Алясканың Танана қаласының тарихы мен географиясы

Кіріспе

Аляска штатының Юкон-Коюкук санақ аймағындағы қала, АҚШ. Танана (Коюкон тілінде Хохудодеталаатль Ден) – Аляска штатының Юкон-Коюкук санақ аймағындағы қала. 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 246 адамды құрады, 2000 жылы 308 адам болған. Бұрынғыда бұл қала Канадалық француз тілінде Clachotin деп аталған. Аймақта жұмыс істеп, тілді зерттеген иезуит миссионері Жюль Жетте (1864–1927) Коюкон атабаска тіліндегі ауылдың атын Hohudodetlaatl Denh деп жазған, мағынасы – "аймақ бөлінген жер". 2012 жылы Discovery арнасында көрсетілген «Юкон адамы» телесериалында бірнеше тұрғыны туралы айтылған. Қала халқының шамамен 80% -ы американдық индейлер, дәстүрлі түрде Коюкон (Денаакк'е) тайпасы, ірі атабаска (Дене) тілдер отбасынан шыққан.

Тарих

1860 жылдың басында отарлаушылар келгенге дейін Танана және Юкон өзендерінің қосылған жері (Nuchalawoyyet, тарихи жазбаларда әртүрліше жазылған) бірнеше үнді тайпаларының мүшелері үшін дәстүрлі кездесу және сауда алаңы болған. 1868 жылы француз канадалық Франсуа Ксавье Мерсье осы аймақта алғашқы тері сауда бекетін құрған кезде, аймақта бес түрлі атабаска тілінде сөйлеген. Ноукелакэкет бекеті, кейін Форт Адамс деп аталған, Юкон өзенінің солтүстік жағасында, Танана өзенінің сағасынан шамамен 15 шақырым жерде орналасқан. Содан кейін жақын жерде англикандық миссия және бірнеше басқа сауда бекеттері құрылды. 1898 жылы капитан П.Х. Рей басшылығындағы АҚШ армиясы қазіргі Танана орналасқан жерде Форт Гиббонды құрды. Форт Гиббонның мақсаты – кемелердің қадағалауын және сауда-саттықты жүзеге асыру, қоғамдық тәртіпті сақтау, Номеге және Вальдеске қарай Танана Кроссингке дейінгі телеграф желілерін орнату және күтіп ұстау болды. Танана-Юкон қосылысына жақын аймақтағы барлық басқа еуропалық-американдық қызметтер Форт Гиббонға және алтын іздеушілердің шағылысуынан туған бу кемелердің қозғалысының артуына байланысты өзен бойымен жоғары жылжыды. Сент-Джеймс шіркеуі еуропалық-американдық тұрғындарға қызмет ету үшін Танананың қазіргі орнына көшірілді, ал Құтқарушының миссиясы қосылысқа қарама-қарсы төбенің етегінде салынды. Миссиялық орын аймақтағы үнді халқы үшін белсенді орталыққа айналды. Форт Гиббон 1923 жылы жабылды, бірақ қала мен миссия сақталды. 1930 жылдары Тананада аймақтық аурухана салынды, ал 1939 жылы Танананың үнді ауылы АҚШ-тың Үнді істері бюросымен ресми түрде бекітілді. Аурухана 1982 жылға дейін Алясканың көптеген солтүстік аймақтарына қызмет көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Танана әуежайы Ресейге бағыт алған ұшақтардың бірі болды. Соғыстан кейін Тананадан 9 шақырым жердегі төбеде "Ақ Элис" байланыс орталығы салынды, ол Суық соғыс кезеңінің алыс ерте ескерту жүйесінің (DEW Line) бөлігі болды. Сондай-ақ 1950 жылдары миссия жабылды және миссия аумағында әлі де тұрып жатқан үнді отбасылары негізгі қалаға көшіп кетті.

Prior to arrival of colonizers in early 1860, the point of land at the confluence of the Tanana and Yukon Rivers (Nuchalawoyyet, spelled differently in historic accounts) was a traditional meeting and trading place used by members of several indigenous groups. There were as many as five different Athabascan languages spoken in the area in 1868 when the French Canadian François Xavier Mercier established the first fur trading post in the area. Noukelakayet Station, later known as Fort Adams, was located on the north bank of the Yukon, about 15 miles downstream from the mouth of the Tanana River. Subsequently, an Anglican mission and several other trading posts were established nearby. In 1898 the U. S. Army, under the leadership of Capt. P. H. Ray, founded Ft. Gibbon at the present location of Tanana. Ft. Gibbon's purpose was to oversee shipping and trading, maintain civil order, and install and take care of telegraph lines connecting to Nome and to Tanana Crossing, on the way to Valdez. All other Euro American activities in the area near the Tanana Yukon confluence moved upriver to accommodate Ft. Gibbon and the increased steamboat traffic caused by gold seekers. St. James Church moved to the present site of Tanana to serve the Euro American population, and the Mission of Our Savior was constructed at the bottom of a hill opposite the confluence. The mission site became a center of activity for indigenous people in the area. Ft. Gibbon closed in 1923, but the town and mission remained. In the 1930s a regional hospital was built in Tanana, and the Native Village of Tanana was officially chartered by the U. S. Bureau of Indian Affairs in 1939. The hospital served people throughout most of the rural northern regions of Alaska until 1982. During World War II Tanana's airfield was one of the stops for aircraft en route to Russia as part of the Lend Lease program. Postwar, a White Alice communications site was built on a hill nine miles behind Tanana, as a part of the Cold War Era's Distant Early Warning system (DEW Line). Also during the 1950s the mission closed and the indigenous families still living at the mission site moved down to the main town.

Демография

Танана алғаш рет 1880 жылғы АҚШ халық санағында "Нуклюкайтет" ауылы және сауда бекеті ретінде тіркелді, ол ресми құрылмаған. Онда 29 тұрғын болды, олардың 27-сі – Тинне тайпасынан, 2-сі – ақ адамдар. 1890 жылы "Нуклукайет" деп қайта тіркелді. Онда 120 адам тұрды, олардың 110-ы – жергілікті тұрғындар, 7-сі – ақ адамдар және 3-і – креолдар (орыс және жергілікті тайпалардың араласу нәтижесі). 1890 жылғы халық санағында "Жоғарғы Танана өзені бойындағы елді мекендер" де тіркелді, онда 203 тұрғын (барлығы жергілікті) болды. Дегенмен, бұл аталған елді мекендер қазіргі Оңтүстік-Шығыс Фэрбенкс аймағындағы Танана өзенінің оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, және Танана ауылынан шалқап жатыр. 1900 жылы бұл қауым алғаш рет Танана деп аталды. 1961 жылы ресми түрде қала мәртебесін алды. Танананың батыс жағында Форт Гиббон әскери бекінісі орналасқан, онда 1920 жылы 181 адам тұрды. 1923 жылы ол жабылып, кейін Танана қаласының құрамына қосылды. Танананың шығыс жағында 1900 жылы Сент-Джеймс миссиясы, ал 1910 жылы – Құтқарушы Миссиясы (Танана тума халқының миссиясы) орналасқан. Ол 1900-1940 жылдар аралығындағы халық санақтарында Тананадан бөлек тіркелді (1900: 161 тұрғын; 1910: 114; 1920: 99; 1930: 96; 1940: 75). Кейіннен ол да Танана қаласының құрамына қосылды. 2000 жылғы халық санағы бойынша қалада 308 адам, 121 үй шаруашылығы және 68 отбасы тұрады. Халық тығыздығы – 166 тұрғын үй бірлігі. Орташа тығыздық – 79,87% американдықтар, 17,86% ақ адамдар және 2,27% екі немесе одан көп нәсілдік топқа жататын азаматтар. Халықтың 0,65% испан немесе латын американдықтары. 121 үй шаруашылығының 41,3%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 26,4%-ы – бірге тұратын жұбайлар, 20,7%-ы – күйеуі жоқ әйелдер, ал 43,0%-ы – отбасы емес. Үй шаруашылықтарының 37,2%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 10,7%-ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,55 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,43 адам. Халықтың көп бөлігі 65 жасқа дейін, оның 34,7%-ы 18 жасқа дейін, 6,5%-ы 18-24 жас аралығында, 28,2%-ы 25-44 жас аралығында, 22,1%-ы 45-64 жас аралығында, ал 8,4%-ы 65 жастан асқан. Орташа жас – 34 жас. Әр 100 әйелге 131,6 еркек шақ келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 128,4 еркек шақ келеді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 29 750 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 34 028 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 30 781 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 23 500 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 12 077 доллар. Отбасылардың 16,4%-ы және халықтың 23,0%-ы кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 15,0%-ы және 65 жастан асқандардың ешқайсысы жоқ.

Tanana first appeared on the 1880 U. S. Census as the unincorporated Tinneh village and trading post of "Nuklukaiet." It reported 29 residents, of which 27 were Tinneh and 2 were White. In 1890, it returned as "Nuklukayet." It had 120 residents with 110 Natives, 7 Whites and 3 Creoles (Mixed Russian and Native). The census of 1890 also reported "Upper Tanana River Settlements", which featured 203 residents (all native). However, this likely referred to those living along the southwesternmost part of the Tanana River in present day Southeast Fairbanks Census Area, nowhere near Tanana itself. In 1900, the community first reported as Tanana. It would formally incorporate in 1961. Adjacent to Tanana on the west side was the military installation of Fort Gibbon, which reported 181 residents in 1920. It would be deactivated in 1923 and later annexed into Tanana. To the east side of Tanana was the Saint James Mission in 1900, later called Mission of Our Savior in 1910 (also known as the Tanana Native Village). It reported separately from Tanana on the 1900 1940 censuses (1900: 161 residents; 1910: 114; 1920: 99; 1930: 96; 1940: 75). It also was later annexed into Tanana. As of the census of 2000, there were 308 people, 121 households, and 68 families residing in the city. The population density was There were 166 housing units at an average density of The racial makeup of the city was 79.87% Native American, 17.86% White, and 2.27% from two or more races. 0.65% of the population were Hispanic or Latino of any race. There were 121 households, out of which 41.3% had children under the age of 18 living with them, 26.4% were married couples living together, 20.7% had a female householder with no husband present, and 43.0% were non families. 37.2% of all households were made up of individuals, and 10.7% had someone living alone who was 65 years of age or older. The average household size was 2.55 and the average family size was 3.43. Most of the population is under the age of 65 with 34.7% under the age of 18, 6.5% from 18 to 24, 28.2% from 25 to 44, and 22.1% from 45 to 64; 8.4% were 65 years of age or older. The median age was 34 years. For every 100 females, there were 131.6 males. For every 100 females age 18 and over, there were 128.4 males. The median income for a household in the city was $29,750, and the median income for a family was $34,028. Males had a median income of $30,781 versus $23,500 for females. The per capita income for the city was $12,077. About 16.4% of families and 23.0% of the population were below the poverty line, including 15.0% of those under the age of 18 and none of those 65 or over.

Білім

Танана қалалық мектеп округі аймақ тұрғындарына қызмет етеді.

Көлік

Танана қаласының батыс шетінде, қала орталығынан 1 миль қашықтықта орналасқан Ральф М. Калхун мемориалдық әуежайымен қызмет көрсетеді. Тананаға тұрақты түрде ұшатын жалғыз әуе компаниясы – Фэрбанксте орналасқан Райт Эйр Сервисі. Жазда өзенде қайықпен жүру мүмкін. Танана Манли Хот-Спрингс қаласындағы Эллиотт тас жолымен байланыстыратын бір жолақты топырақ жолы арқылы қамтамасыз етілген. Жол қаладан 6 миль жоғарыда аяқталады, бірақ өзен мұз қатып қалғанда мұздық жол салынады. Жол 2016 жылдың тамызында ашылды. Жолдың соңғы 12 милі Тозитна Лимитед ауылдық корпорациясына тиесілі жеке меншік. Өзен жағасындағы тұрақ орыны тұрғындар, акционерлер және тайпа мүшелері үшін резервтелген. 2020 жылдан бері тұрақ орынын бақылау үшін акционер жұмысқа алынды.