Кіріспе

Солтүстік Үнді мұхитында 2004 жылы болған күшті циклондық дауыл

Күшті циклондық дауыл "Агни" 2004 жылғы Солтүстік Үнді мұхиты циклондары маусымында экваторға ең жақын келген тропикалық циклон ретінде танымал. Бұл жыл басында "Онилден" кейін Солтүстік Үнді мұхитында аталған екінші циклон болды. "Агни" 28 қарашада Үндістанның оңтүстік-батысындағы Араб теңізінде пайда болып, солтүстік-батысқа қарай жылжумен бірге күшейе берді. Бірлескен тайфун ескерту орталығы (JTWC) ең жоғары 1 минуттық тұрақты жел жылдамдығын бағаласа, Үндістан метеорологиялық департаменті (IMD) ең жоғары 3 минуттық тұрақты жел жылдамдығын бағалады. IMD Солтүстік Үнді мұхиты үшін ресми ескерту орталығы болып табылады. Ең жоғары нүктесіне жеткеннен кейін, желдің қиылуы, құрғақ ауа және судың салқындауы салдарынан әлсіреп, JTWC 3 желтоқсанда Сомали жағалауына жақындағанда соңғы хабарламасын жариялады. "Агнидің" қалдықтары Сомали жағалауымен жылжып, 5 желтоқсанда тарап кетті. TOC

Метеорологиялық тарих

19 қарашада Шри-Ланканың Коломбо қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 800 км жерде Бенгал шығанағында тропикалық аласқұру байқалды. Аласқұру батысқа қарай жылжып, біртіндеп күшейіп, 22 қарашада JTWC-ге тропикалық циклон қалыптасуы туралы ескерту шығаруға себеп болды. Шри-Ланканың оңтүстігінен өткеннен кейін ол күшіне келмей, тропикалық циклонға айналуы екіталай болды. Жүйемен байланысты айналым батысқа қарай жалғасып, 26 қарашада Араб теңізінде қайта ұйымдасты. Жүйе күшейген кезде орталығы экватордан өтіп, шамамен 0,5° оңтүстік ендікке жетті, осылайша оңтүстік жарты шарда антициклондық айналымға айналды. Бұл ерекше жағдай еді, себебі Кориолис күші экватор бойында жоқ. Кориолис күші циклонның айналуын қамтамасыз ететін планеталық бұрылуға байланысты. JTWC кейіннен жүйенің солтүстік жарты шарда қалып, 0,7° солтүстік ендікке дейін, яғни экватордан шамамен 80 км (50 миль) қашықтыққа жететінін бағалады. Үш сағаттан кейін агенттік жүйені 05А тропикалық циклон ретінде Үндістанның оңтүстік жағалауынан оңтүстік-батысқа қарай 1300 км (800 миль) қашықтықта жіктеді. Маусым соңындағы талдау бойынша JTWC циклонның алты сағат бұрын тропикалық дауылға айналғанын анықтады. Сол кезде IMD оны "жақсы қалыптасатын ықтимал төмен қысымды аймақ" деп жіктеді. Жіктелуден кейін тропикалық циклон Үндістан үстіндегі жотаның әсерінен солтүстік-батысқа қарай жылжыды. Оның солтүстік және оңтүстік ағындары жақсырақ көрінді, бірақ экваторға жақындығы желдің қиылысынан оңтүстік ағынын шектеді. 29 қарашаның таңында IMD жүйені депрессия деп жіктеді, ал күні бойы ол қарқынды күшейіп, циклондық дауылға айналды; циклондық дауыл – желдері кем дегенде 3 минут бойы сақталатын тропикалық циклон. Сол уақытта JTWC циклонның ең жоғарғы қарқынына жеткенін бағалады, ол 1 минут бойы сақталды, сондай-ақ күшті желдерге дейін жететін болды. 29 қарашаның соңында циклон сәл әлсіреп, 30 қарашаға дейін ең жоғарғы қарқынын қайта қалпына келтірді. 30 қарашада сағат 1200 UTC-де IMD циклон туралы алғашқы толық ақпаратты жариялады, оған "Агни" деген ат берді және ең жоғарғы жел жылдамдығын бағалады; агенттік дауылдың солтүстік-батысқа қарай жылжуын және күшейе түсуін болжады, бірақ кейін әлсіреуі мүмкін екенін де ескертті. Ең жоғарғы қарқынында циклонның барометрлік қысымы 985 мбарды құрады. Ең жоғарғы қарқынына жеткеннен кейін желдің қиылысының күшеюінен циклонның ортасы жоғалып, конвекция айтарлықтай төмендеді. 1 желтоқсанда IMD Агнидің циклондық дауылға дейін әлсірегенін хабарлады, сол кезде орталық конвекциядан бөлінді. Циклон желдің қиылысы, құрғақ ауаның болуы және судың салқындауы салдарынан әлсіреуін жалғастырды, ал 2 желтоқсанда IMD Агниді депрессия деңгейіне төмендетті, бұл жүйе бойынша соңғы ескерту болды. Сомали жағалауына жақындағанда ол Сауд Арабиясы үстіндегі жотаның құрылуына байланысты батысқа бұрылды. Қарқынды жағдайларға қарамастан, найзағайлар айналым үстінде қысқа уақытқа қайта пайда болды, бұл дауылдың қарқындылығын сақтауға мүмкіндік берді. 3 желтоқсанның соңында Агни тропикалық дауыл деңгейінен төмендеді, ал JTWC дауыл Африка мүйізінің ең шығыс нүктесі Гуардафуиден оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай 450 км қашықтықта болғанда соңғы ескертуін берді. 4 желтоқсанның таңында айналымды анықтау қиын болды, сол кезде жүйеде қалған конвекция аз болды. Ол оңтүстік-батысқа, кейін оңтүстікке бұрылып, Сомалидің шығыс жағалауына жетті, ал 5 желтоқсанда Сель-Хуур маңындағы су үстінде тарады. Алайда, RSMC La Réunion мәліметтері бойынша, Агни циклонының алдындағы төмен қысымды аймақ қысқа уақытқа Оңтүстік жарты шарға өтіп, антициклондық сағат тіліне қарсы айналымды сақтап қалған. Агни – 2004 жылдың ортасында IMD тропикалық циклонға ат қоюды бастағаннан кейін, Үнді мұхитының солтүстігінде ат алған екінші дауыл. Циклон Сомалиге жеткенде әлсіз болғандықтан, зардап шеккендер мен елеулі зиян туралы хабарламалар түспеді.