Кіріспе

Тешань – Босния және Герцеговина Федерациясының Зеница-Добой кантонында орналасқан қала және муниципалитет. 2013 жылғы деректер бойынша, муниципалитетте 43 063 адам, ал Тешань қаласында 5 257 адам тұрады. Қала Босния және Герцеговинаның солтүстік бөлігінде жатыр.

География

Тешань 230 метр биіктікте орналасқан және Тешанька өзенінің төңірегінде салынған. Қаланың айналасында көптеген төбелер бар.

Тарих

Қаланың қазіргі атауы алғаш рет 1461 жылы король Стефан Томашевичтің өзінің ағасы Радивойға берген жарғысында айтылған. Жарғыда король Стефан Томашевич оған басқа иеліктермен қатар "Усора аймағындағы Усори град Тешань – Тешань қаласын" бергендігі жазылған. XV ғасырдың екінші жартысы мен XVI ғасырдың бірінші жартысы аралығында Тешань тарихы біршама хаотикалық болды. Босния Осман империясы мен венгрлер арасындағы бейтарап аймақ болғандықтан, оның бөліктері жиі билеушілерін ауыстырып, Осман және венгрлік билік арасында алмасып отырды. 1463 және 1476 жылдар аралығында Тешань Босния Корольдігінің орталығы және герцог Радивой Котроманичтің резиденциясы болды. 1512 жылдан бастап (немесе 1520-1521 жылдарда) Тешань Осман империясының үнемі билігінде болды. Тешаньнің ең ықпалды Осман билеушісі Босниялық Санджақ бейі Гази Ферхад-паша болды. Оның билігі кезінде қала қарқынды дамыды. Оның ең маңызды еңбегі – 1563 жылы салынған Ферхадия мешіті, ол бүгінге дейін ескі қалада тұр және 16 ғасырға жатады. Гази Ферхад бей 1568 жылы қайтыс болып, мешіттің ауласына жерленді. Оның қабір тасындағы жазу араб тілінде жазылған және Тешаньдағы ең көне исламдық жазба болып саналады. Ескі Эминагич үйі – Тешаньдегі ең көне үй, ол уақыттың сынағынан өтіп, 17 ғасырдың соңында салынған деп есептеледі. Ескі қаланың ең маңызды бөлігі – бүкіл қалаға көрініс беретін, жақсы сақталған "Градина" немесе Тешань қамалы. Жоғарғы қала орталығы қамалдың төменгі бөлігіне емес, оның айналасына қарай кеңейген. Бұл қамал Тешаньнің экономикалық және мәдени өмірінің орталығына айналды. Ол Тешаньдегі сауда-саттық пен жеке кәсіпкерлікпен бірге дамыды. Қала орталығы 17-18 ғасырларда қарқынды дамыды, сол кезде шамамен 40 дүкен мен шеберхана жұмыс істеді. 17 ғасырда салынған сағат мұнарасының биіктігі 18,5 метрді құрайды. Босния мен Герцеговинада салынған 21 сағат мұнарасының ішінде бұл мұнара әлі де жақсы жұмыс істеп тұрған төрт мұнараның бірі. 1890 жылға дейін мұнарада түрік уақыты көрсетілсе, сол жылы Фехим бег Смайлбегович еуропалық уақытты көрсететін жаңа жүйені енгізді. Ақын Муса Чазим Чатичтің қабірі қала орталығындағы "Обешеница" зиратында орналасқан. Ол 1880 жылы Оджақта дүниеге келгенімен, өмірі мен еңбегін Тешань қаласына арнады, ол 1915 жылы осы қалада қайтыс болды. 1929 жылдан 1941 жылға дейін Тешань Югославия Корольдігінің Врбас Бановинасының құрамына кірді.

Тешань қамалы

Бұл бекініс Римдіктер аймақты жаулап алудан бұрын-ақ салына бастаған. Нақты мерзімдері белгісіз. Кейіннен римдіктер, славяндар және Осман әскерлері оны нығайтқан. Ол басты назарда қорғаныс бекінісі болған. Тешань қамалы Босниядағы ең маңызды және ірі қамалдардың бірі, оның ауданы шамамен 6 296 шаршы метрді құрайды. Осман кезеңінде қамалда тұрақты гарнизон орналасқан.

Халық саны

Елді мекендердің халқы – Тешань муниципалитеті

Елді мекендер1961.1971.1981.1991.2013. Барлығы29,18234,69343,69248,48043,063
1. Бобаре658563
2. Буква834962
3. Чагличи646643
4. Церовац449458
5. Чифлук547576
6. Доброполье787898
7. Дринчичи253291
8. Джимилић Плане1,3281,141
9. Ябланица831752
10. Йелах1,6422,911
11. Йелах Полье1,009353
12. Йеваджие523570
13. Калошевич1,0911,154
14. Карадаглие789752
15. Копривчи494487
16. Крашево1,2181,430
17. Лепеница1,3821,514
18. Льетиnić749849
19. Логобаре304499
20. Медаково781813
21. Мекиш539513
22. Миляновци1,060797
23. Мркотић1,3031,323
24. Нови Миляновци1,6541,999
25. Ново Село859863
26. Орашье Плане905900
27. Пильюжићи1,8401,823
28. Поточани6291,029
29. Путешећи460476
30. Радуша2,7293,051
31. Росулье760893
32. Шие2,3332,582
33. Тешань3,9015,2535,6215,257
34. Тешанька1,047429
35. Трепче1,6591,593
36. Туговићи394448
37. Вуково8641,057

Этникалық құрамы

Этникалық құрамы – Тешань қаласы2013.1991.1981.1971. Жалпы5,257 (100,0%)5,621 (100,0%)5,253 (100,0%)3,901 (100,0%)Босниялықтар5,095 (96,91%)4,651 (82,74%)4,376 (83,30%)3,489 (89,44%)Хорваттар76 (1,446%)206 (3,665%)160 (3,046%)174 (4,460%)Белгілі бір дінге жатпайтындар45 (0,856%)Сербтер25 (0,476%)293 (5,213%)248 (4,721%)201 (5,153%)Карақоштар6 (0,114%)12 (0,228%)9 (0,231%)Басқалар6 (0,114%)79 (1,405%)62 (1,180%)12 (0,308%)Албандар2 (0,038%)13 (0,247%)1 (0,026%)Белгісіз2 (0,038%)Югославтар392 (6,974%)381 (7,253%)11 (0,282%)Словендер1 (0,019%)4 (0,103%)

Этникалық құрамы – Тешань муниципалитеті2013.1991.1981.1971.1961. Жалпы43,063 (100,0%)48,480 (100,0%)43,692 (100,0%)34,693 (100,0%)29,182 (100,0%)Босниялықтар41,148 (95,55%)34,941 (72,07%)30,653 (70,16%)24,200 (69,75%)18,270 (62,61%)Хорваттар1,462 (3,395%)8,929 (18,42%)8,548 (19,56%)7,603 (21,92%)6,332 (21,70%)Сербтер226 (0,525%)3,071 (6,335%)3,152 (7,214%)2,692 (7,759%)3,464 (11,87%)Белгілі бір дінге жатпайтындар128 (0,297%)Белгісіз36 (0,084%)Албандар28 (0,065%)21 (0,048%)14 (0,040%)Басқалар24 (0,056%)492 (1,015%)177 (0,405%)107 (0,308%)113 (0,390%)Карақоштар7 (0,016%)56 (0,128%)28 (0,081%)Ромалар3 (0,007%)66 (0,151%)Югославтар1 (0,002%)1,047 (2,160%)1,012 (2,316%)39 (0,112%)1,003 (3,440%)Словендер5 (0,011%)7 (0,020%)Македониялықтар2 (0,005%)3 (0,009%)

Ескерту: Босниялықтар – мұсылмандық діни және/немесе мәдени ортаға ие босниялық азаматтар.

Муниципалитеттегі елді мекендер

Буква, Блажевци, Бобаре, Черовац, Чаглици, Чифлук, Доброполје, Дринчићи, Џемилич Плање, Јеваџије, Јелах, Јабланица, Јелах Поље, Калошевић, Карадаглије, Копривци, Крашево, Лепеница, Логобаре, Лончари, Љетенић, Марин Хан, Мркотић, Миљановци, Медаково, Мекиш, Ново Село, Нови Миљановци, Орашје Плање, Пиљужићи, Поточани, Путешић, Радуша, Росуље, Рипна, Шије, Тешањ, Трепче, Тешањка, Туговићи, Врела, Вуково, Хрватиновићи, и Дубаљи.