1814 жылғы Норвегияның қысқа ғұмырлы тәуелсіздік талпынысы

Кіріспе

1814 жылы Норвегия Корольдігі тәуелсіздігін қайтаруға бағытталған, бірақ сәтсіз аяқталған қысқа әрекет жасады. Норвегия заң жүзінде әрқашан дербес патшалық болған, бірақ 16 ғасырдан бері Даниямен бір монархты бөлісіп келді; Норвегия біріккен мемлекетте бағынышты серіктес еді, оның үкіметі Копенгагенде орналасқан. Наполеон соғыстары кезінде Франциямен одақтас болғандықтан, Дания 1814 жылғы қаңтарда Киль шартына қол қоюға мәжбүр болды, осылайша Норвегияны Швецияға өткізді. Алайда, көптеген норвегиялықтар ұлттық сезімінің күшеюіне шақырылып, өздерінің келісімінсіз, дәстүрлі қарсылас санайтын Швецияға берілуіне наразылық білдірді. Дания үкіметінің Норвегиядағы өкілі және Дания королінің туысы, сондай-ақ тақ мұрагері Кристиан Фредерик басшылығымен Норвегия тәуелсіз мемлекет ретіндегі құқықтарын іске асыруға тырысты. 1814 жылғы мамыр айында Кристиан Фредерик Норвегия королі сайланды. Жаңа құрылған Норвегия мемлекеті ешқандай шетелдік державалардан қолдау немесе мойындау алмады және 1814 жылдың жазында Швециямен екі апталық соғыста жеңілді. Дегенмен, соғыс аяқталған тамыз айында қол қойылған Мосс конвенциясы тәуелсіздік қозғалысының көптеген жетістіктерін сақтап қалды: Норвегия Швециямен жеке одақта көбінесе автономиясын сақтап қалды және конституциясын тек шамалы өзгерістермен сақтауға рұқсат берілді. Норвегия королі лауазымынан бас тартуға мәжбүр болған Кристиан Фредерик 1839 жылы Дания королі VIII Кристиан атанды. Норвегия 1905 жылы Швециядан толыққанды тәуелсіздік алды.

1814 жылға дейін Тәуелсіздік қозғалысы

Дания-Норвегия Наполеон соғысына француз жағының бір бөлігі ретінде қаңтарлы қайық соғысына қатысу арқылы тартылды. Дания-Норвегия флотын жоғалтқаннан кейін, жағалаулар Францияға қарсы жағдай нашарлағандықтан теңізден қорғаныссыз қалды. 1808 жылдан бастап Корольдік флот Норвегияның барлық портын блокадалап, Дания-Норвегияның барлық байланыстарын үзіп, Норвегияны дипломатиялық мәселелерді өзі шешуге мәжбүр етті. Осы жағдайларда Норвегиядағы жағдай шиеленісіп, 1809 жылы тәуелсіздік қозғалысы құрылды, бірақ оның тамыры кем дегенде 1790 жылдарға дейін барып жетеді. 1808-09 жылдары Норвегияға қарсы шведтік жорығында Швеция норвегиялық армиядан тойтарыс алды, бұл да норвегиялықтардың тәуелсіздікке ұмтылуына себеп болды. 1812 және 1813 жылдары блокада салдарынан қатты ашаршылық болды, бұл да норвегиялықтардың Даниямен одаққа деген көзқарасын нашарлатты.

Киль келісім-шарты

1814 жылғы 7 қаңтарда Швецияның сайланған тәж мұрагері Карл Иоанн басшылығымен Данияның Фредерик VI Ютландияны басып алудан сақтану үшін Норвегия Корольдігін Швеция короліне беруді ұсынды. Ол өзінің елшісі Эдмунд Буркке осы шарттар бойынша Швеция және Ұлыбританиямен бейбіт келісім шартын келіссөз жүргізуді тапсырды, мұның орнына Дания аумағындағы барлық коалициялық әскерлердің дереу шығарылуын және белгілі бір аумақтық өтемақыны алды. Сонымен қатар, ол Наполеонға қарсы күресте одақтас державаларға қосылуға міндетті болды. Бұл шарттар 14 қаңтарда Киль шартында ресімделіп, қол қойылды, онда Дания Норвегияның Гренландия, Фарер аралдары және Исландия иеліктеріне қатысты егемендігін сақтап қалу туралы келіссөздер жүргізді. Алдыңғы күндері британ үкіметінің құпия хат алмасуы Данияға толыққанды шабуыл жасаудан аулақ болу үшін келіссөз жүргізуші тараптарға келісімге келу үшін дипломатиялық қысым көрсетті. Бернадот Пруссия, Австрия және Ұлыбритания үкіметтеріне олардың қолдауы үшін алғыс білдіретін хаттар жолдады, Ресейдің бейбітшілік келісімдерін жүргізудегі рөлін мойындады және Солтүстік аймақтағы жағдайдың тұрақталатынын күтті. Бұл жаңалық Норвегияға қаңтардың соңында ғана, 18 қаңтарда Дания королінің норвегиялық халыққа жолдаған хаты арқылы жетті, онда ол оларды оған және оның әулетіне адалдық сертінен босатты. Арнайы курьер арқылы корольдің 17 қаңтардағы құпия хаты 24 қаңтарда оның туысы және Норвегияның вице-королі, принц Кристиан Фредерикке келісімнің ең маңызды мәліметтерімен жеткізілді, принц өзінің реакциясын қарастыра отырып, оны өзінде сақтап қалуға шешім қабылдады. Хатта ол Норвегия бекіністерін швед әскерлеріне тапсырып, содан кейін Данияға оралуын бұйырды. Халық 26 қаңтарда «Тайден» газетінде жарияланған цензураланған мақала арқылы бейбітшілік шарты туралы хабардар болды. Мақаланың тақырыбы: «Тыныштық, Тыныштық Солтүстікте!». Ол корольдің өзінің корольдігін Норвегияның тарихи жауы – Швеция короліне өткізгені туралы халыққа хабарламады. Кристианияда дәл сол кезде жылдық ақпан жәрмеңкесі өтіп жатқандықтан, жергілікті дін қызметкері бүкіл жәрмеңкеде келісім туралы әңгімелер мен шиеленіс сезімі күшті екенін байқады. Жаңалық тараған сайын көптеген норвегиялық зиялыларға келісімге наразылық білдіргені, оларды шетелдік билеушіге мал сияқты тапсырғандары анық болды.

On 7 January 1814, under the command of the elected crown prince of Sweden, Charles John, Frederick VI of Denmark proposed to cede The Kingdom of Norway to the king of Sweden in order to avoid an occupation of Jutland. He authorized his envoy Edmund Bourke to negotiate a peace treaty with Sweden and Great Britain on these terms, in return for immediate withdrawal of all Coalition troops from Danish territory and certain territorial compensations. In addition, he was to join the allied powers in their fight against Napoleon. These terms were formalized and signed at the Treaty of Kiel on 14 January, in which Denmark negotiated to maintain sovereignty over the Norwegian possessions of Greenland, the Faroe Islands, and Iceland. Secret correspondence from the British government in the preceding days had put diplomatic pressure on the negotiating parties to reach an agreement in order to avoid a full scale invasion of Denmark. Bernadotte sent a letter to the governments of Prussia, Austria, and Great Britain thanking them for their support, acknowledging the role of Russia in negotiating the peace, and envisaging greater stability in the Nordic region. These news did not reach Norway until the end of January, in a letter of 18 January from the Danish king to the Norwegian people, in which he released them from their oath of allegiance to him and his dynasty. By special courier, a secret letter of 17 January from the king was delivered on 24 January to his cousin and viceroy of Norway, Prince Christian Frederick with the most important details of the treaty, which the Prince decided to keep to himself while considering his reaction. The letter instructed him to deliver the Norwegian fortresses to Swedish forces and then return to Denmark. The public were informed of the peace treaty on 26 January through a censored article in the newspaper Tiden, under the headline. "Peace, Peace in the North!" It did not inform the public of the fact that the king had ceded his kingdom to the king of Sweden, historically the enemy of Norway. As there was the annual February market in Christiania at the same time, a local priest observed that the entire marketplace swirled with rumours of the treaty, and with tension. As news spread, it was apparent to many Norwegian intellectuals that the people were offended by the treaty, by being delivered like cattle to a foreign sovereign.

Кристиан Фредериктің рекультивациясына ұмтылуы

Дания мен Норвегияның тәж мұрагері, ханзада Кристиан Фредерик, өз патшасының нұсқауларын орындамауға және елдің тұтастығын сақтау үшін, мүмкін болса Даниямен одақты сақтап қалу үшін көтеріліс бастауға шешім қабылдады. Патшаға осы жоспар туралы 1813 жылдың желтоқсан айында құпия хат арқылы хабарланған. Ханзадаға Даниямен одақты сақтап қалу жөнінде де нұсқау берілді, бірақ бұл сол кездегі норвегиялықтардың тілектеріне сай келмеді. Норвегияда Норвегияның Швецияға «сатылып кеткені» туралы пікір қалыптасты, ол олардың анттас жауы еді. Қаржылық қиындықтар ханзаданы 27 қаңтарда «Норвегиянің уақытша Ригсбанки» арқылы 3 миллион Ригсбанкдаллер сомасында банкноттар шығаруға мәжбүр етті, олар Норвегияның гербімен мөрленді және Ригсбанк арқылы төленуге тиіс болды. Бұл «ханзада ноталары» мемлекеттік басқаруды жалғастыру үшін қажет болды, бірақ олар ақша айналымының шаосы мен инфляцияның өсуіне себепкер болды. Қаржылық дағдарыстың себебі король Фредерик VI Норвегия банкін құрудан бас тартқандықтан болды. Кристиан Фредерик Норвегия тағына талап етумен және өзі басқаратын тәуелсіз үкімет құрумен айналысты. 30 қаңтарға дейінгі аптада ханзада Норвегияның бір бөлігін аралап, барған жерінде нақты немесе жалған күресуге дайындық көрді. 30 қаңтарда ол бірнеше көрнекті норвегиялық кеңесшілермен кеңесті. Оның позициясы бойынша король Фредериктің мұрагерлігінен бас тартуға заңдық құқығы жоқ, ол Норвегияның заңды патшасы екенін және Норвегияның өзін-өзі анықтау құқығы бар екенін мәлімдеді. Оның шақырылған кеңесі онымен келісіп, тәуелсіздік қозғалысына жол ашты. Осы күндерден бастап саяхат Тронхеймге дейін және кері бағытта жалғасты. 2 ақпанда норвегиялықтар өз елдерінің Швеция короліне берілгенін білді. 8 ақпанда Бернадот Норвегияны басып алу үшін әскер жіберумен, конституциялық конвент өткізумен және егер Киль шарты бойынша Швецияның талаптары орындалмаса, Норвегияға астық эмбаргосын сақтаумен қауіптендірді. Бірақ ол сол кездегідей, континенттегі соңғы шайқастармен айналысып, норвегиялықтарға өз жоспарларын жасауға уақыт берді.

The viceroy and heir to the thrones of Denmark and Norway, Prince Christian Frederick, resolved to disobey the instructions from his king and to take the lead in an insurrection to preserve the integrity of the country, and if possible the union with Denmark. The king had been informed of these plans in a secret letter of December 1813. The Prince had also been instructed to keep the union with Denmark intact, but this was not in accord with Norwegian wishes at the time. In Norway, the sentiment was that Norway had been "sold out" to Sweden, their sworn arch enemy. Financial problems forced the Prince on 27 January to order banknotes to the amount of 3 million Rigsbankdaler to be issued by "The Provisional Rigsbank of Norway", stamped with the Norwegian coat of arms, to be redeemed by the Rigsbank. These so called "Prince notes" were necessary to keep the wheels of government turning, but they contributed to the already chaotic monetary situation and the galloping inflation. The cause of the financial crisis was the refusal of King Frederick VI to establish a Bank of Norway. Christian Frederick claimed the throne of Norway and to set up an independent government with himself at the head. The week prior to 30 January, the prince toured parts of Norway and found the same real or false willingness to fight everywhere he came. On 30 January he consulted several prominent Norwegian advisors. His position stated that King Frederick had no legal right to relinquish his inheritance, asserting that he was the rightful king of Norway and that Norway had a right to self determination. His impromptu council agreed with him, setting the stage for an independence movement. After this day, the tour continued, all the way to Trondheim and back. On 2 February the Norwegian public learned that their country was ceded to the king of Sweden. On 8 February Bernadotte responded by threatening to send an army to occupy Norway, promising a constitutional convention, and threatening a continued grain embargo against Norway if Sweden's claims under the treaty of Kiel were not met. But for the time being, he was occupied with the concluding battles on the Continent, giving the Norwegians time to develop their plans.

Тәуелсіздік қозғалысы күшейеді және соғыс қаупі төндіріледі

10 ақпанда Кристиан Фредерик белгілі норвегиялықтарды жағдайды талқылау үшін өзінің досы Карстен Анкердің Эйдсволдағы үйінде өтетін кездесуге шақырды. Ол швед үстемдігіне қарсы тұрып, Норвегия тажын мұра ретінде иелену ниетін білдірді. Бірақ 16 ақпанда Эйдсволдағы құпия отырыста оның кеңесшілері Норвегияның тәуелсіздікке деген талабын өзін-өзі анықтау принципіне негіздеу керектігіне және ол уақытша регент ретінде әрекет етуі керектігіне көндірді. Кеңес сондай-ақ регентке ел бойынша сайлаулар өткізіп, тәуелсіздікке ант беруді ұсынды, осылайша конституциялық жиналысқа делегаттарды сайлауды қамтамасыз етуді мақсат етті. 19 ақпанда Кристианияға (Осло) келген Кристиан Фредерик Норвегияның регенті екенін жариялады. Барлық қауымдар 25 ақпанда Норвегияның тәуелсіздігіне адалдық ант беруге және 10 сәуірде Эйдсволда басталатын конституциялық жиналысқа делегаттар сайлауға жиналды. 20 ақпанда швед үкіметі Кристиан Фредерикке Норвегияның тәуелсіздік қозғалысы Киль шартын бұзу және Норвегияны Наполеон соғысындағы жеңімпаз күштермен соғысқа тарту екенін ескертті. Бұл аштық пен банкроттыққа әкелуі мүмкін еді. Кристиан Фредерик жеке байланыстары арқылы Еуропаның барлық үкіметтеріне хаттар жіберіп, Киль шартын қайта қарау үшін Данияның құпия жоспарларын іске асырмайтынын, керісінше, оның әрекеттері норвегиялықтардың өзін-өзі анықтау құқығын қорғауға бағытталғанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ Наполеон I-мен құпия келісімге келуге тырысты. Швеция үкіметінің өкілдері 24 ақпанда Кристианияға келді және Кристиан Фредерикпен кездесті. Кристиан Фредерик швед патшасының жарлығын қабылдаудан бас тартып, орнына Норвегия халқына арналған хатын оқып, өзін регент деп жариялады. Шведтік делегация оның шешімдерін ойсыз және заңсыз деп сипаттап, Швецияға қайтуға рұқсат сұрады. Келесі күні Кристианиядағы шіркеу қоңыраулары бір сағат бойы соғып, қала тұрғындары Кристиан Фредерикке адалдық ант беруге жиналды. 26 ақпанда ол швед үкіметімен ұзақ хат алмасуды бастады. Келесі күні ол тәуелсіз Норвегияның жаңа туын – бұрынғы дания-норвегиялық Даннеброгті, кантонында норвегиялық арыстан бейнесімен енгізді. 25 ақпан кейбір дереккөздерде сайлаулар мен ант берудің нәтижесінде «халық күні» ретінде еске алынады. Ол күні Норвегияның тәуелсіздігінің де-факто жариялануын білдірді. Сол күні барлық адамдар шіркеулерде ортақ мақсатпен жиналғандығы туралы барлық дереккөздерде айтылған. Сағат 10-нан бастап қоңыраулар бір сағат бойы соғып тұрды. Кристианияның орталық шіркеуінде 4000-қа жуық адам жиналды. Сағат 11-де регент келді, содан кейін қызмет басталды. Епископ ант берді: «Сіздер Норвегияның тәуелсіздігін иеленуге және сүйікті Отаны үшін өмір мен қанды аямай беруге ант етесіздер ме?» Регент және қауым антқа сәйкес жауап берді. Осы ант сол күні шамамен 75 шіркеуде берілді, келесі жексенбіде ел бойынша қайта берілді, және Норвегияның барлық қауымдарында ант беру рәсімі аяқталғанша жалғасты. Карстен Анкер британ үкіметінің тануын алу үшін Лондонға жіберілді. Швед билігі тәуелсіздік қозғалысын жоққа шығару мақсатында шекаралық аймақтарда буклеттер таратты. Наурыздың басына қарай Кристиан Фредерик өзінің барлық шешім қабылдау құқығын сақтап қалғанымен, министрлер кабинетін және бес мемлекеттік ведомствоны құрды.

On 10 February Christian Frederick invited prominent Norwegians to a meeting to be held at his friend Carsten Anker's estate in Eidsvoll to discuss the situation. He informed them of his intent to resist Swedish hegemony and claim the Norwegian crown as his inheritance. But at the emotional session in Eidsvoll on 16 February, his advisors convinced him that Norway's claim to independence should rather be based on the principle of self determination and that he should act as a regent for the time being. The council also advised the regent to hold elections and oaths of independence all over the country, thus choosing delegates to a constitutional assembly. Arriving in Christiania (Oslo) on 19 February, Christian Frederick proclaimed himself regent of Norway. All congregations met on 25 February to swear loyalty to the cause of Norwegian independence and to elect delegates to a constitutional assembly to commence at Eidsvoll on 10 April. On 20 February the Swedish government sent a mission to Christian Frederick, warning him that Norway's independence movement was a violation of the treaty of Kiel and put Norway at war with the victorious parties in the Napoleonic War. The consequences would be famine and bankruptcy. Christian Frederick sent letters through his personal network to governments throughout Europe, assuring them that he was not leading a Danish conspiracy to reverse the terms of the treaty of Kiel, but rather his efforts reflected the Norwegian will for self determination. He also sought a secret accommodation with Napoleon I. The mission from the Swedish government arrived in Christiania on 24 February and met with Christian Frederick. Christian Frederick refused to accept a proclamation from the Swedish king but insisted instead on reading his letter to the Norwegian people, proclaiming himself regent. The Swedish delegation characterized his decisions as reckless and illegal, asking for leave to return to Sweden. The day after, church bells in Christiania rang for a full hour, and the city's citizens convened to swear fealty to Christian Frederick. On 26 February he initiated a long correspondence with the Swedish government. The next day he introduced a new flag for independent Norway — the former Dano Norwegian Dannebrog with the Norwegian Lion in the canton. 25 February is remembered in some sources as "people´s day" because of the elections and the oath. That day showed forth a de facto declaration of independence for Norway. All sources remembering that day agrees on the sacred tone of the day when all people assembled in their churches for a common cause. Bells rang from 10 am, chiming for a full hour. 4,000 people assembled in the central church of Christiania. At 11 am the regent arrived, and a service was held. Then the bishop intoned the oath: "Do you swear to claim the independence of Norway, and to dare life and blood for the beloved fatherland?" Both the regent and the congregation answered accordingly. This oath was taken in maybe 75 churches that day, and again over the country the next Sunday, and further until the oath was taken in all the congregations of Norway. Carsten Anker was sent to London to negotiate recognition by the British government. Swedish authorities were canvassing border areas with pamphlets subverting the independence movement. By early March, Christian Frederick had also organized a cabinet and five government departments, though he retained all decision making authority himself.

Крисчэн Фредерик ішкі және сыртқы қарсылықтарға кезігеді

Норвегияның ең көрнекті ақсүйектері – Ведель-Жарлсберг графы 3 наурызда Норвегияға келді және регентті қауіпті ойын ойнап жатыр деп айыптап, қарсы шықты. Кристиан Фредерик Ведель-Жарлсбергті шведтермен сөз байласып кеткені үшін айыптады. Конституциялық жиналысқа делегаттар сайлауының нәтижелері тәуелсіздік қозғалысына қатысты үлкен алаңдаушылықты көрсетті. Наурыздың соңында Кристиан Фредериктің Норвегияны Данияның билігіне қайтаруды көздегені туралы пікір ашық айтылды. Карстен Анкер Ұлыбританияға келгенге дейін британдық сыртқы істер министрі Роберт Стюарт Норвегияға теңіз блокадасын қайта орнатып, швед патшасына британдықтар Норвегияның тәуелсіздік талаптарын қабылдамайтынын уәделеді. Кристиан Фредериктің швед патшасына жіберген ыстық хаты ашылмай қайтарылды. 9 наурызда Швецияның Копенгагендегі өкілдігі Кристиан Фредериктің Дания тағына мұрагерлік құқығынан айырылуын және ол Норвегияның тәуелсіздік қозғалысынан бас тартпаса, Еуропа елдерінің Данияға соғыс жариялауын талап етті. 17 наурызда Данияның сыртқы істер министрі Нильс Розенкранц шведтердің талаптарына жауап беріп, Дания үкіметінің Норвегияның тәуелсіздігін қолдамайтынын, бірақ өздері бақыламайтын шекаралық бекеттерді босата алмайтынын мәлімдеді. Кристиан Фредерикті мұрагерлік құқығынан айыру туралы талапқа жауап берілмеді. Норвегия шекарасындағы швед әскерлерінің бас қолбасшысы граф Ханс Хенрик фон Эссенге Бернадот бірнеше хаттарда Кристиан Фредерикті, мүмкін, даниялық ақсүйектердің шалақ ойлылығына бола бүлікшілікке салысқан адам деп сипаттады. Ол әскерлеріне үйлеріне қайтпаған барлық даниялық шенеуніктерді заңнан тыс деп қарауға және «принц долларымен» санасушыларды жалған ақша жасаушылар деп есептеуге бұйрық берді. Швед әскерлері Норвегия шекарасына жиналды және күн сайын басып кіру қаупі туралы әңгіме тарады. Кристиан Фредерикке ашық қарсылық көрсеткеніне қарамастан, Ведель-Жарлсберг 14 наурызда конституциялық конвентке делегат болып сайланды. Конвенттің бірнеше аптадан кейін өтетіні анық болды және ол даулы болады деп күтілді. Карстен Анкер 24 наурызда Лондонға келді, онда сыртқы істер министрінің орынбасарымен кездесті. Орынбасар Анкердің өзін-өзі анықтау құқығы туралы өтінішін қабылдамады және Анкер Лондонның барлық басқа есіктерін жабық тапты. 2 сәуірде Кристиан Фредерик Карстен Анкердің інісі Петерді (1744–1832) Лондонға бейресми өкіл ретінде жіберді. 3 сәуірде Карстен Анкер ескі қарызы бойынша үш күнге борышкерлер түрмесіне қамалды, бұл, әлдебір швед елшісінің тапсырысымен жасалған болуы мүмкін. 31 наурызда Кристиан Фредерик Норвегияда орналасқан әскери кемелердің офицерлерін тұтқындады, олар кемелерді Данияға қайтаруға дайындалып жатқан. Кемелер Норвегия әскери-теңіз флотының кемелері деп жарияланды. 1 сәуірде Фредерик VI Кристиан Фредерикке хат жіберіп, одан күш-жігерін тоқтатып, Данияға оралуын сұрады. Хатта мұрагерлік құқығынан айыру мүмкіндігі де айтылды. Кристиан Фредерик бұл ұсынысты қабылдамады және сол хатта Норвегияның өзін-өзі анықтау құқығын және Норвегияны Дания патшасының қол астында қалдыру мүмкіндігін атап өтті. Бірнеше күннен кейін Кристиан Фредерик Данияның сыртқы істер министрі Нильс Розенкранцпен кездесуден бас тартты, мұндай кездесу принцтің Норвегияға қатысты даниялық жоспарларымен жетекшілік ететіні туралы күмәндік тудыратынын мәлімдеді.

The Count of Wedel Jarlsberg, the most prominent member of the Norwegian nobility, arrived in Norway on 3 March and confronted the regent, accusing him of playing a dangerous game. Christian Frederick responded by accusing Wedel Jarlsberg of colluding with the Swedes. Returns from elections for delegates to the constitutional assembly also showed there were widespread misgivings about the independence movement. By the end of March, the opinion was openly expressed that Christian Frederick's ambition was to bring Norway back under Danish sovereignty. Before Carsten Anker arrived in the United Kingdom, the British foreign secretary Robert Stewart, reimposed the naval blockade of Norway and assured the Swedish king that the British would refrain from accepting any Norwegian claims of sovereignty. A conciliatory letter sent by Christian Frederick to the Swedish king was returned unopened. On 9 March the Swedish mission to Copenhagen demanded that Christian Frederick be disinherited from succession to the Danish throne and that European powers should go to war with Denmark unless he disassociated himself from the Norwegian independence movement. On 17 March Niels Rosenkrantz, the Danish foreign minister, responded to the Swedish demands by asserting that the Danish government in no way supported Norwegian independence, but that they could not vacate border posts they did not hold. The demand for disinheriting Christian Frederick was not addressed. In several letters to Count Hans Henrik von Essen, the commander of the Swedish military forces at Norway's borders, Bernadotte referred to Christian Frederick as a rebel who had probably been misled by the Danish nobility. He ordered his forces to treat all Danish officials who did not return home as outlaws, and all users of the "prince dollars" to be considered counterfeiters. Swedish troops amassed along the border to Norway, and there were daily rumours of an invasion. In spite of his open opposition to Christian Frederick, Wedel Jarlsberg was elected as a delegate to the constitutional convention on 14 March. There were clear signs that the convention, only weeks away, would be contentious. Carsten Anker arrived in London on 24 March, where he met with an under secretary of foreign affairs. The under secretary rejected Anker's appeal for self determination, and Anker found all other doors closed to him in London. On 2 April Christian Frederick sent Carsten Anker's brother Peter (1744–1832) to London as an unofficial emissary. On 3 April Carsten Anker was imprisoned for three days in debtors' prison on account of an old debt, probably at the behest of the Swedish ambassador to London. On 31 March Christian Frederick arrested officers of the naval vessels stationed in Norway as they were preparing to follow orders to bring the ships to Denmark. The ships were confiscated as ships of the Norwegian navy. On 1 April Frederick VI sent a letter to Christian Frederick, asking him to give up his efforts and return to Denmark. The possibility of disinheriting the crown prince was mentioned in the letter. Christian Frederick rejected the overture, in the same letter invoking Norway's right to self determination and the possibility of keeping Norway under the Danish king. A few days later, Christian Frederick warned off a meeting with the Danish foreign minister Niels Rosenkrantz, pointing out that such a meeting would fuel speculation that the prince was motivated by Danish designs on Norway.

Құрылтай жиналысы

Еуропалық державалар Норвегияның тәуелсіздік қозғалысын мойындаудан бас тартса да, сәуірдің басында олар Швецияны осы мәселе бойынша толыққанды қарсы тұруға қолдамайтындығын көрсетті. Конституциялық конвенцияға уақыт жақындаған сайын, Киль шартына қарсылық білдірушілердің, әсіресе Бергеннен қолдауы арта түсті. 10 сәуірде конституциялық конвенция алғаш рет Эйдсволдағы шіркеуде өтті. Уағыз христиандық Фредерикке және жалпы монархияға жағымды сөздерімен қызығушылық тудырды. Северин Лёвенскиольд тәуелсіздік қозғалысына адалдық серт беруден бас тартқаннан кейін делегаттар сол күні аккредитацияланды. 11 сәуірде конвенция ыңғайсыз төсектерде отырып, Кристиан Фредериктің қатысуымен өзінің кеңсе тағайындауларын жасады. Пікірталас 12 сәуірде басталды, онда Николай Вергеланд пен Георг Свердруп конвенцияның мандаты және регенттің заңдылығының негізі туралы таласты. «Тәуелсіздік партиясы» (әртүрлі «Дания партиясы», «Принц партиясы» немесе «жеделдетушілер») және «Одақ партиясы» (сондай-ақ «Батыс партиясы», «Швед партиясы» немесе «терең ойлылар») секілді партиялық бағыттар қалыптасты. Барлық делегаттар тәуелсіздіктің ең жақсы шешім екеніне келісті, бірақ нақты жағдайларды ескере отырып, қандай шешім орындалатыны туралы келіспеушіліктер болды. Тәуелсіздік партиясы көпшілікке ие болды және конвенцияның мандаты сол жылдың басында халық берген адалдық сертіне негізделген Норвегияның тәуелсіздігін ресмилеумен шектелгенін мәлімдеді. Кристиан Фредерик регент болғандықтан, Даниямен қарым-қатынас Норвегияның тәуелсіздігі аясында келісілетін болады. Конституция толыққаннан кейін де ассамблея өз жұмысын жалғастыруы керек деп санайтын, делегаттардың аз бөлігі болған Одақ партиясы, Норвегия Дания монархиясының құрамында болғаннан гөрі Швециямен еркін одақта көбірек тәуелсіздікке ие болады деп сенді. 16 сәуірде Конституциялық комитет өз ұсыныстарын ұсынды, бұл қызу пікірталасқа әкелді. Тәуелсіздік партиясы 78–33 дауыспен Норвегияны тәуелсіз монархия ретінде құру үшін жеңіске жетті. Әскери міндеттілік мәселесі де қызу талқыланды, онда жоғарғы топтар босатылуға ұмтылды. Келесі күндері конвенцияда өзара күдік пен сенімсіздік күшейді. Атап айтқанда, делегаттар еуропалық державалардың пікірін ескеруге бола ма, жоқ па деген мәселеде келіспеді және кейбір фактілер конвенциядан жасырылған болуы мүмкін. 20 сәуірде христиан Магнус Фальсен мен Гундер Адлер ұсынған халықтың өзін-өзі анықтау құқығы қағидаты конституцияны жасаудың негізі ретінде бекітілді. Жұмыстың жалғасуы және пікірталас ашу-ыза мен айыптаулармен сипатталды, бірақ Конституциялық комитет тұрақты прогресс жасады.

Although the European powers refused to acknowledge the Norwegian independence movement, there were signs by early April that they were not inclined to support Sweden in an all out confrontation on the matter. As time approaches for the constitutional convention, there was growing support for opposition to the treaty of Kiel, especially from Bergen. On 10 April the constitutional convention convened for the first time, at church services in Eidsvoll. The sermon caused some stir by flattering Christian Frederick in particular and the monarchy in general. The delegates were accredited that afternoon, after Severin Løvenskiold had refused to give fealty to the independence movement. Seated on uncomfortable benches, the convention elected its officers in the presence of Christian Frederick on 11 April. The debates started on 12 April, when Nicolai Wergeland and Georg Sverdrup argued over the mandate of the assembly and the basis for the regent's legitimacy. Party lines took form, with the "Independence party," variously known as the "Danish party," "the Prince's party," or "the urgent" on one side of the aisle; and the "Union Party," also known as the "western party," "Swedish party," or "the hesitant" on the other. As it turned out, there was a clear consensus among all delegates that independence would be the ideal solution, but there was disagreement on what solution was workable given real world constraints. The Independence party had the majority and argued that the mandate of the convention was limited to formalizing Norway's independence based on the popular oath of fealty from earlier that year. With Christian Frederick as the regent, the relationship with Denmark would be negotiated within the context of Norwegian independence. The Union party, a minority of the delegates, believed that Norway would achieve a more independent status within a loose union with Sweden than as part of the Danish monarchy and that the assembly should continue its work even after the constitution was complete. A constitutional committee presented its proposals on 16 April, provoking a lively debate. The Independence party won the day with a majority of 78–33 to establish Norway as an independent monarchy. There was also lively debate on the issue of military conscription, in which the upper classes argued for exemption. In the following days, mutual suspicion and distrust came to the surface within the convention. In particular, delegates disagreed on whether to give the sentiments of the European powers consideration, and some facts may have been withheld from the convention. By 20 April the principle of the people's right to self determination articulated by Christian Magnus Falsen and Gunder Adler had been established as foundational for the framing of the constitution. Continued work and debate was characterized by acrimony and recrimination, but the constitutional committee made steady progress.

Ішкі және халықаралық заңдылықты іздеу

22 мамырда жаңадан сайланған патша Норвегияға вице-король ретінде алғаш келгеннен кейін бір жыл өткен соң Кристианияға салтанатты түрде кірді. Акершюс бекінісінен жасалған артиллериялық оқтар патшалық салютты хабарлады, ал соборда салтанатты құлшылық өтті. Халықаралық жағдайға қатысты алаңдаушылық күшейді, сол себепті 24 мамырда үкімет конституциялық жиналыстан екі делегатты Карстен Анкерге, Ұлыбританияға Норвегияның мәселесін жақтау үшін жіберуге шешім қабылдады. 25 мамырда елдің жоғарғы соты құрылды, бірінші мемлекеттік кеңес өтті. 31 мамырда генерал-майор Йоханнес Клингенберг Сейерстед Гломма өзенінде басып кірген швед әскерлеріне қарсы тұруды ұсынды, бірақ кейбіреулері шведтерді шекарада тоқтату қажет деп салды. 5 маусымда британдық өкілі Джон Филип Мориер Кристианияға ресми емес сапармен келді. Ол Кристиан Фредериктің министрлерінің бірінің меймандостығын қабылдап, корольмен бейресми кездесуге келісті, бұл әрекеттерінің Норвегияның тәуелсіздігін мойындау ретінде қабылдануын қаламайтынын баса айтты. Кристиан Фредерик британ үкіметінен Норвегия мен Швеция арасында делдалдық жасауды сұрады, бірақ Мориер үкіметінің тәуелсіз Норвегияны мойындаудан бас тарту туралы бұрынғы ұстанымынан ешқашан бас тартқан жоқ. Мориер норвегиялық өкілдер Нильс Аалл мен Вильгельм Кристиді өз кемесімен Ұлыбританияға алып кетуді ұсынды, бірақ уәдесін орындамады. Ол норвегиялықтарға британ үкіметінен дипломатиялық қолдау күтуге болмайтынын хабарлады және үкіметінің позициясы барлық норвегиялық газеттерде жариялануын талап етті. 10 маусымда Норвегия армиясы жұмылдырылды және қару-жарақ пен оқ-дәрілер таратылды. 13 маусымда Кристиан Фредерик парламенттік сайлауға дайындық үшін халық санағын өткізуге бұйрық берді. 16 маусымда Карстен Анкер Кристиан Фредерикке жоғары дәрежелі пруссиялық дипломатпен болған жақындағы әңгімелеріне сілтеме жасайтын хат жіберді. Ол Пруссия мен Австрияның Швецияның Норвегияға қатысты талаптарын қолдауын тоқтатып жатқанын, Ресей императоры Александр I (Кристиан Фредериктің алыс туысы) швед-норвегиялық одақты жақтыратынын, бірақ Бернадотты король ретінде қабылдамайтынын, ал Ұлыбритания Норвегияны Ресейдің ықпалынан тыс ұстайтын шешім іздеп жатқанын білді.

On 22 May the newly elected king made a triumphant entrance into Christiania, exactly one year after he first arrived as viceroy to Norway. The cannons at Akershus Fortress sounded off the royal salute, and a celebratory service was held in the cathedral. There was continuing concern about the international climate, and on 24 May the government decided to send two of the delegates from the constitutional assembly to join Carsten Anker in the UK to plead Norway's case. On 25 May the first council of state convened, establishing the nation's supreme court. On 31 May general major Johannes Klingenberg Sejersted proposed to take a stand against invading Swedish forces at the river Glomma, but some maintained that the Swedes should be stopped at the border. On 5 June the British emissary John Philip Morier arrived in Christiania on what appeared to be an unofficial visit. He accepted the hospitality of one of Christian Frederick's ministers and agreed to meet with the king himself informally, stressing that nothing he did should be construed as a recognition of Norwegian independence. Christian Frederick asked the British government to mediate between Norway and Sweden, but Morier never deviated from his government's prior rejection of refusing to recognize an independent Norway. Morier offered to bring the Norwegian emissaries Niels Aall and Wilhelm Christie to Britain onboard his ship, but ended up failing to follow through on his promise. He informed the Norwegians that they could expect no diplomatic support from the British government, and asked that his government's position be printed in all Norwegian newspapers. On 10 June the Norwegian army was mobilized and arms and ammunitions distributed. On 13 June Christian Frederick also ordered a census in preparation for parliamentary elections. On 16 June Carsten Anker sent a letter to Christian Frederick in which he made references to discussions he had recently had with a high ranking Prussian diplomat. He learned that Prussia and Austria were waning in their support of Sweden's claims to Norway, that Alexander I of Russia (a distant cousin of Christian Frederick's) favoured a Swedish Norwegian union but not with Bernadotte as the king, and that the United Kingdom was looking for a solution to the problem that would keep Norway out of Russia's influence.

Соғыстың прелюдиясы

26 маусымда Ресей, Пруссия, Австрия және Ұлыбритания елшілері Швецияның Венерсборг қаласына келді, Кристиан Фридрихті Киль шартының талаптарын орындауға көндіру үшін. Олар онда фон Эссенмен кеңесті, ол Норвегияға шабуыл жасауға 65 000 швед әскерінің дайын екенін хабарлады. 30 маусымда елшілер Кристианияға жетті, онда олар Кристиан Фридриктің меймандостығын тікелей қабылдамады. Келесі күні Норвегия мемлекеттік кеңесімен кездесуде Ресей елшісі Орлов қатысушыларға таңдау жасауды ұсынды: Норвегия швед тәжіне бағынуы немесе Еуропаның қалған бөлігімен соғысқа дайындалуы керек. Кристиан Фридрих норвегиялықтардың өз тағдырын өздері шешуге құқылы екенін айтқанда, Австрия елшісі фон Штайгентеш былай деді:

«Халық? Олар билеушілердің еркіне қарсы не айта алады? Бұл әлемді аударып тастау болар еді». Келіссөздер барысында Кристиан Фридрих тақтан бас тартып, егер норвегиялықтар Стортингтегі ерекше сессия арқылы болашақтары туралы шешім қабылдаса, Данияға оралуға дайын екенін ұсынды. Бірақ ол Норвегияның шекаралық бекіністерін швед әскерлеріне беруден бас тартты. 15 шілдеде төрт елдің өкілдері Кристиан Фридриктің Норвегия конституциясы Швециямен одақ туралы келіссөздердің негізі болуы керек деген ұсынысын қабылдамады, бірақ осы ұсынысты швед королінің қарауына жіберуге уәде берді. Келіссөздердің бір бөлігі сәтті аяқталды, өйткені делегация Кристиан Фридриктің адал екеніне және халықтық қозғалыстың қолдауына көз жеткізді. 20 шілдеде Бернадот өзінің «туысы» Кристиан Фридрикті интригалар мен асығыс әрекеттерде айыптап хат жолдады. Жағдайды ушықтырғандай, Лондонға барған үш норвегиялық жалған паспорттар мен құжаттармен ұсталды. Олар дереу елден шығарылды. 22 шілдеде Бернадот Норвегияда болған делегациямен кездесті. Олар оны Кристиан Фридриктің Швециямен одақ құру жөніндегі ұсыныстарын қарастыруға ынталандырды, бірақ тәж мұрагері ашуға іш толды. Ол Кристиан Фридрихке таққа деген барлық құқықтарынан бас тартуын және шекаралық бекеттерді тастап кетуін немесе соғысқа дайындалуын қайталады. 27 шілдеде швед әскери-теңіз флоты Хвалерді басып алды, бұл Швецияны Норвегиямен соғысқа итерді. Келесі күні Кристиан Фридрих шведтердің ультиматумын қабылдамады, мұндай бас иелік Норвегия халқына жасалған опасыздық болар еді деді. 29 шілдеде швед әскерлері Норвегияға шабуыл жасады.

Швед-норвегиялық соғыс

Швед әскерлері Фредрикстен бекінісін айналып өтіп, Норвегияға қарай солтүстікке қарай жылжуда аз қарсылыққа тап болды. Алғашқы қақтығыстар қысқа болды және Швецияның шешуші жеңісімен аяқталды. 4 тамызда бекінілген Фредрикстад қаласы тапсырылды. Кристиан Фридрих Гломма өзеніне шегінуге бұйрық берді. Швеция әскері шегінуді тоқтатуға тырысқанда, Ланнес шайқасында тоқтатылды, бұл норвегиялықтардың маңызды тактикалық жеңісі болды. Шведтердің шығыстан жасаған шабуылдары Конгсвингер маңында тиімді түрде тойтарылды. 3 тамызда Кристиан Фридрих Мосс қаласында өткен кабинет отырысында өзінің саяси ниетін жариялады. 7 тамызда Бернадоттың делегациясы Норвегияның Спайдебергтегі әскери штабына Норвегияны Швециямен одаққа қосу және Норвегия конституциясын құрметтеу туралы келісім ұсынысымен келді. Келесі күні Кристиан Фридрих бұл шарттарды қолдады, швед әскерлеріне Гломмадан шығысқа қарай орналасуға рұқсат берді. Гломмада қақтығыс жанданып, жарақат алғандар болды, бірақ норвегиялық әскерлерге шегінуге бұйрық берілді. 10 тамызда Мосс қаласында швед елшілерімен бейбіт келіссөздер басталды. 14 тамызда келіссөздер аяқталды. Мосс конвенциясы бойынша жалпы атысты тоқтату шарттары жасалды, бұл шарттар тиімді түрде бейбіт келісім шарттары болды. Кристиан Фридрих мәтіннен Норвегияның Киль шартын мойындағанын көрсететін кез келген нұсқауды алып тастауға қол жеткізді, ал Швеция оны екі мемлекет арасындағы болашақ одақтың алғышарты деп санамауға келісті. Қымбат соғыстан құтылудың және Норвегияның жаулап алынған территория ретінде қосылудың орнына өз еркімен одаққа кіруіне мүмкіндік берудің артықшылығын түсінген Бернадот, қолайлы бейбіт шарттар ұсынды. Ол Норвегия Конституциясын екі елдің одағына жол ашатын түзетулермен ғана мойындауға уәде берді. Кристиан Фридрих қыркүйек немесе қазан айында Стортингтің кезектен тыс сессиясын шақыруға келісті. Ол өкілеттіктерін халық сайлаған өкілдерге беруге, Швециямен одақ шарттарын келісуге және соңында Норвегия тағына деген барлық талаптарынан бас тартуға және елден кетуге міндетті болды.

Swedish forces met with little resistance as they advanced northward into Norway, bypassing the fortress of Fredriksten. The first hostilities were short and ended with decisive victories for Sweden. By 4 August the fortified city of Fredrikstad surrendered. Christian Frederick ordered a retreat to the river Glomma. The Swedish Army, trying to intercept the retreat, was stopped at the battle of Langnes, an important tactical victory by the Norwegians. The Swedish assaults from the east were effectively resisted near Kongsvinger. On 3 August Christian Frederick announced his political will in a cabinet meeting in Moss. On 7 August a delegation from Bernadotte arrived at the Norwegian military headquarters in Spydeberg with a cease fire offer that would join Norway in a union with Sweden and respect the Norwegian constitution. The day after, Christian Frederick expressed himself in favor of the terms, allowing Swedish troops to remain in positions east of Glomma. Hostilities broke out at Glomma, resulting in casualties, but the Norwegian forces were ordered to retreat. Peace negotiations with Swedish envoys began in the town of Moss on 10 August. On 14 August the negotiations concluded. The Convention of Moss resulted in a general cease fire based on terms that effectively were terms of peace. Christian Frederick succeeded in excluding from the text any indication that Norway had recognized the Treaty of Kiel, and Sweden accepted that it was not to be considered a premise of the future union between the two states. Understanding the advantage of avoiding a costly war, and of letting Norway enter into a union voluntarily instead of being annexed as a conquered territory, something that, historically, the Swedes had never managed to do, Bernadotte offered favourable peace terms. He promised to recognize the Norwegian Constitution, with only those amendments that were necessary to open up for a union of the two countries. Christian Frederick agreed to call an extraordinary session of the Storting in September or October. He would then have to transfer his powers to the elected representatives of the people, who would negotiate the terms of the union with Sweden, and finally relinquish all claims to the Norwegian throne and leave the country.

Өртке қарсы іс-қимыл

Бұл жаңалық норвегиялық қоғамды қатты шағылыстырды, ал реакциялардың ішінде әскери қолбасшылардың "әлсіздігі" мен "сатқындығына" деген ашу, Норвегияның тәуелсіздігіне қатысты үмітсіздік және елдің болашағына байланысты қыңжылу сезімі болды. Кристиан Фредерик "денсаулығына байланысты" тақтан бас тартуға дайын екенін мәлімдеді, өкіметін Мосс келісімінде белгіленгендей, мемлекеттік кеңеске тапсырды. 28 тамыздағы хатында Кристиан Фредерик кеңеске "жоғары биліктен" нұсқаулар қабылдауды бұйырды, бұл сөзді швед патшасына арнағанын анық көрсетті. Екі күннен кейін швед патшасы өзін Швеция және Норвегияның билеушісі деп жариялады. 3 қыркүйекте британ үкіметі Норвегияға қатысты теңіздік блокадасын тоқтатуды жариялады. Норвегия мен Швеция арасындағы почта байланысы қайта жаңартылды. 8 қыркүйекте көрнекті норвегиялықтар Бернадоттың ұсыныс жасаған кеңпейілді шарттарына назар аударды. Норвегияның басылып алынған шекаралық аймақтарындағы швед генералы Магнус Фредрик Фердинанд Бьёрнстьерна, егер норвегиялықтар қару аялдау шартын бұзса және Швециямен одақ құруға келіспесе, қайтадан соғыс бастаумен қорқытты. Кристиан Фредерик терең депрессияға түскені және соғыстағы жеңілістері үшін әртүрлі айыптауларға ұшырады. Қыркүйек айының соңында Кристианиядағы кедейлерге астық тарату мәселесі бойынша швед билігі мен Норвегияның мемлекеттік кеңесі арасында дау туды. Астық швед патшасының норвегиялықтарға жасаған сыйы ретінде көзделген, бірақ Норвегияның мемлекеттік кеңесі үшін, одақ ресми түрде бекітілгенге дейін Норвегияның жаңа патшасы бар сияқты көрінуге жол бермеу принципиалды мәселе болды. Бьёрнстьерна соғысқа қайта оралуымен қатерленген бірнеше хаттар жіберді. 26 қыркүйекте Норвегияның "солтүстік" аймағындағы норвегиялық генерал, граф Карл Якоб Вальдемар фон Шметтоу, норвегиялық газеттерде Норвегияға швед әскерлерінің одан әрі кіруіне қарсы күшпен қарсы тұруға ант берді.

Жаңа келісімге кіру

Қазан айының басында норвегиялықтар Бернадотттан тағы да жүгері жөнелтілісін қабылдаудан бас тартты, ал норвегиялық саудагерлер Даниядан азық-түлік және басқа да қажетті заттарды сатып алу үшін несие алды. Алайда, қазан айының басында Швециямен одақ құруға қолдау көбейе бастады. 7 қазанда Норвегия парламенті төтенше сессияны шақырып өтті. Швеция басып алған Østfold аймағынан келген делегаттар швед билігіне адал емес екендерін жазбаша растағаннан кейін ғана қабылданды. 10 қазанда Кристиан Фридрих Моста келісілген шарттарға сәйкес тақтан бас тарды және Данияға аттанды. Конституцияға қажетті түзетулер жасалғанша атқару билігі уақытша Стортингке жүктелді. 20 қазанда, атысты тоқтату мерзімі бітетіне бір күн қалғанда, Норвегия парламенті 72 дауысқа 5 қарсы Швециямен жеке одақ құруға дауыс берді, бірақ Карл XIII-ті Норвегия королі ретінде мойындау туралы ұсыныс қабылданбады. Бұл мәселе Норвегия конституциясына қажетті өзгерістер енгізілгенге дейін қарастырылуға қалды. Келесі күндері парламент одақта мүмкіндігінше көп егемендік құқығын сақтау үшін бірнеше қаулы қабылдады. 1 қарашада олар 52 дауысқа 25 қарсы Норвегия өз консулдарын тағайындамайтынына шешім берді, бұл шешімнің 1905 жылы ауыр салдары болды. 4 қарашада Стортинг одаққа мүмкіндік беру үшін қажетті конституциялық түзетулерді қабылдады және Карл XIII-ті Норвегия королі етіп бірауыздан сайлады, оны мойындаудың орнына.