Эдмунд Уайт: Американдық жазушының өмірбаяны мен шығармалары

Кіріспе

Американдық романист, мемуаршы және эссеші (1940 жылы туған), ағылшын крикетшісі.

Эдмунд Валентин Уайт III (1940 жылдың 13 қаңтарында туған) – американдық романист, мемуаршы, драматург, биограф және әдеби және қоғамдық тақырыптар бойынша эссеші. 1999 жылдан бері Принстон университетінде профессор болып жұмыс істейді. 1993 жылы Франция оны «Ordre des Arts et des Lettres» орденінің «Шевалье» (кейін «Офицер») дәрежесімен марапаттады. Уайттың кітаптарының ішінде Чарльз Сильверштейнмен бірлесіп жазған «Гей сексінің қуанышы» (1977); «Балалық шақтың хикаясы» (1982), «Әдемі бөлме бос» (1988) және «Қош айту симфониясы» (1997) романдарынан тұратын жартылай автобиографиялық трилогиясы; сонымен қатар Жан Женеге арналған өмірбаяны бар. Оның көптеген шығармаларының тақырыбы – бір жынысты махаббат. Уайт үш француз жазушысының өмірбаянын да жазды: Жан Жене, Марсель Пруст және Артур Рембо. «Publishing Triangle» ұйымы жыл сайын табыстайтын «Жаңа туынды үшін Эдмунд Уайт сыйлығы» оның есімімен аталады.

Ерте өмір және білім

Эдмунд Валентин Уайт көбінесе Чикаго, Иллинойс штатында өсті. Бала кезінде Мичиган штатының Блумфилд Хиллс қаласындағы Кранбрук мектебінде оқыды. Кейін Мичиган университетінде қытай тілін оқып, 1962 жылы бітірді. Ол былай деді: "Өзімнің басыма түскен жағдайды түсінуге тырысқанда немесе қатты ауырғанда, жазуға жүгінуімді қалыпты жағдай деп есептеймін. 15 жасымда гей болу туралы алғашқы (жарияланбаған) романымды жаздым, сол кезде гей романдары мүлдем болған жоқ. Сондықтан мен бір жаңа жанрды ойлап таптым, және бұл өзімді емдеудің бір жолы болды деп ойлаймын". 1969 жылы Стоунволл көтерілісі басталғанда Уайт Стоунволл мейрамханасында болды. Кейін ол: "Біздің революциямыз бәлкім алғашқы күлкілі революция болған шығар", - деп жазды. "Кімде-кім "Қара - әдемі" деген сөзді еліктеп, "Гей - жақсы" деп айқай салғанда, бәріміз күліп қалдық. Содан кейін мен өзімді ақымақтап, гейлер бір күні диагноз емес, қауымдастық құрауы мүмкін деп ойладым". Уайт Гарвард университетінің қытай тілінен докторлық диссертация бағдарламасына қабылданудан бас тартып, сүйіктісімен бірге Нью-Йоркке кетті. Ол онда Newsweek журналында жеке жұмыс істеді және жеті жыл бойы Time Life Books компаниясында штаттық қызметкер болып жұмыс істеді. Дегенмен, ол "прогрессиясыз" жағдайға жатады, яғни СПИД-ке әкелмейтін сирек кездесетін жағдайлардың бірі. 2012 жылдың маусым айында Кэрролл Уайттың бұрынғы айларда екі рет инсульттан кейін "таңқаларлық" жағдайда жазылып кеткенін хабарлады. Ол сонымен қатар жүрек талмасына да шалдықты.

Әсерлер

2005 жылы «Менің өмірім» атты мемуарларында Уайт Жан Жене, Марсель Пруст және Андре Жидті оның рухани жетекшілері ретінде атап, былай деп жазды: «Олар мені гомосексуализмнің қазіргі заманғы романның дамуы үшін өте маңызды екеніне көндірді, себебі ол махаббаттың қайта жаңаруына, гендерлік рөлдердің табиғилығына күдік тудыруға және Мәсіх туғанға дейін Батыс поэзиясы мен прозасында басым болған бір жынысты махаббаттың классикалық дәстүрін жаңғыртуға әкелді». Орыс-американдық жазушы Владимир Набоков оны «тамаша кітап» деп сипаттады. Оның психотерапевті Чарльз Сильверштейнмен бірлесіп жазған «Гей сексінің қуанышы» (1977) кітабы оны кең оқырман қауымына таныстырды. Бұл кітап жыныстық позитивті көзқарасымен ерекшеленеді. Оның келесі романы «Неаполь королі үшін ноктюрндер» (1978) гей тақырыбында болды және өзінің өмірінен шабыт алды. 1980 жылдан 1981 жылға дейін Уайт «Вайолет Quill» атты гей жазушылар тобының мүшесі болды, ол сол кезеңде қысқа ғана уақытқа жиналды және құрамында Эндрю Холлеран мен Феличе Пикано болды. Уайттың автобиографиялық туындылары оның көп қатынайтын өмірі мен ВИЧ-инфекциясының статусы туралы ашық әрі өкінусіз айтады. 1980 жылы ол «Тілектер күйі» атты жинағын шығарды, онда Америкадағы гей өмірінің кейбір аспектілері зерттелген. 1982 жылы ол Нью-Йоркте «Гей ерлер денсаулығы дағдарысы» тобын құруға көмектесті. Сол жылы Уайттың ең танымал туындысы – «Баланың өзінің хикаясы» жарық көрді, бұл автобиографиялық көркем әңгімелер сериясының бірінші томы болды, кейін «Әдемі бөлме бос» (1988) және «Қош айту симфониясы» (1997) шығармаларымен жалғасты, олар балалық шақтан орта жасқа дейінгі гей адамның өміріндегі кезеңдерді суреттейді. Соңғы романындағы кейбір кейіпкерлер Уайттың Нью-Йоркке негізделген әдеби және көркем ортасындағы белгілі тұлғалардың прототипі болып табылады. 1983 жылдан 1990 жылға дейін Уайт Францияда өмір сүрді. Ол 1983 жылы Гуггенхайм стипендиясының арқасында бір жылға көшіп келді, бірақ Париждің «жымбырлаған жаңбырымен, шиншилладай салқын, сұр және сәнді» (оның автобиографиялық романы «Қош айту симфониясында» сипатталғандай) қатты ұнады, сондықтан ол онда ұзақ қалды. Бірақ ол Франция мен француз әдебиетіне де қызығушылық танытып, Жан Жене, Марсель Пруст және Артур Рембоның өмірбаянын жазды. «Фанни: Көркем әңгіме» (2003) – 19 ғасырдың басындағы Америкадағы романист Фрэнсис Троллоп және әлеуметтік реформатор Фрэнсис Райт туралы тарихи роман. Уайттың 2006 жылғы «Терре-Хаут» пьесасы (2009 жылы Нью-Йоркте қойылған) террорист-бомбалаған Тимоти Маквейге негізделген тұтқынға Гор Видалға негізделген жазушының келуі кезіндегі әңгімелерді бейнелейді. (Шын мәнінде Маквей мен Видал хат алмасып жүрді, бірақ кездеспеді.) 2005 жылы Уайт өзінің автобиографиясын «Менің өмірім» деген атпен жариялады, ол хронологиялық емес, тақырыптық принцип бойынша құрылған, ал 2009 жылы 1960-жылдар мен 1970-жылдардағы Нью-Йорк өмірі туралы естеліктерін «Қала баласы» деген атпен жариялады. Уайттың өзі Стивен Барбердің өмірбаянының нысаны болды. Ол кітапқа жауап ретінде Барбердің «мен туралы өте романтикалық көзқарасы болғанын» айтты. «Бұл өте жағымды болды. Ол мені ойлы адам ретінде көрсетті. Мен өзімді көбірек өзін-өзі мазақтайтын және сатиралық санатын жатқызамын. Мен тек қана осы өмірбаянына үстірт қарадым. Жене айтқандай, мен өзім сияқты көрінгім келмеді».

In his 2005 memoir My Lives, White cites Jean Genet, Marcel Proust and André Gide as influences, writing: "they convinced me that homosexuality was crucial to the development of the modern novel because it led to a resurrection of love, a profound scepticism about the naturalness of gender roles and a revival of the classical tradition of same sex love that dominated Western poetry and prose until the birth of Christ". The Russian American novelist Vladimir Nabokov called it "a marvelous book". Written with his psychotherapist Charles Silverstein, The Joy of Gay Sex (1977) made him known to a wider readership. It is celebrated for its sex positive tone. His next novel, Nocturnes for the King of Naples (1978) was explicitly gay themed and drew on his own life. From 1980 to 1981, White was a member of a gay writers' group, The Violet Quill, which met briefly during that period, and included Andrew Holleran and Felice Picano. White's autobiographic works are frank and unapologetic about his promiscuity and his HIV positive status. In 1980, he brought out States of Desire, a survey of some aspects of gay life in America. In 1982, he helped found the group Gay Men's Health Crisis in New York City. In the same year appeared White's best known work, A Boy's Own Story — the first volume of an autobiographic fiction series, continuing with The Beautiful Room Is Empty (1988) and The Farewell Symphony (1997), describing stages in the life of a gay man from boyhood to middle age. Several characters in the latter novel are recognizably based on well known people from White's New York centered literary and artistic milieu. From 1983 to 1990 White lived in France. He moved there initially for one year in 1983 via the Guggenheim Fellowship for writing he had received, but took such a liking to Paris "with its drizzle, as cool, grey and luxurious as chinchilla," (as he described it in his autobiographical novel The Farewell Symphony) that he stayed there for longer. But he also maintained an interest in France and French literature, writing biographies of Jean Genet, Marcel Proust and Arthur Rimbaud. Fanny: A Fiction (2003) is a historical novel about novelist Frances Trollope and social reformer Frances Wright in early 19th century America. White's 2006 play Terre Haute (produced in New York City in 2009) portrays discussions that take place when a prisoner, based on terrorist bomber Timothy McVeigh, is visited by a writer based on Gore Vidal. (In real life McVeigh and Vidal corresponded but did not meet.) In 2005 White published his autobiography, My Lives — organised by theme rather than chronology — and in 2009 his memoir of New York life in the 1960s and 1970s, City Boy. White himself was the subject of a biography by Stephen Barber. His response to the book was that Barber "had a very romantic vision of me. It was very flattering. He painted me as a brooding figure. I see myself as much more self mocking and satirical. I just skimmed that biography. As Genet put it, I didn't want to end up resembling myself".

Мақалалар

Ақ, Эдмунд. "Менің әйелдерім. Оларды қалай жақсы көруге үйрену", "Нью-Йоркер" журналы, 13 маусым, 2005 жыл. "Менің өмірім" кітабынан алынған автобиографиялық мақаланың үзіндісі.