаскені тазалау және Кордова орталығы деп аталатын қоғамдық орталықтың құрылысы басталды. Кордова орталығында жаңа кітапхана, мұражай, концерт залы, конференциялар мен кездесулерге арналған кеңістік, сондай-ақ қала әкімдігінің кеңселері орналасқан. Ол Кордова тұрғындары үшін 2015 жылдың қысында ресми түрде ашылды. Бұл ғимараттың ішінде түрлі шаралар өткізіледі, мысалы, театрда қоғамдық кино көрсетулер, қысқы жәрмеңкелер, көрмелер және тағы да көптеген іс-шаралар ұйымдастырылады.
Үкімет
Кордова қаласы кеңес-басқарушы үкімет жүйесіне ие. Қалалық кеңес – заң шығарушы орган, және ол 7 орыннан тұрады. Кеңес төрағасын қала әкімі тағайындайды. Қала әкімі – қала әкімшілігінің рәсімдік басшысы, және ол кез келген қаулыға вето құқығына ие. Қалалық кеңес қала әкімшісін мерзімі шексіз тағайындайды (оны кеңес кез келген уақытта қызметтен шеттетуге құқылы). Қала әкімшісі – қала әкімшілігінің атқарушы билігінің басшысы. Ол барлық қаулылар мен заңдарды іске асырады және қаланың басқаруын жүзеге асырады. Қала мүлік салығымен қатар 6 пайыздық салық жинайды.
Білім
Кордова мектеп ауданы қауымдастықтағы мектептерді басқарады. Тау. Эклс бастауыш мектебі Кордовадағы жалғыз мемлекеттік бастауыш білім беру мекемесі болып табылады және 2008 жылы 206 оқушыны қамтыды. Мемлекеттік орта білім беру бірлескен орта және жоғары мектептер арқылы жүзеге асырылады. Жоғары мектепте 2008 жылы 205 оқушы оқыды. Кордова мектеп ауданында 26 жұмыс істейтін мұғалім бар. Жоғары білім Аляска Анкоридж университетінің қауымдық кампусы – Принс Уильям саунд колледжі арқылы ұсынылады.
Медиа
1914 жылы құрылған тәуелсіз қалалық газет «Кордова Таймс» апта сайын шығарылып, әр жұма күні таратылады. Аймақта үш радиостанция бар. KLAM (1450 AM) 1954 жылдан бері хабар тарата бастады, көбінесе классикалық рок, кантри музыкасы, жаңалықтар мен әңгімелер бағдарламаларын ұсынады. KCDV (100.9 FM) 1997 жылы іске қосылып, хиттер, 80-ші және 90-шы жылдардағы музыкаларын ойнатады. Екі станция да Bayview Communications Inc. компаниясына тиесілі. Валдез қаласында орналасқан KCHU радиостанциясы Кордованың қоғамдық радио бағдарламаларын эфирге шығаратын 88.1 FM жиілігіндегі қайта таратушы стансаны басқарады. Кордова аймағы режиссер Уоррен Миллердің тау шаңғысы туралы фильмдерінде жиі көрсетіледі.
Көлік
Материкте орналасқанына қарамастан, Кордоваға тек қайықпен немесе ұшақпен ғана жетуге болады, себебі қаланы басқа елді мекендермен байланыстыратын жол жоқ. Бұрын теміржол арқылы да баруға мүмкіндік болған, бірақ 1964 жылғы Ұлы жұма күнгі жер сілкінісі және оның салдарынан Миллион долларлық көпірдің қирауына байланысты теміржол пайдаланылмайды. Ең ұзын жолы – Copper River Highway, ол Copper River және Northwestern Railway теміржолының бұрынғы жол төсегімен 49,5 мильге (80 км) дейін созылады. Кордовадан шығысқа қарайғы алғашқы 18 шақырым асфальтталған, ал қалғаны – құмды-қиярлы. 2011 жылғы жазғы маусымда көлік құралдары тек 36 мильге дейін жете алады, өйткені өзеннің бағыты өзгергеніне байланысты 339-шы көпір шайылып кетті. Ал келесі 13,5 мильге қайықпен өзен арқылы өтуге әлі де болады. Автомобильдер мен жүк көліктерін Кордоваға паром арқылы тасымалдауға болады. Мемлекеттік Аляска теңіз жолдары жүйесі Вальдес және Уиттиер қалаларына тұрақты паром рейстерін ұсынады, сондай-ақ Татилек және Ченега Бэйде тоқтау жасап өтеді (паром тек алдын ала брондама жасалған жағдайда ғана тоқтайды). «Аврора» кемесі жыл бойы Принц Уильям шығанағында жүзеді. Кордовада екі әуежай бар. Мерл К. (Мадхол) Смит әуежайы қаланың шығысында 18 шақырым жерде орналасқан мемлекеттік әуежай. Ол Alaska Airlines компаниясымен үздіксіз рейстер қамтамасыз етіледі. Басты ұшу-қону жолағының ұзындығы 7500 фут (2286 м) және асфальт жабыны бар. Кордова қалалық әуежайы қаладан 2 шақырым қашықтықта орналасқан және мемлекеттік меншікте. Ол Эяк көлінде орналасқан, сонымен қатар гидроұшақтар үшін қону алаңы бар. Бір ғана ұшу-қону жолағының ұзындығы 1800 фут (549 м) және құмды-қиярлы жабыны бар. Қалалық әуежай көбінесе әуе таксилері мен жеке ұшақтар пайдаланады.