Кіріспе

Канада тарихи қауымдастығы (CHA; French Société historique du Canada, SHC) – 1922 жылы тарихи зерттеулер мен ғылымды дамыту мақсатында құрылған канадалық ұйым. Бұл екі тілді, коммерциялық емес, қайырымдылық ұйым, Канададағы осындай ұйымдардың ең ірісі. Қауымдастықтың мәлімдемесіне сәйкес, ол "тарихи білім мен көзқарастарды ғылыми және қоғамдық салаларда интеграциялауға, тарихи ресурстарға қолжетімділікті қамтамасыз етуге, сондай-ақ тарихи зерттеулерді жүргізуде жаңа және кәсіби тарихшылардың құқықтары мен бостандықтарын, ал оқу барысында алған талдау, зерттеу, коммуникация және жазу дағдыларын пайдаланып, академиялық ортада немесе одан тыс әртүрлі мансапты қуып жететін тарих мамандығын бітіргендердің құқықтарын қорғауға ұмтылады".

Алғашқы жылдар

Канадалық тарихи қауымдастық 1922 жылы Лоренс Бурпи құрды. Сол жылы Бурпи Тарихи ескерткіштер қауымдастығының (1907 жылы құрылған) жаңа конституциясын ұсынды, ол қабылданылып, ұйымның атын және мақсаттарын өзгертті. Бурпидің Канадалық тарихи қауымдастыққа арналған моделі 1884 жылы құрылған Америкалық тарихи қауымдастыққа негізделген. Канадалық тарихи қауымдастықтың алғашқы атқару комитеті мен кеңесіне Джордж Рогг, Честер Мартин, Артур Доути, Пьер Жорж Рой, Джеймс Кенни, Лоренс Бурпи, Уильям Доу Лайтхолл және Фредерик Уильям Хоуэй кірді. 1920 жылдары Канадалық тарихи қауымдастықтың жылдық жиналысы ғылыми конференцияға айналды. Бұл іс-шара тарихшылардың бір-бірімен қайта байланысуына мүмкіндік беретін әлеуметтік жиынға да айналды. 1926 жылы Франк Андерхилл сол кездегі хатшы-қазынашы Чарльз Кокрейнге хат жазып, Канадалық тарихи қауымдастықтың жылдық жиналысын Америкалық тарихи қауымдастықтың үлгісінде өткізуге шақырды. Кейін Андерхилл жылдық жиналысты белгілі бір тақырып бойынша ұйымдастыруды ұсынды. Кокрейн екі ұсынысқа да келісті. 1927 жылы жылдық жиналыс Торонто университетінде өтті. 1927 жылғы формат жылдық жиналыстың негізгі форматы болды. 1928 жылы жылдық жиналыс Виннипегте өтті. 1933 жылы Канадалық тарихи қауымдастық Канадалық саяси ғылымдар қауымдастығымен бірлесіп жылдық жиналысын өткізді. Олар жеке-жеке жиналды, бірақ бірлескен сессия мен бірнеше әлеуметтік іс-шараларға қатысты. Осы бірлескен жиналыстың табысының нәтижесінде 1936 жылы төрт доллар төлем жасап, бірлескен мүшелік құрылды. 1939 жылдың соңында Канада Корольдік қоғамы CHA-ға қоғамның құрамына кіру туралы ұсыныс жасады, бірақ Дональд Крейтон мен Реджинальд Троттер қоғам өкілдерімен кездескеннен кейін Канадалық тарихи қауымдастық бұл ұсынысты қабылдамауға шешім қабылдады.

Соңғы жылдары

2017 жылы Канаданың тарихи тұлғаларының мұрасы және әсіресе олардың жергілікті халықтарды геноцидке қатысқан рөлдері туралы қоғамдық пікірталасқа жауап ретінде CHA кеңесі өзінің маңызды наградаларының бірі – Сэр Джон А. Макдональд сыйлығының атауын өзгертуді ұсынды. Бұл сыйлық 1977 жылы құрылған және Канада тарихына ең үлкен үлес қосқан кітапқа жыл сайын берілетін сыйлық еді. 2014 жылы бұл сыйлық Джеймс Дащукқа оның "Жазықтықты тазарту: аурулар, аштық саясаты және аборигендердің өмірінің жоғалуы" кітабы үшін табысталды. Бұл кітап Макдональдтың 19 ғасырдың соңында жазықтықтағы жергілікті халықтарды аштықпен қысымға салудағы рөлін көрсеткен. Дащук бұл кітабы үшін сыйлық алғанын "ирониялық" деп бағалап, сыйлықтың қайта аталғанын қолдады. Сыйлық CHA-ның Канада тарихындағы үздік ғылыми кітап сыйлығы деп өзгертілді.

Дау

Бірнеше канадалық тарихшылар CHA соңғы уақытта "жақсы зерттеулерден гөрі белсенділікке көбірек" бағытталғаны туралы алаңдаушылық білдірді, немесе 1990 жылдардан бастап CHA саяси тарих, дипломатиялық тарих және әскери тарих есебінен әлеуметтік тарихқа тым жақын болды деп санайды. Мысалы, 2021 жылдың 1 шілдесінде CHA Канаданың ірі халықтарға бұрынғы қарым-қатынасы туралы мәлімдеме жасап, тарихи сарапшылар арасында "геноцидтік ниет толыққанды дәлелденген" деген "кең консенсус" бар екенін мәлімдеді. Жауап ретінде, 12 тамызда "Дорчестер" журналы 53 тарихшының (олардың көпшілігі CHA-ның бұрынғы мүшелері) бұл мәлімдемеге қарсы ашық хатын жариялады. Авторлары: Маргарет Макмиллан; Роберт Дж. Янг; Роберт Ботуэлл; Дж. Л. Гранаштейн, "Кім канадалық тарихты өлтірді?" кітабының авторы; және Саскачеван университетінің зейнеткер тарих профессоры Джим Миллер. Бұл хатқа Американың ірі халықтарын зерттеу саласындағы жеті тарихшы бірден сын айтты.