Джон Ирвинг: Американдық-Канадалық жазушының өмірбаяны мен шығармалары

Кіріспе

Америкалық-канад жазушысы және сценарийші (1942 жылы туған)

Джон Уинслоу Ирвинг (туған аты Джон Уоллес Блант кіші; 2 наурыз 1942 жылы туған) – американдық-канад жазушысы, әңгімелер авторы және сценарийші. Ирвинг 1978 жылы «Гарптың көзімен әлем» романының халықаралық сәттілігінен кейін сыншылардың және оқырмандардың жоғары бағасын алды. Ирвингтің көптеген романдары, оның ішінде «Нью-Гэмпшир қонақ үйі» (1981), «Сидр үйінің ережелері» (1985), «Оуэн Миниге дұға» (1989) және «Бір жылдық жесір» (1998) – бестселлерлерге айналды. Ол «Сидр үйінің ережелері» сценарийі үшін 72-ші «Оскар» марапаттауда (1999) «Ең үздік бейімделген сценарий» номинациясында сыйлық жеңіп алды. Оның бес романы фильмге түсірілді («Гарп», «Нью-Гэмпшир қонақ үйі», «Оуэн Мини», «Сидр үйі» және «Бір жылдық жесір»). Ирвингтің бірнеше кітабы мен әңгімелері Жаңа Англияда және оның төңірегінде, Нью-Гэмпшир штатының Эксетер қаласына ұқсас ойдан шығарылған қалаларда өрбітеді.

Ерте өмір

Ирвинг Джон Уоллес Блант-младший болып Нью-Гэмпшир штатының Эксетер қаласында дүниеге келді. Ол Хелен Фрэнсис (құрмет аты Уинслоу) пен жазушы және атқарушы іздеуші Джон Уоллес Блант-ағаның ұлы еді; олар жүктілік кезінде ажырасып кетті. Ирвингті анасы мен әкесі Колин Франклин Ньюэлл Ирвинг тәрбиеледі, ол Филипс Эксетер академиясының оқытушысы болған. Оның ағасы Хамми Бисселл де осы академияда жұмыс істеді. Джон Ирвинг студент кезінде және көмекші жаттықтырушы ретінде Филипс Эксетер академиясының күрес командасында болды, күрес оның кітаптарында, әңгімелерінде және өмірінде маңызды орын алады. Эксетерде оқып жүргенде Ирвингті жазушы және христиан дінтанушысы Фредерик Бюхнер сабақ берді, оның сөзін Ирвинг «Оуэн Мини үшін дұға» романында эпиграф ретінде келтірген. Ирвингтің дислексиясы бар. Ол әкесімен ешқашан таныспаған, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Әскери әуе күштерінің ұшқышы болған. 1943 жылдың шілде айында Джон Блант-аға Бірма үстінде атып түсірілді, бірақ аман қалды. Бұл оқиға «Сидр үйінің ережелері» романына енгізілді. Ирвинг әкесінің батырлығы туралы 1981 жылы, 40 жасқа келгенде ғана білді.

Мансап

Ирвингтің мансабы 26 жасында алғашқы романы – «Аюларды босату» (1968) жарық көрген кезде басталды. Роман жақсы пікірлер алды, бірақ кең оқырман қауымына таралмады. 1960 жылдардың соңында ол Айова университетінің Жазушылар шеберханасында Курт Воннегутпен бірге оқыды. Оның екінші және үшінші романдары – «Су әдісімен адам» (1972) және «158 фунттық неке» (1974) да осындай қабылдауға ие болды. 1975 жылы Ирвинг Маунт-Холиок колледжінде ағылшын тілінің доценті болып жұмысқа орналасты. Бірінші баспасы – Random House романдарына жарнама жасаудың жетіспеушілігіне наразы болған Ирвинг төртінші романын – «Гарптың көзімен әлем» (1978) Даттонға ұсынды, олар маркетингке берік міндеттеме берді. Роман халықаралық бестселлерге айналып, мәдени құбылыс тудырды. Ол 1979 жылы National Book Award for Fiction сыйлығына (соңында Tim O'Brien-ге «Cacciato» үшін) финалист болды, ал алғашқы қағаздан жасалған басылымы келесі жылы сыйлықты жеңіп алды. Кейін «Гарптың көзімен әлем» Джордж Рой Хиллдің режиссерлігімен, Робин Уильямс пен Гленн Клоуздың басты рөлдерде ойнаған фильмге айналды. Фильм бірнеше «Оскар» сыйлығына ие болды, соның ішінде Клоуз бен Джон Литгоу үшін номинациялар да болды. Ирвинг фильмде Гарптың мектептегі күрес сайысының бірінде төреші рөлінде шағын эпизодта ойнады. «Гарптың көзімен әлем» романы 1979 жылғы Фикция сыйлығына үміткер үш кітаптың бірі ретінде Пулитцер кеңесіне ұсынылды, бірақ сыйлық Джон Чивердің «Оқиғаларына» (1978) берілді. «Гарптың көзімен әлем» Ирвингті белгісіз әдебиетшіден танымал жазушыға айналдырды, ал оның келесі кітаптары бестселлерге айналды. Келесісі – «The Hotel New Hampshire» (1981) болды, ол сыншылардың аралас пікірлеріне қарамастан жақсы сатылды. «Гарптың көзімен әлем» сияқты, бұл роман да тез арада фильмге түсірілді, режиссерлігін Тони Ричардсон жасады, ал басты рөлдерде Джоди Фостер, Роб Лоу және Бо Бриджес ойнады. 1980 жылы Fiction журналында жарық көрген «Interior Space» атты әңгімесі 1981 жылы О. Генри сыйлығының жинағына іріктелді. 1985 жылы Ирвинг «Сидр үйінің ережелері» романын жариялады. Мэн штатындағы жетімдер үйінде орын алған романның басты тақырыбы – аборт. Көптеген адамдар бұл романды Чарльз Диккенстің «Оливер Твист» (1838) романымен салыстырды. Ирвингтің келесі романы – «Оуэн Миниге арналған дұға» (1989), Жаңа Англиядағы пансионда және Онтарионың Торонто қаласында орын алған дін туралы тағы бір Жаңа Англия отбасылық эпосы болды. Романға Гюнтер Грасстың «Қыстың барабаны» (1959) романы әсер етті, ал сюжетте Натаниел Хоторнның «Қызыл әріп» (1850) романы мен Диккенстің шығармаларына сілтемелер бар. «Оуэн Миниде» Ирвинг Вьетнам соғысының салдарына, әсіресе міндетті әскерге шақыруға қатысты мәселелерді алға қойды, одан Ирвинг әскери шақыру жасына келгенде, үйленген әке болғандықтан аулақ болды. «Оуэн Мини» «Гарптан» бері Ирвингтің ең көп сатылған кітабына айналды. Ирвинг келесі кітабы – «Цирк ұлы» (1995) үшін Random House баспасына қайта оралды. Бұл оның ең күрделі және қиын романы деп саналады, және ол бұрынғы романдарының тақырыптары мен оқиғаларынан өзгеше. Роман американдық сыншылардың арасында екіұшты пікірлер тудырды, бірақ Ирвингтің сауатты, қызықты оқиғаларды жазу шеберлігіне байланысты ұлттық және халықаралық бестселлерге айналды. 1998 жылы Ирвинг «New York Times» журналының «Жылдың үздік кітабы» деп танылған «Бір жыл жесір» романын жариялады. Ирвинг «Менің кино бизнесім» атты мемуарлық кітабын жазды, онда «Сидр үйінің ережелері» фильмін жасауға қатысқан тәжірибесі туралы айтады. 1999 жылы жарық көргеннен кейін ол кітапты насихаттау үшін CBC телеарнасының «Hot Type» бағдарламасына қатысты. Сұхбат барысында оған автор Том Вулфтың заманауи романның өлімі туралы «қайта-қайта» жариялағаны туралы сұрақ қойылды. Ирвинг: «Мен Том Вулфты оқымаймын, сондықтан ол не айтқанын естімедім», - деп жауап берді. Эпизодтың соңында Вулфтың суреті көрсетілді, ал Ирвинг Вулфтың «жаза алмайтынын» және оның жазуының өзіне құлайтынын айтты. Кейін оның бұл мәлімдемелері туралы сұралғанда, Ирвинг «Hot Type» сұхбаты аяқталғанын және ол жазбадан тыс сөйлегенін, ал сұхбаттың бейнесі бұрмаланғанын айтты. 1999 жылы Вулф «Hot Type» бағдарламасында пайда болып, Ирвингті, Норман Мейлерді және Джон Апдайкты өзінің «үш марионеткасы» деп атады, олар оның ең жаңа романы – «Толыққан адам» (1998) романынан қорқыпты. Ирвингтің 10-шы кітабы – «Төртінші қол» (2001) да бестселлер атанды. 2004 жылы «Біреу дауыстап сөйлеуге тырыспағандай дыбыс» атты балалар сурет кітабы жарық көрді, бұл кітап алғаш рет «Бір жыл жесір» романына қосылған. Ирвингтің 11-ші романы – «Мен сені тапқанша» 2005 жылдың 12 шілдесінде жарық көрді. 2005 жылдың 28 маусымында «Нью-Йорк Таймс» газетінде «Мен сені тапқанша» (2005) романы туралы мақала жарық көрді, онда оның өміріне қатысты екі жеке мәлімет, оны бұрын ешқашан жарияламаған – 11 жасында үлкен әйелдің зорлауы және оның биологиялық әкесінің отбасының жақында ғана өміріне енгені туралы айтылды. Оның романдарынан өзге, ол «Шығыршық Снидті құтқаруға тырысу» (1996) атты өзінің жазбаларының жинағын, оның ішінде қысқа мемуарлық әңгімелер мен жарияланбаған туындыларын, «Менің кино бизнесім» атты «Сидр үйінің ережелері» фильмін үлкен экранға шығару процесі туралы есеп, және «Құбылалық қарындас» атты жазу және күрес туралы қысқа мемуарлық кітабын жариялады. 2000 жылы Ирвинг «Цирк ұлы» (1998) романының бейімделу сценарийін Tod «Kip» Williamsпен бірге жазғанын мәлімдеді. Бұл бейімделу «Едендегі есік» (The Door in the Floor) болып аталды, басты рөлдерде Джефф Бриджес пен Ким Бейсингер ойнады, режиссерлігін Williams жасады және 2004 жылы жарық көрді. 2002 жылы оның ең жоғары бағаланған төрт романы – «Гарптың көзімен әлем», «Сидр үйінің ережелері», «Оуэн Миниге арналған дұға» және «Бір жыл жесір» Modern Library басылымдарында жарық көрді. «Оуэн Мини» 1998 жылы түсірілген «Саймон Бирч» фильміне бейімделді (Ирвинг фильмнің атын және кейіпкерлердің аттарын өзгертуді талап етті, өйткені сценарийдің оқиғасы романнан «көп ерекшеленеді»; бірақ Ирвинг фильмнен ләззат алғанын айтты). 2005 жылы Ирвинг Американдық жетістіктер академиясының «Алтын табақ» сыйлығын алды. 2009 жылы New York Magazine журналымен сұхбатта Ирвинг жаңа романын, 13-шы романын, Шекспирдің «Ричард II» пьесасынан алынған сөзге негізделгенін жазғанын мәлімдеді. Simon & Schuster «In One Person» (2012) атты романын жариялады, Random House-тан кейін. «In One Person» бірінші тұлғадан баяндалған, Ирвингтің «Оуэн Миниге арналған дұғадан» бергі бірінші мұндай повествовалық романы (Ирвинг «Мен сені тапқанша» романының бірінші тұлғадан үшінші тұлғаға көшу туралы шешімін жариялануға бір жылдан кем уақыт бұрын қабылдады). Ол 2013 жылы «In One Person» романы үшін Lambda Literary Award сыйлығын «Бисексуалдық фантастика» номинациясында жеңіп алды, сонымен қатар ЛГБТ қоғамдастығының досы ретінде құрметтеу үшін ұйымның «Көпір салушы» сыйлығымен марапатталды. 2013 жылдың 10 маусымында Ирвинг өзінің 14-ші романын, «Құпиялар даңғылы» деп атады, бұл атау Мексика қаласындағы бір көшенің атынан алынған. Алдыңғы жылы өткен сұхбатта ол кітаптың соңғы шумағын жариялады: «Барлық соқтығысулар күтпеген жерден келмейді». 2014 жылдың 19 желтоқсанында Ирвинг өзіне және оның туындыларына арналған Facebook парақшасында «Құпиялар даңғылын» аяқтағанын жазды. Бұл мен үшін салыстырмалы түрде қысқа роман, «In One Person» романымен шамалас». Simon & Schuster кітабын 2015 жылдың қараша айында жариялады. 2015 жылдың 3 қарашасында Ирвинг HBO және Warner Brothers компаниялары «Гарптың көзімен әлем» романын мини-сериал ретінде қайта жасауды ұсынғанын мәлімдеді. Ол жобаның бастапқы кезеңінде екенін айтты. 2017 жылдың 20 ақпанында The Hollywood Reporter үшін жазылған эссесінде Ирвинг «Гарптың көзімен әлем» романы негізінде түсірілген бес бөлімдік сериалға арналған сценарийін аяқтағанын және оның 15-ші романын жазуда екенін мәлімдеді. 2017 жылдың 28 маусымында Ирвинг Facebook-тағы жанкүйерлеріне жазған ұзақ хатында оның жаңа романының негізгі тақырыбы – әуесқойлар екенін айтты. «Мен әуесқойларға қызығушылық танытқан тарихым бар. Міне, тағы да әуесқойлар келді. Менің жаңа романымда, 15-ші романымда, әуесқойлар көбірек...»

Irving's career began at the age of 26 with the publication of his first novel, Setting Free the Bears (1968). The novel was reasonably well reviewed but failed to gain a large readership. In the late 1960s, he studied with Kurt Vonnegut at the University of Iowa Writers' Workshop. His second and third novels, The Water Method Man (1972) and The 158 Pound Marriage (1974), were similarly received. In 1975, Irving accepted a position as assistant professor of English at Mount Holyoke College. Frustrated at the lack of promotion his novels were receiving from his first publisher, Random House, Irving offered his fourth novel, The World According to Garp (1978), to Dutton, which promised him stronger commitment to marketing. The novel became an international bestseller and cultural phenomenon. It was a finalist for the National Book Award for Fiction in 1979 (which ultimately went to Tim O'Brien for Going After Cacciato) and its first paperback edition won the Award the next year. Garp was later made into a film directed by George Roy Hill, starring Robin Williams in the title role and Glenn Close as his mother; it garnered several Academy Award nominations, including nominations for Close and John Lithgow. Irving makes a brief cameo appearance in the film as the referee in one of Garp's high school wrestling matches. The World According to Garp was among three books recommended to the Pulitzer Advisory Board for consideration for the 1979 Award in Fiction in the Pulitzer Jury Committee report, although the award was given to The Stories of John Cheever (1978). Garp transformed Irving from an obscure literary writer to a household name, and his subsequent books were bestsellers. The next was The Hotel New Hampshire (1981), which sold well despite mixed reviews from critics. Like Garp, the novel was quickly made into a film, this time directed by Tony Richardson and starring Jodie Foster, Rob Lowe, and Beau Bridges. "Interior Space", a short story originally published in Fiction magazine in 1980, was selected for the 1981 O. Henry Prize Stories collection. In 1985, Irving published The Cider House Rules. An epic set in a Maine orphanage, the novel's central topic is abortion. Many drew parallels between the novel and Charles Dickens' Oliver Twist (1838). Irving's next novel was A Prayer for Owen Meany (1989), another New England family epic about religion set in a New England boarding school and in Toronto, Ontario. The novel was influenced by The Tin Drum (1959) by Günter Grass, and the plot contains further allusions to The Scarlet Letter (1850) by Nathaniel Hawthorne and the works of Dickens. In Owen Meany, Irving for the first time examined the consequences of the Vietnam War—particularly mandatory conscription, which Irving avoided because he was a married father when of age for the draft. Owen Meany became Irving's best selling book since Garp. Irving returned to Random House for his next book, A Son of the Circus (1995). Arguably his most complicated and difficult book, and a departure from the themes and settings of his previous novels, it received ambivalent reviews by American critics but became a national and international bestseller on the strength of Irving's reputation for fashioning literate, engrossing page turners. Irving returned in 1998 with A Widow for One Year, which was named a New York Times Notable Book. Irving wrote My Movie Business, a memoir about his involvement in creating the film version of The Cider House Rules. After its publication in 1999, he appeared on the CBC Television program Hot Type to promote the book. During the interview, he was asked about author Tom Wolfe "once again" proclaiming the death of the modern novel. Irving responded, "I don't read Tom Wolfe, so I didn't hear what he said." The episode then cut to a photo of Wolfe, and Irving elaborating that Wolfe "can't write" and his writing made Irving gag. When asked about his statements subsequently, Irving has said he believed the Hot Type interview was over and he was speaking off the record, and that footage from the interview had been manipulated. Wolfe appeared on Hot Type later in 1999, calling Irving, Norman Mailer, and John Updike his "three stooges" who were panicked by his newest novel, A Man in Full (1998). Irving's 10th book, The Fourth Hand (2001), also became a bestseller. In 2004, A Sound Like Someone Trying Not to Make a Sound, a children's picture book originally included in A Widow for One Year, was published with illustrations by Tatjana Hauptmann. Irving's 11th novel, Until I Find You, was released on July 12, 2005. On June 28, 2005, The New York Times published an article revealing that Until I Find You (2005) contains two specifically personal elements about his life that he had never before discussed publicly: his sexual abuse at age 11 by an older woman, and the recent entrance in his life of his biological father's family. In addition to his novels, he has also published Trying to Save Piggy Sneed (1996), a collection of his writings including a brief memoir and unpublished short fiction, My Movie Business, an account of the protracted process of bringing The Cider House Rules to the big screen, and The Imaginary Girlfriend, a short memoir focusing on writing and wrestling. In 2000, Irving revealed that he and Tod "Kip" Williams were co writing a screenplay for an adaptation of the novel A Widow for One Year (1998). This adaptation became The Door in the Floor, starring Jeff Bridges and Kim Basinger, released in 2004, directed by Williams. In 2002, his four most highly regarded novels, The World According to Garp, The Cider House Rules, A Prayer for Owen Meany, and A Widow for One Year, were published in Modern Library editions. Owen Meany was adapted into the 1998 film Simon Birch (Irving required that the title and character names be changed because the screenplay's story was "markedly different" from that of the novel; Irving is on record as having enjoyed the film, however). In 2005, Irving received the Golden Plate Award of the American Academy of Achievement. In a New York Magazine interview in 2009, Irving stated that he had begun work on a new novel, his 13th, based in part on a speech from Shakespeare's Richard II. Simon & Schuster published the novel, titled In One Person (2012), taking over from Random House. In One Person has a first person viewpoint, Irving's first such narrative since A Prayer for Owen Meany (Irving decided to change the first person perspective of Until I Find You to third person less than a year before publication). He won a Lambda Literary Award in 2013 in the Bisexual Fiction category for In One Person, and was also awarded the organization's Bridge Builder Award to honor him as an ally of the LGBT community. On June 10, 2013, Irving announced his next novel, his 14th, titled Avenue of Mysteries, named after a street in Mexico City. In an interview the previous year, he had revealed the last line of the book: "Not every collision course comes as a surprise." On December 19, 2014, Irving posted a message on the Facebook page devoted to him and his work that he had "finished 'Avenue of Mysteries.' It is a shorter novel for me, comparable in length to 'In One Person.'" Simon & Schuster published the book in November, 2015. On November 3, 2015, Irving revealed that he'd been approached by HBO and Warner Brothers to reconstruct The World According to Garp as a miniseries. He described the project as being in the early stages. According to the byline of a self penned, February 20, 2017, essay for The Hollywood Reporter, Irving had completed his teleplay for the five part series based on The World According to Garp and was working on his fifteenth novel. On June 28, 2017, Irving revealed in a long letter to fans on Facebook that his new novel was primarily a ghost story. " I have a history of being interested in ghosts. And here come the ghosts again. In my new novel, my fifteenth, the ghosts are more prominent than before; the novel begins and ends with them. Like A Widow for One Year, this novel is constructed as a play in three acts. I'm calling Act I 'Early Signs.' I began writing it on New Year's Eve—not a bad night to start a ghost story." In an interview with Mike Kilen for The Des Moines Register, published on October 26, 2017, Irving revealed that the title of his novel in progress was "Darkness As a Bride." The title was taken from Shakespeare's play, Measure for Measure: "If I must die, / I will encounter darkness as a bride, / and hug it in mine arms." He later changed the title to The Last Chairlift. The novel was published by Simon & Schuster in October 2022. Irving received the Richard C. Holbrooke Distinguished Achievement Award at the annual Dayton Literary Peace Prize gala on October 28, 2018.

Жеке өмір

1964 жылы Ирвинг 1963 жылы Гарвардта неміс тілінің жазғы курсын оқып жүргенде танысқан Шейла Лириге үйленді. Олардың Колин мен Брендан есімді екі ұлы бар. Жұбайлар 1980 жылдардың басында ажырасты. 1987 жылы ол Bantam Seal Books баспасында оның баспашысы болған, қазір әдеби агенттерінің бірі Джанет Тернбуллға үйленді. Олардың 1991 жылы туған қызы Эва Эверетт бар. 2015 жылы Эва өзін трансгендер әйел ретінде таныстырды. Ирвингтің Торонто және Онтарио провинциясының Пойнт-о-Барил қалаларында үйлері бар. Ирвингке 2007 жылы простата қатерлі ісігі диагнозы қойылып, содан кейін радикалды простатектомия жасалды. 2018 жылы Ирвинг Уильямс колледжінен құрметті диплом алды.