Кіріспе

Абботт пен Костелло – американдық комедиялық дуэт. Олар – комедияшылар Бад Абботт пен Лу Костелло. Радио, кино және теледидардағы жұмыстары оларды 1940-1950 жылдары ең танымал комедиялық командаға айналдырды және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әлемдегі ең көп жалақы алатын артистерге айналдырды. Олардың «Кім бірінші?» атты әңгімелері бар әдебиеті барлық уақыттағы ең ұлы комедиялық номерлердің бірі саналады, оның бір нұсқасы 1945 жылғы «Наути-Найнтис» фильмінде кездеседі. Абботт пен Костелло 1940 жылы «Тропиктердегі бір түн» комедиясында киноға дебют жасады. Келесі жылы олар үш соғыс тақырыбындағы комедияда ойнады: «Жаяу әскерлер», «Теңізде» және «Ұшып жүр». Олар сондай-ақ 1941 жылы түсірілген қорқыныш комедиясы «Ол арбақты ұстап тұрыңыз» фильмінде де ойнады және «Абботт пен Костелло Франкенштейнмен кездеседі» (1948), «Абботт пен Костелло кісі өлтірушімен кездеседі, Борис Карлофф» (1949), «Абботт пен Костелло көрінбейтін адаммен кездеседі» (1951) және «Абботт пен Костелло мумиямен кездеседі» (1955) сияқты бірнеше басқа қорқыныш комедияларында ойнады. Дуэттің басқа фильмдері: «Pardon My Sarong», «Who Done It?» (1942), «Өмірінің шағы» (1946), «Жаяу әскерлер үйге оралады» (1947), «Африка айқайлайды» (1949) және «Абботт пен Костелло Марсқа барады» (1953).

Бурлеск

Олар бұрын бірнеше рет жолдары қиылысқан болса да, екі комедиан 1935 жылы Нью-Йорктегі 42-ші көшедегі Эльтинг Бурлеск театрында алғаш рет бірге жұмыс істеді. Олардың алғашқы өнер көрсетуі Костеллоның әдеттегі серіктесінің ауыруынан туындады, ал Эбботт оның орнына шықты. Шоудағы басқа артистер, соның ішінде Эбботтың әйелі, олардың тұрақты жұп болуын қолдады. Дуэт Эбботттың алаялық, тура мінезді рөлі мен Костеллоның ақымақтық комик рөлінде көптеген бурлеск эскиздерін жетілдіріп, қайта жасау арқылы өнер көрсетулерін құрды. Он жылдар өткен соң, AMC ескі театрының 42-ші көшеде батысқа қарай 168 футқа (51 метрге) қазіргі орнына жылжытылғанда, Эбботт пен Костеллоның үлкен шарлары оны тартып әкелгендей көрінді.

Радио

Команданың алғашқы белгілі радио хабарлары 1938 жылғы 3 ақпанда «Кейт Смит сағатында» эфирге шықты. 1940 жылы Фред Алленнің жазғы демалысында оның орнын басу үшін «The Abbott and Costello Show» атты жеке бағдарламаларын ұсынғаннан кейін, Эбботт пен Костелло 1941 жылы Эдгар Берген мен Чарли Маккартимен бірге «The Chase and Sanborn Hour» бағдарламасына қосылды. Олардың екі фильмі («Hold That Ghost» және «Buck Privates») сол жылы радиоға бейімделді. «Hold That Ghost» 1941 жылғы 1 тамызда Луэлла Парсонстың «Голливуд премьерасында» жарты сағаттық нұсқада, ал «Buck Privates» 1941 жылғы 13 қазанда «Lux Radio Theatre» арнасында бір сағаттық нұсқада ұсынылды. Олардың бағдарламасы 1942 жылғы 8 қазаннан бастап апта сайынғы уақыт белгісінде қайта жаңғырылды, демеушісі – Camel темекісі. «The Abbott and Costello Show» комедияны музыкалық үзілістермен (Конни Хейнс, Эшли Юстис, Delta Rhythm Boys, Скинни Эннис, Мэрилин Максвелл және Лес Бакстер сияқты вокалистер орындауында) үйлестірді. Бағдарламаның тұрақты және жартылай тұрақты актерлерінің қатарында Джо Кирк (Костеллоның жеңістігі) сицилиялық иммигрант мырза Баччагалупе рөлінде, Арти Ауербах мырза Китцель, Эльвия Оллман, Айрис Адриан, Мел Бланк, Уолли Браун, Шарон Дуглас, Верна Фелтон, Сидни Филдс, Фрэнк Нельсон, Марта Уентворт және Беней Венута болды. Қонақ жұлдыздар ретінде Кэри Грант, Фрэнк Синатра, Эндрюс сестері және Люсиль Болл шақырылды. Кен Найлс ұзақ жылдар бойы бағдарламаның хабаршысы болды, ол Костеллоның ашуын тудыратын қарсыласы болды, ол әйеліне (Эльвия Оллман ойнады) үнемі тіл тигізетін. Найлстың орнын Майкл Рой басты, ал жылдар бойы Фрэнк Бингман мен Джим Дойл онымен алмастырды. Бағдарламада Эннис, Чарльз Хофф, Мэтти Матлок, Мэтти Малнек, Джек Микин, Уилл Осборн, Фред Рич, Лейт Стивенс және Питер ван Стиден оркестрлері де болды. Бағдарламаның сценарийін жазуға Говард Харрис, Хал Фимберг, Парк Леви, Дон Приндл, Эдди Черкоуз (кейін Эдди Максвелл ретінде танымал), Леонард Б. Стерн, Мартин Рагавей, Пол Конлан және Эдди Форман, сондай-ақ продюсер Мартин Гош қатысты. Дыбыс эффектілерін негізінен Флойд Катон жасады. 1947 жылы бағдарлама ABC (бұрынғы NBC Blue Network) арнасына көшті. ABC арнасында болған кезеңде дуэт сенбі күні таңертең 30 минуттық балалар радио бағдарламасын («The Abbott and Costello Children's Show») жүргізді. Бағдарламада бала әншісі Анна Мэй Слотхер және бала дикторы Джонни МакГоверн өнер көрсетті. Ол 1949 жылы аяқталды.

Фильм

1940 жылы Universal Studios оларды Алан Джонс пен Нэнси Келли қатысқан «Тропиктердегі бір түн» мюзикліне шарт жасасты. Қосалқы рөлдерде ойнаған Эбботт пен Костелло «Кім бірінші?» сияқты бірнеше классикалық көріністерімен көрерман назарын өзіне аударды. Олар екі фильмге келісімшарт жасады, олардың екінші фильмі – Артур Любин режиссерлік еткен және Эндрюс сестері қатысқан «Бак Приват» (1941) фильмі кассада 4 миллион доллар тауып, Эбботт пен Костеллоны жұлдыздар қатарына қосты. Содан кейін дуэт Дик Форанмен бірге «Ride 'Em Cowboy» (1941) фильмінде түсті, бірақ оның шығуы кейінге қалды, себебі олар үшінші комедиялық фильмде – «Keep 'Em Flying» (1941) фильмінде ойнаулары керек еді. Бұл Артур Любин режиссерлік еткен соңғы фильмдері болды. 1941 жылы шыққан фильмдерінің барлығы сәтті болды, ал Эбботт пен Костелло 1941 жылы елдегі ең табысты актерлердің үшіншісі деп танылды. Universal оларды Metro Goldwyn Mayer киностудиясына «Rio Rita» (1942) музыкалық комедиясына жіберді. Фильм түсірілімі кезінде Эбботт пен Костелло қол және аяқ іздерін «Грауманның қытай театры» деп аталған жердегі бетонға басып қалдырды. Universal-ға оралғаннан кейін олар «Pardon My Sarong» (1942) фильмін түсірді, ол Оңтүстік теңіз аралдары туралы фильмдердің пародиязы болды, сондай-ақ «Who Done It?» (1942) комедиялық детективін түсірді. 1942 жылы кинотеатр иелері оларды елдегі ең табысты актерлер деп таныды, ал олардың сол жылғы табысы 789 026 долларды құрады. 1942 жылдың жазында команда 35 күндік турнеге шығып, соғыс облигацияларын жарнамалады және сатты. Қаржы министрлігі олардың 85 миллион долларлық сатуға көмектескенін мәлімдеді. Максин Эндрюс Костелло ауырған кезде оның қарындастары Пэтти мен ЛаВернемен бірге болғанын еске алады және оның ұлының қайтысынан кейін Костеллоның мінезі қалай өзгергенін айтады: «Ол бұрынғыдай көңілді де жылы болмайтын. Ол оңай ашуланып кететін, оның көзқарасы өзгерген». Костелло жазылғаннан кейін дуэт MGM киностудиясына «Lost in a Harem» (1944) фильміне оралды, содан кейін Universal киностудиясына «In Society» (1944), «Here Come the Co Eds» (1945) және «The Naughty Nineties» (1945) фильмдеріне қайта оралды. Олардың MGM үшін түсірген үшінші және соңғы фильмі «Абботт пен Костелло Голливудта» (1945) болды. 1945 жылы Эбботт Костеллоның жұмыстан шығарған үй қызметшісін жалдағаннан кейін олардың арасында шиеленіс туды. Костелло өзінің серіктесімен тек сахнада ғана сөйлесуге келісті. Келесі жылы олар «Little Giant» және «The Time of Their Lives» атты екі фильм түсірді, онда олар команда ретінде емес, жеке тұлғалар ретінде ойнады. Бұл олардың арасындағы шиеленіс пен соңғы фильмдерінің кассада үлкен табыс әкелмеуіне байланысты болды. Эбботт бұл мәселені шешті, ол Костеллоның қайырымдылық қорына – мұқтаж балаларға көмектесетін «Лу Костелло кіші жастар қоры» деп атауды ұсынды. Бұл орталық 1947 жылы ашылды және бүгінгі күнге дейін Лос-Анджелестің Бойл Хайтс ауданында жұмыс істеп келеді. Эбботт пен Костелло «Бак Приваттар үйге оралады» (1947) фильмінде команда ретінде қайта бірікті, ол олардың 1941 жылғы сәтті фильмінің жалғасы болды. «The Wistful Widow of Wagon Gap» (1947) фильмінде оларға Марджори Мейн көмектесті. Олар Universal киностудиясымен жаңа келісімшартқа қол қойды, бұл оларға студиялық келісімшарттан тыс фильмдерде ойнауға мүмкіндік берді. Ең танымал нұсқасы – 1951 жылғы Colgate Comedy Hour телешоуындағы алғашқы өнер көрсетуі. «Кім бірінші?» көрінісінің жиырмаға жуық нұсқасы бар деп есептеледі, олардың ұзақтығы бір минуттан он минутқа дейін жетеді. Команда көріністі қалауынша өзгерте алатын, фильмдерге, радиоға немесе теледидарға қарай бөлімдерді қосып немесе алып тастайтын. Ең ұзақ нұсқасы олардың түсірілген телесериалының «Актерлер үйі» эпизодында көрсетілген, ол шамамен сегіз минутқа созылады. 1947 жылы Лу Костелло кіші жастар қорының ашылу күнін тойлау үшін тікелей эфирде орындалған көрініс жазылған және көптеген комедиялық альбомдарға енгізілген. Команданың «Кім бірінші?» көрінісінің теледидардағы соңғы көрсетілімі 1957 жылы Стив Алленнің шоуында болды.

Жеке өмірі

Эбботт пен Костелло екеуі де бурлескте танысқан артистерге үйленді. 1918 жылы Эбботт биші және комедия актрисасы Бетти Смитқа үйленді, ал Костелло 1934 жылы хор қызы Энн Баттлерге үйленді. Костеллолардың төрт баласы болды, ал Эбботттар екеуін өсіріп алды. Эбботт пен Костелло кейде жеке күйзелістермен күресті. Екеуі де соққыға құмар болды және денсаулықтарымен мәселелері болды. Эбботт эпилепсиямен ауырады және ұстамаларды басу үшін алкогольге көшті. Костелло ревматизммен бірнеше рет, тіпті өлімге дейін жеткендей ауырған.

Кейінгі жылдар

1950 жылдары Эбботт пен Костеллоның танымалдылығы Дин Мартин мен Джерри Льюис пайда болғаннан кейін азайды. Олардың танымалдылығының төмендеуіне тағы бір себеп – тым көп көрсетілуі болды. 1957 жылы олар серіктестіктерін ресми түрде тоқтатты. 1959 жылы, өлімінен кейін жарық көрген "My Wicked, Wicked Ways" атты автобиографиясында Эррол Флинн осы оқиғаның себебі өзі екенін мәлімдеді. Әзілкештігімен әйгілі Флинн оларды әйелдері мен балаларымен бірге үйіне кешкі асқа шақырды, ал кештен кейін "кездейсоқ" порнографиялық фильмді көрсетуді бастады. Флинн таңғалғандай болса, Костелло мен Эбботт фильмнің ауыстырылуы үшін бір-бірін кінәлады. Өмірінің соңғы жылдары Костелло Эбботтсыз көптеген ескі қойылымдарын The Steve Allen Show бағдарламасында оншақты рет орындады. Костелло Лас-Вегаста стендап өнер көрсетті және GE Театры мен Wagon Train телесериалдарында пайда болды. 1959 жылдың 3 наурызында, жалғыз өзі түсірген "Кенди-Рок қалыңдығының 30 футы" фильмін аяқтағаннан кейін үш күннен кейін, 53 жасқа толуға азда қалғанда жүрек талмасынан қайтыс болды. Эбботт 1960 жылы Candy Candido есімді әртіспен қайта сахнаға шығуға тырысты. Жаңа қойылым жақсы пікірлер алғанымен, Эбботт "Луға ешкім тең бола алмайды" деп, одан бас тартты. Эбботт 1961 жылы General Electric Theater телесериалының бір эпизодында жеке, драмалық рөлде ойнады. 1966 жылы Эбботт Ханна-Барбера студиясы жасаған 156 бес минуттық Эбботт пен Костелло мультсериалындағы кейіпкеріне дауыс берді. Костеллоның кейіпкеріне Стэн Ирвин дауыс берді. Бад Эбботт 1974 жылдың 24 сәуірінде қатерлі ісіктен қайтыс болды.

Бөлек кәсіпорындар

1960 жылдардағы мультсериал Эбботт пен Костеллоның анимациялық дебюті емес еді. 1940 жылдары олардың ең танымал кезінде Warner Bros. студиясының Looney Tunes/Merrie Melodies анимациялық бөлімі "Бэббит және Кэтстелло" деп аталған мысықтар немесе тышқандар түрінде оларды бейнелейтін 3 мультфильм жасады. Боб Клампетттің "Екі кішкентай мысықтың хикаясы" (1942) мультфильмінде Твити тұңғыш рет пайда болды. Басқа мультфильмдер – "Екі тышқанның хикаясы" және "Баураған мысық". Үш мультфильмнің барлығында да Тедд Пирс (әдетте мультфильмдердің сюжетін жазушысы) және Мел Бланк комедиялық дуэттің дауыстарын сомдады. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басындағы қайта көрсетілімдер арқасында бұрынғы телесериалдарына қызығушылық қайта оянды, сондай-ақ олардың көптеген ескі фильмдерінің теледидарда көрсетілуі де ықпал етті. 1994 жылы комедияшы Джерри Сайнфелд – Абботт пен Костеллоның өзінің жұмысына зор әсер еткенін айтқан – NBC телеарнасында "Абботт пен Костелло Джерри Сайнфелдпен кездеседі" атты арнайы бағдарламасын ұсынды (атауы дуэттің танымал фильмдер сериясына сілтеме жасайды, онда олар Universal студиясының әйгілі қорқыныш фильмдерінің кейіпкерлерімен кездеседі); бұл бағдарламаны 20 миллион үйден тамашалады.

Танымал мәдениетте

Эбботт пен Костелло 1940 жылдардағы Looney Tunes мультфильмдерінде жиі еске алынды, мысалы, «Екі мысықтың хикаясы» (1942), «Екі тышқанның хикаясы» (1945), «Голливудтың иттер асханасы», «Голливуд Даффи» және «Мысық, баяуланған» (бәрі 1946 жылдан). Эбботт пен Костеллоның радиошоуынан алынған «Мен үш жарым жасқа ғана толам» деген сөз тіркесі де осы мультфильмдерде жиі қолданылды. Тіпті Багс Бэннидің танымал сөзі «Мен жаман емес пе?» Лу Костеллодан алынған. Олар Бейсбол Даңқы залының мүшелері болмаса да, Эбботт пен Костелло бейсболдан басқа саладан даңқ залына енген санаулы адамдардың қатарында. «Кім бірінші?» атты қойылымның алтын пластинкасы және плакаттары 1956 жылдан бері онда тұрақты түрде көрсетіліп келеді, ал қойылым үздіксіз бейнеленеді. Олардың «Кім бірінші?» қойылымы туралы көп мәрте айтылды. 1988 жылғы «Жаңбырлы адам» фильмінде Дастин Хоффманның аутистік кейіпкері Реймонд Баббит қорғаныс механизмі ретінде әсерсіз «Кім бірінші?» дейді. 1982 жылы «Tonight Show» жүргізушісі Джонни Карсон сол кездегі президент Рональд Рейган рөлінде «Кім бірінші?» стиліндегі шатасуды көрсетті, онда Ішкі істер министрі Джеймс Уотт, палестиналық көшбасшы Ясир Арафат және қытайлық көшбасшы Ху Яобаңның есімдерінен туды. «The Credibility Gap» комедиялық тобы «Кім бірінші?» әнінің рок-н-ролл нұсқасын орындады, онда The Who, The Guess Who және Yes топтарының аттары қолданылды, бұл ән олардың алғашқы альбомы «The Bronze Age of Radio» альбомында жазылып, шығарылды. 2001 жылдың 13 қаңтарында «Saturday Night Live» эпизодында Чарли Шин және SNL актерлік құрамының мүшесі Рейчел Дратч «Кім бірінші?» скетін орындады. NBC-нің «Studio 60 on the Sunset Strip» (2006) телесериалы, телекомедиялық сериалдың сахна артындағы өмір туралы драма, «Кім бірінші?» сюжеттік құрал ретінде пайдаланды. 1978 жылы Голливуд тілшісі Боб Томас жазған кітапқа негізделген «Бад және Лу» телефильмі көрсетілді. Харви Корман Бад Эбботт рөлін, ал Бадди Хакетт Лу Костелло рөлін ойнады, фильм дуэттің өмір тарихын баяндады, Костеллоға баса назар аударып, оны ұшқыр және қарапайым етіп көрсетті. Джерри Сайнфелд Эбботт пен Костеллоның жанкүйері, олардың оған тигізген әсері 1994 жылы NBC арнасындағы «Эбботт пен Костелло Джерри Сайнфелдпен кездеседі» арнайы бағдарламасында көрсетілді. Сайнфелдтің телесериалында командаға қатысты көптеген сілтемелер бар. Джордж Костанзаның ортаңғы аты «Луи», Костеллоның құрметіне қойылған. «Қартайған адам» (4-маусым, 18-бөлім, 1993 жылдың 18 ақпанында көрсетілді) Эбботт пен Костелло телешоуындағы үй иесіне құрмет ретінде «Сид Филдс» (бас актер Билл Эрвин ойнады) есімді қартайған қартты көрсетті. Крамердің досы Микки Эбботт есімді. J. Peterman каталогының копирайтері Эдди Шерман, команданың ұзақ жылдар бойы жұмыс істеген агентінің құрметіне аталды. 30-шы эпизодта Крамер Эбботт пен Костеллоның танымал сөзін естиді: «Оның әкесі сазгер еді. Оның анасы да сазгер еді». 1991 жылы АҚШ почта қызметі Эбботт пен Костеллоны бірінші сыныптық маркада бейнеледі, бұл «Комедияшыларға арналған естелік шығарылымның» бөлігі болды, суретші Аль Хиршфельд салған. 2003 жылы Монтклэр мемлекеттік университеті университет кампусының Литтл-Фолс бөлігіндегі Клов-роудта Эбботт пен Костелло орталығы деп аталатын студенттік жатақ кешенін ашты. 1993 жылы Мел Брукс режиссерлік еткен «Робин Гуд: Тығыз киімдегілер» комедиясында Дик Ван Паттен аббат рөлін ойнады. Бір кезде Лу Костеллоға (Чак МакКэнн ойнады) ұқсайтын адам «Эй, Эббот!» деп айқайлады, дәл сол сияқты Лу Эбботт пен Костелло фильмдерінде айқайлаған, Брукстің «Робин Гуд» комедиясынан әзілді қайталады, онда Ван Паттен бұл сөзді айқайлады. Пэттен: «Мен осы жігітті жек көремін!» деп жауап берді. Эбботт пен Костелло 2009 жылы Нью-Джерси Даңқы залына енді. 2015 жылы «Abbott & Costello Meet Superman» атты коммерциялық емес фильм түсірілді. Фильм Иллинойс штатының Метрополис қаласындағы Супермен мерекелік кинофестивалінде көрсетілді және қазір YouTube-та қолжетімді. Эбботт пен Костелло рөлін Нью-Йорктан келген екі актер ойнады, Аарон М. Ламберт және Джейк Наватка. 2016 жылы түсірілген «Arrival» ғылыми-фантастикалық фильмінде ғалымдар екі гептаподты (шетелдік тілдес) Эбботт және Костелло деп атады, себебі Эбботт биік және тыныш болса, Костелло қысқа бойлы және көп сөйлейтін. Атаулардың қосымша мағынасы бар, өйткені фильмдегі негізгі тақырыптардың екеуі - тіл білімі және (қате) қарым-қатынас, бұл «Кім бірінші?» қойылымының тақырыптарын көрсетеді.