Кіріспе

Термогидравлика (сонымен қатар термогидравлика деп аталады) – жылулық сұйықтардағы гидравликалық ағынды зерттеу. Бұл сала негізінен үш бөлікке бөлінеді: термодинамика, сұйықтық механикасы және жылу алмасу, бірақ олар көбінесе өте тығыз байланысты. Көрінетін мысал – электр станцияларында будың өндірілуі және осы процесте энергияның механикалық қозғалысқа берілуі, сондай-ақ судың күйін өзгертүі. Термиялық-гидравликалық талдау реактордың жобалануы үшін маңызды параметрлерді анықтай алады, мысалы, станцияның тиімділігі мен жүйенің салқындатылу мүмкіндігін. Көп қолданылатын сөздер – «термогидравликалық», «жылулық-гидравликалық» және «термогидравликалық».

Термодинамикалық талдау

Термодинамикалық талдауда жүйеде анықталған барлық күйлер термодинамикалық тепе-теңдікте деп есептеледі; әрбір күйдің механикалық, жылулық және фазалық тепе-теңдігі бар, сондай-ақ уақытқа қатысты макроскопиялық өзгеріс болмайды. Жүйені талдау үшін термодинамиканың бірінші және екінші заңдарын қолдануға болады. Энергия станциясын талдау кезінде бірнеше күйлер циклды құрауы мүмкін. Мұндай жағдайда әрбір күй жеке компоненттің кіреберіс/шығарыс нүктесіндегі жағдайын көрсетеді. Компоненттердің мысалдары: сорғы-компрессор, турбина, реактор және жылу алмастырғыш. Сұйықтың берілген түрі үшін конститутивтік теңдеуді ескере отырып, әрбір нүктенің термодинамикалық күйін талдауға болады. Соның нәтижесінде циклдің жылулық тиімділігін анықтауға болады. Циклдардың мысалдары: Карно циклы, Брейтон циклы және Ранкин циклы. Жасыл циклға негізделген, өзгертілген немесе біріктірілген циклдар да бар.

Бір фазалы жылу беру

Бір фазалы жылу алмасуда конвекция көбінесе жылу алмасудың басым механизмі болып табылады. Адиабатикалық ағын жағдайында, ағын жылу алғанда, салқындатқыштың температурасы ағысымен бірге өзгереді. Газбен салқындатылатын реактор және балқытылған тұз реакторы – бір фазалы жылу алмасудың мысалдары. Бір фазалы жылу алмасуды сипаттаудың ең қолайлы тәсілі – эмпирикалық тәсілге негізделу, онда қабырға мен ағынның арасындағы температура айырмасы жылу алмасу коэффициенті арқылы анықталады. Жылу алмасу коэффициенті бірнеше факторға тәуелді: жылу алмасу режимі (мысалы, ішкі немесе сыртқы ағын), сұйықтық түрі, жүйенің геометриясы, ағын режимі (мысалы, ламинарлы немесе турбулентті ағын), шекаралық шарттар және т.б. Жылу алмасудың эмпирикалық формулаларының мысалдары: Диттс-Больтер формуласы (турбуленттік мәжбүрлі конвекция), Черчилль және Чу формуласы (табиғи конвекция).

Көп фазалы жылу беру

Бір фазалы жылу алмасумен салыстырғанда, фазалық өзгеріспен жүзеге асырылатын жылу алмасу тиімді әдіс болып табылады. Ол әдетте фазалық өзгерістің жоғары жасырын жылуы және ағынның араласуы нәтижесінде жылу алмасу коэффициентінің жоғары мәніне ие. Қайнау және конденсация процестері жылу алмасудың кең спектрін қамтиды.

Бассейннің қайнау

Бассейндегі қайнау – қозғалмайтын сұйықта қайнау. Оның мінез-құлқы Нукияма қайнау қисығымен жақсы сипатталады, ол беткейлік қызудың деңгейі мен беткейге түсетін жылу ағыны арасындағы байланысты көрсетеді. Қызудың әртүрлі дәрежелеріне байланысты, қисық табиғи конвекция, көпіршікті қайнаудың басталуы, көпіршікті қайнау, шекті жылу ағыны, өту қайнауы және пленкалық қайнау кезеңдерінен тұрады. Әр кезеңде жылу берудің өзгеше механизмі болады және жылу беру коэффициенті үшін әртүрлі тәуелділіктер бар.

Ағынды қайнау

Ағынды қайнау – ағып тұратын сұйықтықтағы қайнау. Көлдә қайнаумен салыстырғанда, ағынды қайнаудың жылу алмасуы көптеген факторларға тәуелді, оның ішінде ағын қысымы, массалық ағын жылдамдығы, сұйықтық түрі, бастапқы жағдай, қабырға материалдары, жүйе геометриясы және қолданылатын жылу ағыны. Ағынды қайнауды сипаттау операциялық жағдайды жан-жақты қарастыруды қажет етеді. 2021 жылы ағынды қайнау технологиясын қолданған электр көлігін зарядтау кабелі 24.22 кВт жылуды сыйдыра алды, зарядтау тогы 2400 амперге жетті, бұл қазіргі заманғы 520 амперге дейін жететін зарядтау кабельдерінен әлдеқайда жоғары.

Қысқаша жылу ағыны

Нуклеатты қайнаудан туындайтын жылу беру коэффициенті қабырғаның қызып кетуімен белгілі бір шелге дейін артады. Қолданылатын жылу ағыны белгілі бір лимиттен асып кеткенде, ағынның жылу беру мүмкіндігі төмендейді немесе күрт төмендейді. Көбінесе, критикалық жылу ағыны PWR-де DNB-ге, ал BWR-де құрғауға сәйкес келеді. DNB немесе құрғаудан кейін жылу беру коэффициентінің төмендеуі қайнау бетінің бұзылуына алып келуі мүмкін. Критикалық жылу ағынымен байланысты нақты шел мен оны тудыратын механизмді түсіну маңызды мәселе болып табылады.

CHF-тен кейінгі жылу беру

DNB типті қайнау дағдарысы үшін ағын, сұйық пен қабырға арасындағы жылжымалы бу фазасымен сипатталады. Конвекциялық жылу алмасумен қатар, сәулеленулі жылу алмасу да жылу беруге үлеседі. Құрғағаннан кейін ағын режимі кері сақина тәрізді ағыннан тұманды ағынға өтеді.