Кіріспе
жоқ Экватордың солтүстігінде Үнді мұхитында тропикалық дауылдар жыл бойы Үнді субконтинентінің екі жағында да қалыптасуы мүмкін, бірақ көбінесе сәуір мен маусым, қазан мен желтоқсан аралығында болады.
In the Indian Ocean north of the equator, tropical cyclones can form throughout the year on either side of the Indian subcontinent, although most frequently between April and June, and between October and December.
Қосалқы бассейндер
Солтүстік Үнді мұхиты – әлемдегі тропикалық циклонның бар болғаны жеті пайызын құрайтын ең аз белсенді ресми бассейн. Дегенмен, бұл бассейн әлемдегі ең қауіпті циклонның кейбірін тудырды, себебі олар тығыз қоныстанған аймақтарда болады. Аймақтық мамандандырылған метеорологиялық орталық (АММК) – Үндістан метеорологиялық департаменті (ҮМД), ол бассейнды бақылауға, ескертулер беруге және дауылдарға ат қоюға жауапты. Бассейн екі кіші бассейнге бөлінеді: Бенгал шығанағы және Араб теңізі. Бенгал шығанағы Үнді мұхитының солтүстік-шығысында орналасқан. Үндістан метеорологиялық департаменті (ҮМД) бұл бассейнді BOB деп қысқартады. АҚШ-тың Тайфун туралы ескерту орталығы Бенгал шығанағында пайда болған дауылдарды жіктеу үшін ресми емес түрде "B" таңбасын қолданады. Бенгал шығанағының жағалауын Үндістан, Бангладеш, Мьянма, Шри-Ланка және Таиландтың батыс бөлігі бөліседі. Бұл кіші бассейн ең белсенді және барлық уақыттағы ең қауіпті циклонның кейбірін тудырады. Бұл шығанақтағы ең күшті циклон – 1999 жылғы Одиша циклоны. Араб теңізі – Үнді мұхитының солтүстік-батысында орналасқан теңіз. Бассейндегі тропикалық циклонды Үндістан метеорологиялық департаменті (ҮМД) ARB деп қысқартады. Араб теңізінің жағалауын Үндістан, Йемен, Оман, БАӘ, Иран, Пәкістан, Шри-Ланка, Мальдив және Сомали бөліседі. Араб теңізіне муссондық климат тән, ол судың жылдық айналымын қамтамасыз етеді. Жазда оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа қарай соққан күшті жел Үндістанға жаңбыр әкеледі. Араб теңізінде циклон сирек кездеседі, бірақ бұл бассейнде күшті тропикалық циклон пайда болуы мүмкін.
Бассейннің тарихы
Бенгал шығанағы мен Араб теңізіндегі тропикалық жүйелерді жүйелі ғылыми зерттеулерді 19 ғасырда Генри Пиддингтон бастады. Пиддингтон теңізде жүзіп өткен кемелердің метеорологиялық тіркемелерін пайдаланып, 1839 және 1858 жылдар аралығында Бенгалиялық Азия қоғамының журналында бірнеше мақала жариялады. 2015 жылы қарқындылық шкаласына өзгеріс енгізілді, IMD және WMO 3 минуттық ең жоғары тұрақты жел жылдамдығы мен өте қауіпті циклоникалық дауыл арасындағы жүйені атады. Бенгал шығанағындағы тропикалық циклонның көктемгі маусымын талдаған зерттеу 1979 жылдан кейін кең ауқымды муссондық айналымның күшеюі нәтижесінде муссонға дейінгі жауын-шашынның да, тропикалық циклонның да қарқындылығы артқанын көрсетті. Бенгал шығанағындағы муссондық ойыстың тереңдеуі циклондардың жиілігі мен уақытына ғана әсер етпей, сонымен қатар циклондардың Мьянмаға қарай бағытталуына да себеп болады. Антропогенді аэрозольдердің артуы осы аймақтық климаттың өзгеруіне ықпал еткен болуы мүмкін.
Құрылысы және жиілігі
Орташа есеппен, бассейнде жылына бес-алты тропикалық циклон пайда болады. Тропикалық циклон наурыз-маусым және қазан-желтоқсан айларында қалыптасады, мамыр және қараша айларында ең жоғары деңгейге жетеді. Осы дауылдардың көпшілігі Бенгал шығанағында – Бенгал шығанағының оңтүстік-шығысында, Андаман теңізінде немесе Оңтүстік Қытай теңізінен келген тайфунның қалдығы ретінде пайда болады. Батыс Тынық мұхитында тропикалық циклон көп, бұл Бенгал шығанағында тропикалық циклогенездің артуының тағы бір себебі болуы мүмкін, себебі ол АЭС-тің (ACE) ұлғайған квотасының үлесін бөліседі. Араб теңізіндегі дауылдар көбінесе Араб теңізінің оңтүстік-шығыс бөлігінде немесе Бенгал шығанағынан келген тропикалық циклонның қалдығы ретінде қалыптасады, бірақ Араб теңізінде циклогенездің жиілігі көбінесе төмен болады, себебі теңіз бетінің температурасы төмен және желдің күшті соғылуы байқалады. Маусым мен қыркүйек айларында (муссондық айларда) тік жел соғылуының жоғары деңгейіне байланысты тропикалық циклон өте сирек пайда болады. Бұл дауылдар Одиша немесе Батыс Бенгалияға жеткенше депрессия немесе терең депрессия күйінде қалыптасады және күшейеді. Тағы бір себебі – теңіздегі қысқа өмір сүру мерзімі, ол осы төмен қысым жүйелерінің күшеюіне кедерес жасайды.
Күшейту
Сәуір, мамыр және қараша айларында депрессия циклондық дауылға және қатты циклондық дауылға айналу мүмкіндігі ең жоғары. Осы айларда депрессиялардың жартысынан астамы дауылға, ал төрттен бірі циклонға күшейеді.