Кіріспе

Құс түрлері

Алтын жақ құмырсқашы (Setophaga chrysoparia) – құрып бара жатқан құс түрі, Орталық Техаста, Пало-Пинто округінен бастап Эдвардс платосының шығыс және оңтүстік жиегімен Кинни округіне дейін көбейеді. Алтын жақ құмырсқашы – Техас штатына ғана тән көбею ареалына ие құс түрі.

Сипаттама

Алтын жақ құмырсқасы жарқын сары жағы мен қара мойны және арқасының контрастымен көзге түседі. Оны ерекше, гуылды әнімен де тануға болады, ол көбейетін орманды шатқалдардан шығады. Алтын жақ құмырсқалары Техас штатының орталық бөлігіндегі 33 округте көбейеді және ұя салу үшін пайдаланатын жұқа қабықша жолақтарына байланысты ақ жусанға (көк жусан немесе арша) тәуелді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Алтын жақшы сойқышы Техас штатының көптеген мемлекеттік саябақтарында кездеседі. Бұл саябақтарға Колорадо Бенд мемлекеттік паркі (SP), Динозаврлар аңғарының SP, Гарнер SP, Гвадалупа өзені SP, Honey Creek мемлекеттік табиғи аймағы (SNA), Hill Country SNA, Керр басқару аймағы, Longhorn Cavern SNA, Lost Maples SNA, Meridian SP, Pedernales Falls SP, Possum Kingdom SP және Оңтүстік Ллано өзені SP жатады. Алтын жақшы сойқыш Техас пен Мексикаға тән. Олардың мекендеу ортасы Техастың орталық және оңтүстік бөлігінде ылғалдыдан құрғақ аймақтарға дейін өзгереді. Ұя салу ортасы көбінесе ылғалды жерлерде биік, тығыз жапырақ жамылғысы бар, қалың, ескі асқын қайың (Juniperus ashei) ағаштарымен, сондай-ақ Техас, қара, тірі, торлы және қызыл емен ағаштарымен ұштасады. Техастың құрғақ аймақтарында алтын жақшы сойқыштар тегіс жерлерден алыс, биік жартастардағы қара өрік-емен ормандарында кездеседі. Олар ұяларын салу үшін асқын қайың қабығы мен өрмек торын пайдаланады. Аналықтары үштен төртке дейін жұмыртқа салады. Көші-қон мен қыс кезінде мекендеу ортасы салыстырмалы түрде өзгермейді: 3300 мен 8300 фут аралығындағы биіктікте орналасқан түрлі-түрлі, қысқа өмір сүретін мәңгі жасыл ормандар.

Көші-қон

Алтын жақ құстар тек көбейту маусымында, наурыз бен маусым аралығында Техаста қалады. Олар Мексиканың Сиерра-Мадре-Ориентал таулары бойындағы басқа әнші құстармен бірге көшіп жүреді. Наурыздың бірінші аптасында бұл құстар көбейю үшін Техасқа қайта оралады. Қыс айларында (қараша-ақпан) олар Гватемала, Никарагуа, Гондурас және Мексикаға барады.

Мінез-құлық

Тек Техаста ғана, негізінен, қарағай ағаштарында ұя салады. Дегенмен, олардың емен ағаштарында және кедрларда да ұя салатын жерлері бар. Қыс айларында олар Мексика мен Орталық Американың солтүстік бөлігінде жылы жайға орналасады. Қысқы мекендеуден кейін ересек еркек құстар ұя салатын орталық жерлерге өздерінің тобын 5 күнге дейін жеткізеді, осылайша аналық құстардың назарын аудару үшін бәсекелеседі. Еркек құстар аналықтардың назарын "чип" деп аталатын дыбыс арқылы аударады, сонымен қатар осы дыбысты қауіптің ықтималдығы болғанда ескерту ретінде де қолданады. Еркек құстар ән салып немесе тамақ іздеп жүргенімен, аналықтары ұя салу және жұмыртқаларды күтіп бағу жұмысын өз мойнына алады. Құстар маусымда бір рет ғана ұя салады, әр жолы үштен төрт жұмыртқа туады, олар шамамен он екі күнде жарылады. Бұл түр толығымен жәндіктермен қоректенеді. Жәндіктерді ұстау тәсілі – оларды ұшып келіп, барлық беттерден жұлып алу.

Қорғау

Бұл құстың көбею аймағы шамамен 8 мың гектарды құрайды, сондықтан оның тұру орындары шектеулі. Көптеген құстың мекендейтін жерлері үйлер, жолдар мен дүкендер салу үшін, немесе егін өсіруге, не малға шөп шабуға арналған жерлерге айналдырылды. Сонымен қатар, құстың негізгі ұялайтын орны – арша ағаштары да, әсіресе 1940 жылдарға дейін, түрлі ағаш өнімдерін жасау үшін кесілген. Басқа ормандық жерлер үлкен көлдер құрылғанда суға батты. Қазіргі уақытта алтынжақтық сойқының (golden cheeked warbler) мекендеу ортасын қалпына келтіру жөніндегі бірнеше жобалар жүргізілуде. Бұл жұмыстардың ішінде Экологиялық қорғаныс және АҚШ-тың Балық және жабайы табиғат қызметі арасындағы "Қауіпсіз бағдарлама" келісімі бар, оның мақсаты – сойқы және басқа да қауіп төмендегі түрлер үшін жаңа, қауіпсіз мекендерді құру және қайта жаңарту. "Балкондық каньондарды сақтау жоспары" (BCCP) – сойқының қорықтарын құруға жауапты тағы бір жоба, оның мақсаты – сойқының мекендеу аймағына барлығы 41 000 акр жерді қосу. Бұл және басқа да көптеген бастамалар жер иелерін сойқы туралы (сондай-ақ олардың жерінде тұратын басқа да түрлер туралы) көбірек білуге шақырады, осылайша жергілікті жер иелері сойқының мекендеу ортасын тиісінше күтіп-сақтауға және қорғауға мүмкіндік алады.

Халық саны

Қазіргі таңда алтын жақ құмырсқасының ең маңызды мәселесі – олардың тіршілік ортасына қоятын шектеулі және ерекше талаптарына байланысты мекендеу орындарының жоғалуы мен бүлінуі. Көк шошқалар алтын жақ құмырсқасының ұяларын жоқ етеді. Техас штатындағы жабайы ойпаңда байқалған төрт құмырсқа ұясының төртеуін де көк шошқалар тонап кеткен. Осының салдарынан жас алтын жақ құмырсқаларының тірі қалу мүмкіндігі айтарлықтай төмендеп кетті.

Экология

Алтын жақ құмырсқа шаған аралас ормандарда көбейеді. Бұл құс наурыз айының соңына қарай, шаған қабығынан ұясын құра бастайды, оның биіктігі шамамен 16–23 футқа жетеді. Еркек құмырсқа өткен жылғы аумағына жақын жерде өзінің аумағын белгілеу үшін басқа еркектерге қарсы ән салып, сондай-ақ физикалық күш қолданады.

Теориялар

Reidy J. L. M. S. (2007). Алтын жақты сойқышының (Dendroica chrysoparia) қала және ауылдық жерлердегі ұялау сәттілігі және ұяға шабуылдайтын жануарлар. Миссури университеті, Колумбия, Миссури. Lindsay DL. M. S. (2006). Құрып бара жатқан алтын жақты сойқышының (Dendroica chrysoparia) генетикалық әртүрлілігі. Луизиана университеті, Лафайетте, АҚШ, Луизиана. Coldren CL. Ph. D. (1998). Тұрғын ортаның фрагментациясының алтын жақты сойқышына (Dendroica chrysoparia) тигізетін әсері. Техас A&M университеті, АҚШ, Техас. Engels TM. Ph. D. (1995). Алтын жақты сойқышының (Dendroica chrysoparia) консервациялық биологиясы. Техас университеті, Остин, АҚШ, Техас. Hsu S L. Ph. D. (1999). Құрып бара жатқан түрлер туралы заң бойынша реттеушілер мен жер иелері арасындағы экологиялық келісім моделі. Калифорния университеті, Дэвис, АҚШ, Калифорния. Shaw DM. Ph. D. (1989). Қауіп төнген және құрып кету қаупі төнген түрлердің тіршілік ортасын сипаттау үшін ГИС және қашықтан зондтау қолданылуы. Солтүстік Техас университеті, АҚШ, Техас. Stake MM. M. S. (2003). Алтын жақты сойқышының (Dendroica chrysoparia) ұяларына шабуылдайтын жануарлар және ұяға шабуылдауға әсер ететін факторлар. Миссури университеті, Колумбия, АҚШ, Миссури.

Мақалалар

(1995). "Алтын жақтық қарғақұс" Бейлор академиясы кезінде талқыланды. Бейлор бизнес-шолуы. 13-том, 1-сан. 17-бет. П. Табиғи ғылымдар академиясы (1999). Алтын жақтық қарғақұс: Dendroica chrysoparia. Солтүстік Американың құстары. 0-том, 420-сан. 1–23-беттер. Anders AD & Dearborn DC. (2004). 1992–2001 жылдар аралығында Техас штатындағы Форт-Худта жойылып бара жатқан алтын жақтық қарғақұстың популяциясының өзгеру тенденциялары. Оңтүстік-батыс табиғаттанушысы. 49-том, 1-сан. 39–47-беттер. Anders AD & Marshall MR. (2005). Құс популяциясының жағдайын бағалауда өнімділік және тіршілік етуді бағалаудың дәлдігін арттыру. Қорғау биологиясы. 19-том, 1-сан. 66–74-беттер. Arnold KA. (2000). Техас. Америка құстары. 101-том, 642–643-беттер. Bocetti CI, Hatfield JS & Beardmore CJ. (1996). Халықтың тірі қалу мүмкіндігін зерттеуге қызығушылық танытқан биологтарға арналған кеңестер мен нұсқаулар. Америка экологиялық қоғамының бюллетені. 2) ҚОСЫМША 42, 1996. Boice LP. (1998). Форт-Худтағы көшпенді құстарды қорғау. Құрып бара жатқан түрлер туралы жаңалықтар. 15-том, 5-сан. SS24-бет. Bolsinger JS. (2000). Алтын жақтық қарғақұстың екі ән санатын пайдалануы. Condor. 102-том, 3-сан. 539–552-беттер. Braun MJ, Braun DD & Terrill SB. (1986). Мексикадан алынған алтын жақтық қарғақұстың қысқы жазбалары. Америка құстары. 40-том, 3-сан. 564–566-беттер. Cathey K. (1997). Балькон каньондарының ұлттық қорығындағы құрып бара жатқан құстар. Құрып бара жатқан түрлер туралы жаңалықтар. 14-том, 11–12-сандар. SS20-бет. David E. (2001). Жойылу және кінәлау. Orion. 20-том, 3-сан. 12-бет. Dearborn DC & Sanchez LL. (2001). Алтын жақтық қарғақұстар ұялау орындарын өсімдік жамылғысының негізінде таңдай ма?. Auk. 118-том, 4-сан. 1052–1057-беттер. DeBoer TS & Diamond DD. (2006). Жойылып бара жатқан алтын жақтық қарғақұстың (Dendroica chrysoparia) болуын болжау. Оңтүстік-батыс табиғаттанушысы. 51-том, 2-сан. 181–190-беттер. Dunham AE, Akcakaya HR & Bridges TS. (2006). Қауіпке ұшыраған түрлерді сақтықпен бағалау үшін скалярлық модельдерді қолдану. Қорғау биологиясы. 20-том, 5-сан. 1499–1506-беттер. Eisermann K & Schulz U. (2005). Гватемаланың Альта-Верапас қаласындағы биік таулы бұлтты орманның құстары. Тропикалық биология журналы. 53-том, 3–4-сандар. 577–594-беттер. Engels TM & Sexton CW. (1994). Қалалық аймаққа жақын жерде көк жайрандар мен алтын жақтық қарғақұстардың арасындағы теріс корреляция. Қорғау биологиясы. 8-том, 1-сан. 286–290-беттер. Fox JA & Nino Murcia A. (2004). Түрлерді қорғау банкі: қорғау және даму арасындағы қайшылықты шешу. Америка экологиялық қоғамының жылдық жиналысының тезистері. 89-том, 164-сан. Gehlbach FR. (1967). Техастағы қарғақұстар туралы жаңа мәліметтер. Оңтүстік-батыс табиғаттанушысы. 12-том, 1-сан. 109–110-беттер. Graber AE, Davis CA & Leslie DM Jr. (2006). Алтын жақтық қарғақұс аталықтары ұялау орнын таңдауға қатысады. Wilson орнитология журналы. 118-том, 2-сан. 247–251-беттер. Hunn E. (1973). Мексиканың Чиапас штатынан құстарды байқау туралы ескерту. Condor. 75-том, 4-сан. James SM. (2002). Жеке меншік жер иелері мен табиғатты қорғаушылар арасындағы алшақтықты жою. Қорғау биологиясы. 16-том, 1-сан. 269–271-беттер. John HR, David K, Jeff D & Jorge Vega R. (2005). Техас штатының алтын жақтық қарғақұсының санына әсер ететін факторлар. Құрып бара жатқан түрлер туралы жаңалықтар. 22-том, 3-сан. 95-бет. Johnson KW, Johnson JE, Albert RO & Albert TR. (1988). Мексиканың солтүстік-шығысында алтын жақтық қарғақұстар Dendroica Chrysoparia байқалуы. Wilson бюллетені. 100-том, 1-сан. 130–131-беттер. Joseph ADA. (2003). Жасыл заңдар Форт-Худты қоршауға алу қаупі бар. Адам оқиғалары. 59-том, 15-сан. 5-бет. Kroll JC. (1980). Алтын жақтық қарғақұс Dendroica Chrysoparia-ның тіршілік ету ортасының талаптары және басқару бойынша ұсыныстар. Жайлымдарды басқару журналы. 33-том, 1-сан. 60–65-беттер. Lewis TJ, Ainley DG, Greenberg D & Greenberg R. (1974). Фаралон аралдарындағы алтын жақтық қарғақұс. Auk. 91-том, 2-сан. 411–412-беттер. Lockwood MW. (1996). Алтын жақтық қарғақұстың ұсыну мінез-құлқы. Wilson бюллетені. 108-том, 3-сан. 591–592-беттер. Lovette IJ & Hochachka WM. (2006). Филогенетикалық нишалық консерватизм мен бәсекелестіктің құс қауымдастығының құрылымына бірдей әсері. Экология. S14–S28, 2006 жылғы шілде. Magness DR, Wilkins RN & Hejl SJ. (2006). Алтын жақтық қарғақұстың кездесуі мен ландшафттың көлемі, құрамы және құрылымы арасындағы сандық қатынастар. Жабайы табиғат қоғамының бюллетені. 34-том, 2-сан. 473–479-беттер. Mike MS & Paul MC. (2001). Қоңырбас торғайлардың қожайын ұяшықтарын және нәжіс қапшықтарын алып тастауы. Wilson бюллетені. 113-том, 4-сан. 456-бет. Ortego B. (2000). АҚШ бойынша ең көп саналған жеке тұлғалардың қорытындысы. Америка құстары. 101-том, 661–666-беттер. Perrigo G, Brundage R, Barth R, Damude N, Benesh C, Fogg C & Gower J. (1990). Мексиканың Тамаулипас штатындағы алтын жақтық қарғақұстың көктемгі көші-қон жолы. Америка құстары. 44-том, 1-сан. 28–31-беттер. Peterson TR & Horton CC. (1995). ТОПРАҚҚА БЕКІТІЛГЕН. Жер иелерінің көзқарасын түсіну қоршаған ортаның дауларын басқаруды қалай жақсарта алады. Сөз сұрауының тоқсандық журналы. 81-том, 2-сан. 139–166-беттер. Petyk J. (2004). Батыс шұбар құсының алтын жақтық қарғақұс ұясына шабуыл жасауы. Wilson бюллетені. 116-том, 3-сан. 269–271-беттер. Pulich WM. (1969). Алтын жақтық қарғақұс қауіпті құс, Cedar G Brakes Dendroica Chrysoparia экологиясы және сақтау. Ұлттық саябақтар журналы. 43-том, 258-сан. 10–12-беттер. Quinn WJ & Penn JG. (2004). Орталық Техастағы бұзылмаған қоғамдастықта Quercus buckleyi жоғары жағының өсуі. Америка экологиялық қоғамының жылдық жиналысының тезистері. 89-том, 412-сан. Rappole JH, King DI & Barrow WC Jr. (1999). Жойылып бара жатқан алтын жақтық қарғақұстың қысқы экологиясы. Condor. 101-том, 4-сан. 762–770-беттер. Rappole JH, King DI & Diez J. (2003). Көшпенді құстың қысқы және көктемгі мекенжайларының шектелуі. Экологиялық қолданыстар. 13-том, 3-сан. 735–742-беттер. Rappole JH, King DI & Leimgruber P. (2000). Жойылып бара жатқан алтын жақтық қарғақұстың (Dendroica chrysoparia) қысқы мекенжайы және таралуы. Anim Conserv. 3-том, 45–59-беттер. Rising JD. (1988). Dendroica Virens кешеніндегі қарғақұстардың фенотикалық қарым-қатынасы және Мексиканың Сонора штатынан Dendroica Virens жазбасы. Wilson бюллетені. 100-том, 2-сан. 312–316-беттер. Shaw DM & Atkinson SF. (1990). Орнитологиялық зерттеулер үшін географиялық ақпараттық жүйелерді пайдалануға кіріспе. Condor. 92-том, 3-сан. 564–570-беттер. Smeins FE & Moses ME. (1994). Алтын жақтық қарғақұстың тіршілік ету ортасының фрагментациясын қашықтан сезіну және ГИС пайдалану арқылы уақыт бойынша талдау. Америка экологиялық қоғамының бюллетені. 75-том, 2-сан, 2-БӨЛІМ. 213–214-беттер. Stake MM. (2001). Алтын жақтық қарғақұс ұясына жазық дала жыланының шабуыл жасауы. Wilson бюллетені. 113-том, 4-сан. 460–461-беттер. Stake MM & Cavanagh PM. (2001). Қоңырбас торғайлардың қожайын ұяшықтарын және нәжіс қапшықтарын алып тастауы. Wilson бюллетені. 113-том, 4-сан. 456–459-беттер. Stake MM, Faaborg J & Thompson FR, III. (2004). Алтын жақтық қарғақұс ұяларындағы жыртқыштарды бейне түсіру. Дала орнитологиясы журналы. 75-том, 4-сан. 337–344-беттер. Vidal RM, Macias Caballero C & Duncan CD. (1994). Мексиканың Солтүстік Чиапас таулы аймағындағы алтын жақтық қарғақұстың кездесуі және экологиясы. Condor. 96-том, 3-сан. 684–691-беттер.