Кіріспе
Шахматтың дебюттік тұзағы
Мортимер тұзағы – Джеймс Мортимердің есімімен аталатын Руй Лопес дебютіндегі шахмат тұзағы. Мортимер тұзағы – нағыз тұзақ, себебі қара ойыншы аққа қателік жасауға итермелеу үшін әдейі нашар жүріс жасайды.
Талдау
1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bb5 Nf6 Тұзақ қаралардың Берлин қорғанысын Рю Лопеске ойнауымен басталады. Берлин 19-ғасырдағыдан 20-ғасырдағыға қарағанда әлдеқайда танымал болғанымен, ол "Владимир Крамник оны 2000 жылғы әлем чемпионатында Гарри Каспаровты жеңу үшін негізгі қорғанысы ретінде қолданған кезде теорияның биіктігіне айналды". 4. d3 Ақ түстің 4. O-O, 4. d4 немесе 4. Nc3 (соңғысы Төрт атты ойынға ауысады) сияқты кең таралған нұсқауларға қарағанда тыныш альтернативасы. И. А. Хоровиц пен Фред Райнфельд 4. d3-ті "Штейнцидің қозғалысы, ол өзінің ұзақ уақыт бойы әлем чемпионы ретінде көптеген керемет жетістіктерге қол жеткізді" деп жазды. 4. Ne7 Мортимер қорғанысы, атты g6-ға қайта бағыттауды көздеп отыр. Бұл сирек кездесетін қозғалыс, оның нәтижесі жеңіліс, сондықтан ол басқа қозғалыстардан нашар, бірақ ол тұзақ құрады. Ақ түстің бірнеше жауабы бар, мысалы 5. Bc4 c6 6. Nc3 Ng6 7. h4, бұл оларға басымдық пен шабуыл береді (Керес, Олафссон), бірақ e5-тегі қара пешканы ұстап алу қателік. 5. Nxe5 c6! (диаграмманы қараңыз) Ақ бишкекке шабуыл жасап, 6. Qa5+ қаупін тудырады. Егер бишкек қозғалса (6. Ba4 немесе 6. Bc4), қара 6. Qa5+ форсымен ақ патша мен атын бірдей шабады, нәтижесінде бір фигура ұтылады. 6. Nc4 a5-ті қорғап, 6. Qa5+ қаупін болдырмайды және 7. Nd6# тұншықтырып өлтіру қаупін тудырады. 6. Ng6! Егер 6. d6 болса, 7. Ba4 кейін қара 7. b5 форсымен ақ бишкек пен атын бірдей шабады, екі пешкаға бір фигура ұтып алады. Сол сияқты, 6. Ng6 кейін қара жеңіске жетеді.
The trap begins with Black playing the Berlin Defense to the Ruy Lopez. Although the Berlin was much more popular in the 19th century than in the 20th, it "became the height of theory when Vladimir Kramnik used it as his main defense to defeat Garry Kasparov in their 2000 World Championship match." 4. d3
White plays a quiet alternative to the more common 4.0 0, 4. d4, or 4. Nc3 (the last would transpose to the Four Knights Game). I. A. Horowitz and Fred Reinfeld wrote that 4. d3 is "Steinitz's move, with which he scored many spectacular successes during his long reign as World Champion." 4 Ne7
The Mortimer Defense, intending to reroute the knight to g6. This rare move loses and thus is inferior to other moves, but it sets a trap. White has several acceptable replies, for example 5. Bc4 c6 6. Nc3 Ng6 7. h4 with the upper hand and an attack (Keres, Olafsson), but the tempting capture of the black pawn on e5 is a mistake. 5. Nxe5 c6! (see diagram)
Attacking the white bishop and threatening 6 Qa5+. If the bishop moves (6. Ba4 or 6. Bc4), Black wins a piece with 6 Qa5+, forking the white king and knight. 6. Nc4
Covering a5 and thus preventing 6 Qa5+, and threatening smothered mate with 7. Nd6#. 6 Ng6! After 6 d6 7. Ba4, Black forks the white bishop and knight with 7 b5, winning a piece for two pawns. Likewise after 6 Ng6, Black will win .
Талқылау
Мортимер 1883 жылы Лондон турнирінде Бертольд Энглиш, Самуэль Розентал және Йозеф Ноаға қарсы осы қорғанысын ойнап, үш ойында да жеңіліске ұшырады. Турнир жеңімпазы Йоханнес Цукерторт та Энглишке қарсы осы қорғанысты қолданды, нәтижесі тең аяқталды. Цукерторт 4...Ne7 туралы: «Мортимер мырза осы жүрістің авторы екенін мәлімдейді. Мен оны жаңалыққа байланысты қабылдадым» деп жазды. Шахмат ашылыстары, ежелгі және заманауи деген еңбекте 5. Nc3 Ng6 6. O-O c6 7. Ba4 d6 8. Bb3 соңынан авторлар 8...Be6 немесе 8...Be7 қараға тең мүмкіндік беретінін көрсеткен. Біраз уақыттан кейін Хоровиц пен Райнфельд 4...Ne7 туралы: «Бұл уақытты ысыраптайтын, атты нашар қозғалысқа қайтару, патшалық епископтың дамуын қиындатады. Дегенмен, осы қателік көп жылдар бойы танымал болғаны мәлім» деп атап өтті.