Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бафут – Камерунның заманауи коммунасында орналасқан қала, сонымен қатар дәстүрлі фондом. Ол Мезам департаментіне жатады, ал ол Солтүстік-Батыс провинциясында орналасқан. Бафут Бафут фондарының басшылығымен дәстүрлі патшалық (немесе "Фондом") құрылымын сақтап келгенімен әйгілі. Оның дәстүрлі билік құрылымдары Бафутты экологиялық қалаға айналдыру мақсатындағы қазіргі заманғы жергілікті өкіметтік кеңеспен үйлесімде жұмыс істейді.
Bafut is a town located in a modern commune in Cameroon, it is also a traditional fondom. It is located in the Mezam Department, which in turn is located in the Northwest Province. Bafut is famous for having preserved its structure as a traditional kingdom (or "Fondom" ), under the leadership of the Fon of Bafut. Its traditional power structures operate in harmony with its modern local government council, which aims to turn Bafut into an eco city.
Тарих
Бафут дәстүрі өзінің династиялық бастауын Ндобо немесе Тикари аймақтарына жатқызады. Бафуттың алғашқы Фон Фирлудың билігінен бастап, ол дәстүрлі билік құрылымдарын қолдана отырып, фондом немесе корольдік ретінде құрылды. Тикариден кем дегенде 400 жыл бұрын келген Бафут халқы қазіргі Мбебелидегі "ескі сарайды", сондай-ақ Нтох Фирлу деп белгілі сарайды салды. Онда Бафуттың алғашқы үш патшасы – Фирлу, Небаси Сух және Амбебидің мазарлары әлі де сақталған. Фон сарайы, яғни Бафуттың дәстүрлі билігінің орталығы кейіннен қазіргі орнына көшірілді. 19 ғасырдың соңында Камерунды неміс отарлау кезінде Бафут көбінесе қазіргі түріне келді.
The Bafut tradition traces its dynastic origins to the Ndobo or Tikari areas. From the reign of Firloo, the first Fon of Bafut, it has operated as a fondom or kingdom, using traditional power structures. Upon their arrival from Tikari at least 400 years ago, the Bafut people built the current "old palace" of Mbebeli, also known as Ntoh Firloo. It still contains the tombs of the first three Bafut kings Firloo, Nebasi Suh and Ambebi. The Fon's palace, and thus the centre of Bafut's traditional power, was later moved to its current location, and by the time of the German colonisation of the Cameroons in the late 19th century, Bafut had roughly assumed its present make up.
Бафут соғыстары мен неміс отарлауы
Бафут соғыстары Бафут қорына неміс отаршылдығының енуінен туындады. Неміс саяхатшысы доктор Юген Зинтграф 1889 жылы Бафутқа келді. Ол бұрын Бали Ньонгада тоқтаған, онда Бали Ньонганың Фоны Галега оны жылы күтіп алды. Дегенмен, Бафут Фоны Абумби, Бафут пен Бали Ньонганың қарым-қатынасы жақсы болмағандықтан, оны күдікпен қарсы алды. Зинтграф екі мәрте әдепсіздік жасаған деседі. Ол Фонның қолынан су ішетін тостағанды тартып алып, ішкен, сондай-ақ Абумбиді ханзадалық атымен – «Гуалем» деп атауға талап еткен. Бафутта бұл ашық құрметсіздік Фонын әдейі кемсіту әрекеті ретінде қабылданып, мұның артында Бали Ньонганың Фоны Галега тұр деген болжам жасалды. Содан кейін Бафут пен немістер арасындағы қарым-қатынас қарулы қақтығысқа дейін нашарлады. 1891 жылы Бафут, Бафутқа бет алған неміс басшылығындағы Бали Ньонга әскерлерінің шабуылына ұшыраған көршісі және одақтасы Манконға көмекке келді. Бұл әскер Зинтграфтың Бафутқа піл сүйегі талап ету үшін жіберген екі елшісінің өліміне кек қайтару үшін жіберілген еді. 1891 жылдың 31 қаңтарында олар Манконға шабуыл жасап, қаланы өртеп жіберді. Шабуылдаушылар шегінген кезде Манкон жауынгерлері, енді Бафуттан келген одақтастарының көмегімен қарсы шабуылға көшіп, жауға ауыр зиян келтірді. Он жыл өткен соң немістер Павел басшылығында толық күшпен қайта оралды. Бафут 1901, 1904–1905 және 1907 жылдары бірнеше жазалау шабуылына ұшырады, нәтижесінде Фон тұтқындалып, бір жылға Дуалаға жер аударылды. Осы уақытта Бамендада әскери бекет құрылды, ол 1914–1918 жылдардағы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер қуылғанға дейін ауданның әкімшілік орталығы қызметін атқарды. Баменда гарнизоны 1915 жылдың қазан айында түсті.
The Bafut Wars resulted from German colonial intrusion into the Bafut fondom. The German explorer Dr Eugen Zintgraff visited Bafut in 1889. He had earlier stopped in Bali Nyonga where he had received a warm welcome from Galega, the Fon of Bali Nyonga. However the Bafut Fon, Abumbi, received him with circumspection since Bafut was not on good terms with Bali Nyonga. Zintgraff is said to have committed two breaches of etiquette. He seized the drinking cup from the Fon's hand and drank from it and he insisted on calling Abumbi by his princely name 'Gualem'. This open display of disrespect was interpreted in Bafut as a deliberate attempt to belittle the Fon and it was assumed that Galega of Bali Nyonga was behind this. Relations between Bafut and the Germans subsequently deteriorated to the point of armed conflict. In 1891 Bafut went to the aid of its neighbour and ally Mankon which had been attacked by a German led Bali Nyonga force en route to Bafut. This force had been sent to avenge the death of two of Zintgraff's messengers sent to Bafut to demand ivory. On 31 January 1891 it attacked Mankon and burnt the town. As the attacking force retired, Mankon warriors, assisted now by their allies from Bafut, counter attacked and inflicted heavy losses on their enemies. Ten years later the Germans, under Pavel, returned in full force. Bafut suffered a series of punitive raids in 1901, 1904–05 and 1907, at the end of which the Fon was arrested and exiled to Douala for a year. In the meantime a military station had been established at Bamenda which served as the administrative headquarters of the district until the Germans were expelled during the World War of 1914–1918. The Bamenda garrison fell in October 1915.
Британдық және француздық отарлау
Қысқа ғана бірлескен басқару кезеңінен кейін Ұлыбритания мен Франция аумақты шартты түрде бөлісті, және бұл 1919 жылғы шілдедегі Милнер-Симон келісімімен, шағын өзгерістермен бекітілді. Бафут британдық секторға кірді, ол Камерун провинциясы ретінде құрылды және әкімшілік мақсаттар үшін Британдық Нигерияның оңтүстік провинцияларына қосылды. Бафуттың кем дегенде бір фоны, Ачиримби II, британдықтармен достық байланыс сақтады. 1961 жылы британдықтар Камерунның бір бөлігін тастап кеткенде, аймақ жаңадан құрылған Камерунға немесе Нигерияға қосылу мүмкіндігіне ие болды. Ачиримби II фонының "От пен терең теңіздің" арасында таңдау жасау керектігін айтқандығы мәлім.
After a brief period of joint administration Britain and France provisionally partitioned the territory and this, with only minor adjustments, was confirmed by the Milner–Simon agreement of July 1919. Bafut fell into the British sector which was constituted into the Cameroons Province and attached to the Southern Provinces of British Nigeria for administrative purposes. At least one Fon of Bafut, Achirimbi II maintained friendly ties with the British. When the British left part of Cameroon in 1961, the region had a choice of joining either the newly formed Cameroon or Nigeria. The Fon Achirimbi II is famously said to have remarked that it was a choice between the "Fire and the Deep Sea".
Колониядан кейінгі тарих
1960 жылғы 1 қаңтарда Француз Камеруні Франциядан тәуелсіздік алды, ал 1961 жылғы 1 қазанда бұрынғы британдық Оңтүстік Камерун (Бафут қоса) Француз Камерунімен бірігіп, Камерун Федеративтік Республикасын құрды. Бафут кеңесі 1993 жылғы 23 қарашада президенттік жарлықпен жергілікті дамуды ынталандыру және аймақ тұрғындарының тұрмыс жағдайын жақсарту мақсатында құрылды. Жергілікті өзін-өзі басқару 1996 жылы муниципалдық сайлаулардан кейін қызметін бастады. 2017 жылдан бері Бафут ағылшын тіліндегі дағдарыстың ошағына айналды, ал "Сейвен Карта" деп белгілі амбазондық сепаратистік жасақтары аймақта базаларын құрды. 2020 жылғы сәуірде өткен "Бафутты азат ету" операциясы кезінде ауылдың ішінде және төңірегінде ауыр шайқастар болды.
On 1 January 1960, French Cameroun gained independence from France, and on 1 October 1961, the formerly British Southern Cameroons (including Bafut) united with French Cameroun to form the Federal Republic of Cameroon. The Bafut Council was created by a presidential decree on 23 November 1993 to promote local development and improve the living conditions of the region's inhabitants. The local government began operation in 1996, following municipal elections. Since 2017, Bafut has become of battleground of the Anglophone Crisis, with an Ambazonian separatist militia known as Seven Karta setting up bases in the area. Operation Free Bafut in April 2020 saw heavy fighting in and around the village.
Дәстүрлі билік құрылымдары
Бафут – Камерунның дәстүрлі билік құрылымдары сақталған екі аймақтың бірі (екіншісі – Камерунның Бали аймағы). Бафут – рубасылық немесе фондом. Бұл ұзақ жылдар бойы Тикар халқының жергілікті патшалығының орталығы болды (бұл халық бастапқыда Чад көлінің солтүстік аймақтарынан келген), қазіргі таңда Бафут фоны басқарады. Бафут фоны бұл аймақтың ең жоғары фоны болды және белгілі бір дәрежеде қазір де солай, өзге барлық фондар оған адалдық серт берді. Фон билікті ақсақалдар кеңесімен немесе "Квиформен" бөлісті. Кеңеске қатысу Букум (жекеше – Нкум) дәрежесіне жеткен қара халықтан ғана қабылданды. Квифордың күші патша сайлау кеңесі ретіндегі рөлінде болды, осы арқылы патша билігіне бақылау жүзеге асырылды.
Bafut is one of the two regions in Cameroon (the other being Bali, Cameroon), where traditional power structures are still in place. Bafut is a chiefdom or fondom. It was long the centre of the local kingdom of the Tikar people (originally from the Northern regions of Lake Chad), and is presently administered by the Fon of Bafut. The Fon of Bafut was, and to some extent still is, the paramount Fon of the region, with all other Fons pledging allegiance to him. The Fon shared power with a council of elders or "Kwifor". Membership was restricted to commoners who had attained the rank of Bukum (sing. Nkum). The strength of Kwifor lay in its role as a council of kingmakers and was thus a check on royal power.
БАФУТ кеңесі
Бафут кеңесі 1993 жылғы 23 қарашадағы президенттік жарлықпен аймақтың жергілікті дамуын ынталандыру және тұрғындарының тұрмыс жағдайын жақсарту мақсатында құрылды. Жергілікті билік 1996 жылы муниципалдық сайлаулардан кейін қызметін бастады. Нжинте Бафут қаласында орналасқан кеңес, қазіргі заманғы жергілікті демократиялық басқару мен дәстүрлі әдет-ғұрыптардың қадамжасы болуға тиіс. Ол Bafut бірінші сыныпты фондынан және Mundum I және II автономды екінші сыныпты фондынан тұрады, олар кеңеспен бірге өкілеттіктерді бөліседі. Құрылғаннан бері Бафут кеңесі айналасындағы ауылдарды сумен қамтамасыз етуге, ауыл шаруашылығы жерлерін ауылдық базарлармен байланыстыратын жолдар мен инфрақұрылымды жақсартуға, кеңес орманын отырғызуға және жергілікті денсаулық сақтау орталықтарын жақсартуға күш салып келеді. Камерунның ұлттық үкіметі елдің кеңестеріне кейбір жауапкершіліктер мен жергілікті ресурстарды беруге ұмтылып, аймақтың кеңестерін жергілікті дамуды бағыттау және басқарудың басты орталығына айналдырды. Дегенмен, кеңес қызметкерлері кеңес институттарының тиімді жұмыс істеуі үшін қажетті біліктіліктердің жетіспеушілігінен зардап шегуде. Бафут кеңесі кеңес аумағының дамуын тиімді бағыттау және басқаруға көмектесетін, кеңес аумағындағы ауылдардың сапалық және сандық қажеттіліктерін ескеретін, қоғамдық бастамаға негізделген тұрақты даму жоспарын жаңадан аяқтады. Өз ресурстарының шектеулі екенін жақсы түсінетін Кеңес, жергілікті даму үшін ресурстарын экологиялық тұрақтылықты сақтай отырып пайдалану үшін мемлекеттік-жеке серіктестіктер құруға жұмыс істеп келеді. Тұрақты даму жұмысында кеңес Камерунның жергілікті үкіметтік емес ұйымы BetterWorld Cameroon (BWC)пен тығыз байланыс орнатты.
The Bafut Council was created by a presidential decree on 23 November 1993 to promote local development and improve the living conditions of the region's inhabitants. The local government began operation in 1996, following municipal elections. The council, situated at Njinteh Bafut, is intended to be a meeting point of modern local democratic governance and traditional customs. It is made up of the Bafut first class Fondom and the Mundum’s I and II autonomous second class Fondoms who share powers with the council. Since its creation, the Bafut council has been concentrating its efforts on the provision of water to the surrounding villages, improving the roads and infrastructure that connect the farmlands to the village markets, planting a council forest and improving local health centres. The national government of Cameroon has worked towards transferring some responsibilities and local resources to the country's councils, making the region's councils a focal point for orientation and management of local development. However, the council personnel have suffered from deficient capacities for the appropriate functioning of council institutions. The Bafut council has just completed a community driven sustainable development plan with qualitative and quantitative needs of the villages within the council, that would facilitate the proper orientation and management of the development of the council area. Very aware of the limitations in its resources, the Council has been working to build public–private partnerships to be better able to use its resources for local development of the council area in an environmentally sustainable way. In its sustainable development work, the council has strongly partnered with an indigenous Cameroonian NGO, BetterWorld Cameroon (BWC).
Мэр
2007 жылдың шілдесінде 4 вице-мэр және 35 кеңесшімен бірге қала әкімі Нгвасо Абель Лангси сайланды. Оның өкілеттігі 2014 жылға дейін жалғасады. Әкім Нгвасо Бафут қаласында тұрақты дамуды ілгерілетуге мүдделі, жергілікті камерундық жастарды жасыл жұмыс орындарын құру арқылы қолдау көрсетуге және Бафут экоауыл жобасы мен экоауыл дизайнері Джошуа Конканкохпен бірлесе жасалған Бафуттың жасыл жүрегі сияқты жобаларды дамытуға ұмтылды. Аталған бағдарлама (әсіресе таудың жоғарғы беткейлеріндегі кең ауқымды орманды қайта жаңарту жобалары арқылы) топырақтың күшті эрозиясына қарсы күресуге, тозығы жеткен су жинағыштарды қалпына келтіруге және осылайша Бафуттың төменгі аңғарларындағы кең шаруашылық жерлерді қорғауға бағытталған. Жаңадан құрылған кеңес өнеркәсіптік балабақшасында жергілікті жастар тау шаңырағында, су жинағыш жерлерде және қала көшелерінде орманды қайта жаңарту жұмыстарын жүргізеді, сонымен қатар безгек пен холераның таралуын тоқтатуға, сондай-ақ көршілес муниципалитеттердегі ұқсас жобалар үшін үлгі болып табылады. Better World Cameroon үкіметтік емес ұйымымен бірлесіп, кеңес ішінде климаттың өзгеруі және ауыл шаруашылығы зерттеу бөлімін құрды, фермерлер мен жергілікті жастарды ең өнімді және тұрақты заманауи шаруашылық техникаларымен таныстыруда. Бавумдағы Ndanifor Permaculture Demonstration Land Trust арқылы ол Better World Cameroon компаниясымен бірлесіп, 2035 жылға қарай Камерунның ауыл шаруашылығын одан да конструктивті, заманауи, шығармашылық және табысты салаға айналдыру үшін пермакультураны пайдалануда. Содан кейін ол Климаттың өзгеруі жөніндегі Әлемдік қала әкімдері кеңесіне, ICLEI – Тұрақтылық үшін жергілікті басқару органдарына қосылды және Камерун үкіметі тарапынан «ұлттық жасыл батыр» деп марапатталды.
Mayor Ngwasoh Abel Langsi, originally a trained educationalist and a science teacher, was elected in July 2007 along with 4 deputy mayors and 35 councillors. His term of office runs up until 2014. The Mayor has demonstrated an interest in pursuing sustainable development in Bafut, working on empowering local Cameroonian youth through the creation of Green Jobs and developing projects such as the Bafut Ecovillage project and the Green Heart of Bafut conceived with Ecovillage Designer Joshua Konkankoh. The latter programme (through its extensive reforestation projects, especially on the upper mountain slopes) has intended to combat severe soil erosion and re establish degraded water catchments, and thus to protect the huge farmlands located in the lower valleys of Bafut. The newly established council industrial nursery employs local youth to reforest the mountaintops, water catchments, and town streets, additionally aiming to fight the spread of malaria and cholera, as well as to serve as a template for similar projects in the neighbouring communes. Together with Better World Cameroon NGO he also established a climate change and agricultural research unit within the council, to educate farmers and local youth on the most productive and sustainable modern farming techniques. Through Ndanifor Permaculture Demonstration Land Trust in Bawum he is working with Better World Cameroon in using permaculture to develop the future of agriculture in Cameroon into a more constructive, modern, creative and rewarding sector by 2035. He has subsequently joined the World Mayors Council on Climate Change, ICLEI – Local Governments for Sustainability, and been hailed by the Cameroon government as a "national green hero".