Кіріспе

Консорциумның жоғалуы – делдалдық құқықта қолданылатын термин, ол құқық бұзушының (делінгенттің) салдарынан отбасылық қатынастардың нәсілдерінен айырылуды білдіреді. Осы контексте, консорциум сөзі «бірге өмір сүру және әріптестік құқығы» (әсіресе, үйленген адамдар арасындағы) дегенді білдіреді. Залал өтемақы үш негізде талап етілуі мүмкін: талапкердің болған немесе болашақта туындайтын медициналық шығындары, жарақат алған жұбайдың қызметтерін жоғалту және әлеуметтік байланыстың жоғалуы (белгілі бір шектеулерде). Консорциумға қатысты ортақ құқықтың ережелері көптеген мемлекеттерде заңмен өзгертілген немесе жойылған. Консорциумның жоғалуына қатысты қолданылу ортақ құқық мемлекеттерінде әртүрлі, және кейбіреулерінде мүлдем жоқ. Консорциумның жоғалуы үшін өтемақылар басқа өтемақылардан бөлек қарастырылады және оларды шатастыруға болмайды.

Терминология және теория

Бұл іс-әрекет бастапқыда латын тілінде "per quod servitium et consortium amisit" ("оның салдарынан ол [басқа адамның] еңбегі мен отбасылық қызметінен айырылды") деп білдірілген. Тарихи тұрғыдан, күйеу мен әйел арасындағы қарым-қатынас заңмен қорғалуға лайық деп есептелген. "Консорциум" аясында қорғалатын мүдде – отбасы басшысының (әке немесе күйеу) әйелінің, балаларының немесе қызметшілерінің денсаулығы мен қауіпсіздігіне қатысты құқығы. Бұл істің мәні – күйеудің әйеліне қатысты өзара міндеттемесі жоқ меншік құқығы болғандығы. Бұл іс бойынша зиян келтірілген жұбайдың отбасына әкелген экономикалық үлесі, күтім мен махаббат, сондай-ақ жыныстық қатынас сияқты мәселелер қарастырылады. Бұрын әкелер, егер ер адам оның қызымен некесіз қарым-қатынас жасаса, оған қарсы шара қолдануға құқылы болған, себебі әке қызының үй шаруашылығына жасаған үлесінен айырылған, оның орнына қызы уақытын сүйіктісімен өткізген.

Ағылшын заңдарында

Консорциумның жеке зиян салдарынан туындаған шығындары ағылшын ортақ құқығында мойындалды. 1349 жылы Еңбекшілер туралы заң 1351 (25 Edw. 3. Stat. 2) қызметкерлердің жұмыс берушілерін ауыстыруына және болашақ жұмыс берушілердің қызметкерлерді басқа жұмыс берушілерден тартып алуына жол бермеу үшін заңдық негіз жасады. Осы заңға сүйене отырып, ортақ құқық дамыды, нәтижесінде заңның қолданыс аясы қызметкерлерден отбасы мүшелеріне дейін кеңейді. Кейбір отбасылық қатынастар мүліктік қатынастарға ұқсас болғандықтан (мысалы, әкелер балаларына, ал күйеулер әйелдеріне иелік еткен), отбасы мүшелеріне келтірілген зиян, оларды заңды түрде бақылайтын отбасы мүшесіне тиесілі пайдадан айырылғандық ретінде қарастырылуы мүмкін. Мысалы, Бейкерге қарсы Болтон (1808) 1 Camp 493 ісінде, ер адам әйелі көлік апатынан кейін жарақаттанғанда консорциумды жоғалтқаны үшін өтемақы алуға рұқсат етілді. Бірақ ол жарақаттан қайтыс болғаннан кейін, консорциумды жоғалтқаны үшін өтемақы алу құқығы тоқтатылды (Fatal Accidents Act 1846 (9 & 10 Vict. c. 93) қабылдағаннан кейін, ағылшын ортақ құқығы жәбірленушінің өлімінен туындаған консорциумның жоғалуы үшін өндіріп алуға тыйым салды). 1619 жылғы Гай Ливзиге қарсы істе, сол кезде күйеудің әйелімен жыныстық қатынас құқығы «консорциум» ұғымына кіретіні және неке бұзушыны әйелімен жыныстық қатынас құқығынан айырғаны үшін сотқа шақыруға болатыны туралы үрдіс қалыптасқандығы анықталды. Он екінші ғасырдан кейін көптеген жылдар бойы неке бұзуды діни соттарда қудалау мүмкін болмағандықтан, консорциумның жоғалуы ағылшын құқығында неке бұзуды қудалаудың маңызды негізіне айналды. Консорциумды жоғалтуға қатысты іс-әрекеттер Англия мен Уэльсте және Солтүстік Ирландияда 1982 жылғы Әділет басқару туралы заңмен (Ұлыбритания) таратылды.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда әйел немесе ер адамның отбасылық қарым-қатынастардан айырылуына байланысты талаптар 1972 жылғы (ЖЗ) Авариялық жағдайларға өтемақы туралы заңның 5(2) тармағымен жойылды.

Америка Құрама Штаттары

Консорциумның жоғалуы азаматтық кодекстер арқылы іс тудыруға негіз ретінде заңға енгізілген, мысалы, Мэн штатында, немесе сот шешімдері арқылы ортақ құқыққа енгізілген. Басқа юрисдикцияларда консорциумның жоғалуы тәуелсіз іс тудыруға негіз емес, зиянды өтеудің бір бөлігі ретінде қарастырылады; мұндай жағдайда талап басқа құқық бұзушылыққа байланысты қойылуы тиіс. Мысалы, Вашингтон штатының қаза болған жағдайда өтеу туралы заңы бойынша сотқа берілген істерде консорциумның жоғалуы зиянды өтеудің бір бөлігі болып табылады. Кейбір юрисдикциялар тек әйел мен ердің арасындағы консорциумды (әдетте жыныстық қатынас ретінде қарастырылады) мойындайды, ал басқалары ата-аналардың арасындағы консорциумды (махаббат пен қамқорлықты қамтиды) мойындайды және балаларға ата-анасының қаза болуына немесе денсаулығының нашарлауына байланысты зиянды өтеу алуға, сондай-ақ ата-аналарға балаларының қаза болуына немесе денсаулығының нашарлауына байланысты зиянды өтеу алуға мүмкіндік береді. АҚШ-та бір жынысты некелерге рұқсат берілгеннен кейін, сол елдегі соттар консорциумның жоғалуын осы одақтарға да қатысты қолдана бастады.