Кіріспе
1991 жылғы Солтүстік Үндістанның тропикалық циклоны 1991 жылғы Бангладеш циклоны тарихтағы ең қасіретке ұшыраған тропикалық циклондардың біріне жатты. 24 сәуірде Бенгал шығанағының үстінде кең көлемді конвекциядан пайда болған тропикалық циклон бастапқыда Бенгал шығанағының оңтүстігінде баяу дамыды. 28 сәуірде дауыл оңтүстік-батыс желдерінің ықпалымен солтүстік-шығысқа қарай жылдамдап, 29 сәуірде Бангладеш жағалауына жақын суперциклондық дауыл күшіне дейін күшейді. Оңтүстік-шығыс Бангладештің Читтагонг ауданына шамамен жел соғып түскеннен кейін, циклон солтүстік-шығыс Үндістан арқылы өте қозғалғанда тез әлсіреп, Қытайдың батысындағы Юньнань провинциясында қалдық төмен қысым аймағына айналды. Бұл бассейнде тіркелген ең күшті тропикалық циклондардың бірі болды, ол 6,1 метрлік (20 фут) дауыл толқынына әкеп соқты, ол жағалауды су басып, кем дегенде 138 866 адамның өліміне және шамамен 1,7 миллиард АҚШ долларына (1991 жылғы АҚШ долларымен) залал келтірді. Апаттық зардаптардың нәтижесінде АҚШ және басқа елдер «Теңіз періштесі» операциясын жүргізді, бұл тарихтағы ең ірі әскери көмек шараларының бірі болды.
The 1991 Bangladesh cyclone was among the deadliest tropical cyclones on record. Forming out of a large area of convection over the Bay of Bengal on April 24, the tropical cyclone initially developed gradually while meandering over the southern Bay of Bengal. On April 28, the storm began to accelerate northeastwards under the influence of the southwesterlies, and rapidly intensified to super cyclonic storm strength near the coast of Bangladesh on April 29. After making landfall in the Chittagong district of southeastern Bangladesh with winds of around , the cyclone rapidly weakened as it moved through northeastern India, degenerating into a remnant low over the Yunnan province in western China. One of the most powerful tropical cyclones ever recorded in the basin, the tropical cyclone caused a 6.1 m (20 ft) storm surge, which inundated the coastline, causing at least 138,866 deaths and about US$1.7 billion (1991 USD) in damage. As a result of the catastrophic damage, the United States and other countries carried out Operation Sea Angel, one of the largest military relief efforts ever carried out.
Метеорологиялық тарих
1991 жылдың 22 сәуірінде Үнді мұхитының шығысындағы экваторға жақын орналасқан Бенгал шығанағының оңтүстігінде тұрақты конвекциядан, яғни найзағайлы дауылдардан айналым пайда болды. Екі күннің ішінде бұл бұлтты масса Бенгал шығанағының көбін қамтыды, негізінен Андаман және Никобар аралдарының батыс жағында шоғырланды. 24 сәуірде Үндістан метеорологиялық департаменті (IMD) жүйені депрессия деп белгіледі, ал Бірлескен тайфун ескерту орталығы (JTWC) оны 02B тропикалық циклон деп атады. Осы аймақтағы кемелер сол кезде шамамен жел соғып тұрғанын хабарлады. Дауыл пайда болғаннан бастап солтүстік-батысқа қарай жылжыды, ал JTWC-нің алғашқы болжамдары Үндістанның батысына қарай жылжитын жотаның әсерінен траекториясы оңтүстік-шығыстағы Андхра-Прадеш штатына қарай жалғасады деп күтті. Циклон біртіндеп күшейді, оңтүстіктен келген желдің күшеюіне байланысты қарқыны артты. IMD 25 сәуірде оны циклондық дауылға, ал келесі күні – қатты циклондық дауылға жатқызды. 26 сәуірде желдің жылдамдығы дауылдың үстінде антициклон қалыптасуына байланысты дерлік нөлге дейін төмендеді. Осы кезде циклон Таиланд үстіндегі ірі субтропикалық жотаның батыс жағын айналып өтіп, солтүстік-шығыстағы және солтүстік-батыстағы жоталар арасында солтүстікке бұрылды. IMD 27 сәуірде жүйені өте қатты циклондық дауылға дейін көтерді, желдің жылдамдығы 142 км/сағ (89 миль/сағ) шамасында екенін бағалады. Осы кезде JTWC Шығыс Үндістан мен Бангладештің Ганг дельтасы аймағына қарай болашақ жолды күтті. Аймақтық мамандандырылған метеорологиялық орталық ретінде IMD дауыл туралы ескертулер жариялады, оны «Супер циклондық дауыл BoB 1» деп атады. Агенттік спутниктік суреттер, радар және басқа метеорологиялық станциялар арқылы дауылды қадағалап отырды. «Тайм» журналы бұл дауылды «Горький циклоны» деп атады. Бенгал шығанағы үлкен дауылдық толқындарға бейім, яғни циклон құрлыққа түскен кезде теңіз суының көтерілуіне. Бангладештің Бенгал шығанағының жағалауындағы төмен жатқан аймақтары тығыз халыққа ие. Жоғары жылдамдықты жел және дауылдық толқын жағалауды қиратты. Патенгадағы Карнафули өзенінің сағасына жақын орналасқан бетон бөгет болғанына қарамастан, ол дауылдық толқынның әсерінен шайылып кетті. Көптеген қайықтар мен кіші кемелер жағаға тірелді. Читтагонгте базалары бар Бангладеш Әскери-теңіз күштері мен Әуе күштері де ауыр зардап шекті. Патенгадағы Иша Хан Әскери-теңіз базасы суға батты, кемелерге көптеген зиян келді. Әуе күштеріне тиесілі ұшақтардың көп бөлігі зақымдалды. Бұл кең ауқымды зардаптар құрылыс материалдарының бағасын күрт өсірді. Дауыл басылғаннан кейін тағы үш-төрт апта бойы жердің эрозиясы шаруалардың жерлерін жоғалтуына әкелді, нәтижесінде жұмыссыздардың саны артты. Бірнеше аймақта егіннің 90 пайызына дейін суға кетті. Шампанша шаруашылықтары мен тұз өнеркәсібі қирады.
Басқа жерлер
JTWC циклонның Бангладештен солтүстік-шығысқа қарай қозғалып, Мьянманың солтүстігіне жеткенін, ал содан кейін Қытайдың батысындағы Юньнань провинциясының үстінде тарап кеткенін анықтады. Үкімет болашақ су тасқындарын болдырмау үшін орманды қайта өсіру бағдарламасын жүзеге асырды. Салдарынан жүргізілген сараптама көрсеткендей, циклонның құрбандарының көп бөлігі 10 жасқа дейінгі балалар мен 40 жастан асқан әйелдер болды.