Кіріспе

1998 жылғы кісі өлтіру

Сузан Науэла Жовин (26 қаңтар 1977 жыл - 4 желтоқсан 1998 жыл) Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласындағы Йель университетінің аға курсының неміс студенті болған кезде кампустан тыс жерде қатыгездікпен пышақтан өлтірілді. Нью-Хейвен қаласы мен Йель университеті Жовиннің кісі өлтірушісін ұстап, соттауға жеткізетін ақпарат үшін бірлесіп 150 мың доллар сыйақы ұсынды. Қылмыс әлі де ашылмаған. Йель университетінде Жовин Йельдің бастауыш мектептердегі оқыту бағдарламасы арқылы оқытушы ретінде ерікті болып жұмыс істеді, жаңа студенттер хорында және Бах қоғамы оркестрінде ән айтты, неміс клубын құрды және үш жыл бойы Давенпорттың асханасында жұмыс істеді.

Өлтіру

1998 жылғы 4 желтоқсанда сағат 16:15 шамасында Сузанна Джовин ислам экстремистік ұйымның жетекшісі Осама бен Ладен туралы дипломдық жұмысының соңғы нұсқасын тапсырғаннан кейін, 292 Оранж көшесіндегі Тринити лютеран шіркеуінде ұйымдастырған пицца дайындау кешін дайындауға кірісті. Бұл кеш Best Buddies атты халықаралық ұйымның жергілікті бөлімі үшін арналған еді, бұл ұйым студенттер мен есімі жоқ мүгедек ересектерді біріктіреді. Кешкі сағат 20:30-да, тазалыққа көмектесу үшін кешкі сағатқа дейін қалғаннан кейін, ол бір еріктіні университетке тиесілі вагонмен үйіне апарып салады. Сағат 20:45 шамасында ол машинаны Эджвуд даңғылы мен Хоу көшесінің бұрышындағы Йельге тиесілі тұраққа қайтарды, содан кейін екінші қабаттағы пәтеріне дейін екі блок жүрді. 20:50-ге дейін Джовиннің терезесінен бірнеше досы өтіп, оны киноға шақырды. Джовин бас тартты, сол күні кешке оқумен айналысуды жоспарлағанын айтты. 21:02-де Джовин Йельдегі электрондық поштасына кіріп, неміс тілінде досына ол оған бірнеше GRE кітаптарын пәтер ғимаратының вестибюлінде қалдыратынын хабарлады, оларды одан қарыз алған, аты-жөні белгісіз адамнан алғаннан кейін. Ол сондай-ақ есіктің кіру кодысын берді. Бұл аты-жөні белгісіз адам әлі анықталған жоқ. Джовин сол түні осы аты-жөні белгісіз адаммен кездесті ме, жоқ па, белгісіз. 21:10-да ол жүйеден шықты. Ол қоңырау шалған немесе қабылдаған жоқ па, белгісіз; Йельдің телефон желісіндегі қоңырауларды іздеу мүмкін емес еді. Ол пицца кешінде киген жұмсақ, төмен кесілген жаяу жүру аяқ киімін, джинсы және бордо түсті жүнді пуловерді киді. Содан кейін Джовин қарызға алған машинаның кілттерін қайтару үшін Йель университетінің ескі кампусындағы Фелпс Гейт аркасының астындағы Йель полициясының байланыс орталығына жаяу бағытталды. Сағат 21:22 шамасында ол сабақтасы Питер Штайнмен кездесті, ол серуендеп жүрген еді. Штайнның сөзін Йельдің Daily News газеті келтіреді: "Ол басқа жерге бару жоспарлары туралы айтқан жоқ немесе басқа да бірдеңе жасауды жоспарлаған жоқ. Ол тек өте шаршағанын және көп ұйықтағысы келетінін айтты". Штайн сондай-ақ Джовин рюкзак кимегенін, оң қолында бір немесе бірнеше ақ 8 ½ x 11 дюймдік қағаз ұстағанын, ол "қалыпты" жылдамдықпен жүргенін, жүйкелі немесе қозғырған көрінбегенін және олардың кездесуі екі-үш минутқа созылғанын айтты. Уақыт бойынша, Джовин шамамен 21:25-те қарызға алған машинаның кілттерін қайтарды деп болжануда. Ол соңғы рет тірі күйінде Йель хоккей ойынынан жаяу қайтып келе жатқан басқа Йель студентімен 21:25-21:30 аралығында көрінген, "Коледж көшесінде солтүстікке қарай жүріп". Алайда, кейіннен "Джовин бір жерге бара жатқан ба, біреуді күтіп тұрған ба, әлде Нью-Хейвен жасыл кеңістігіндегі мерекелік шамдарға таңданып тұрған ба, белгісіз" деп түсіндірілді. 21:55-те бір жаяу жүргінші 911 телефонына хабарласып, Еджхилл және Ист-Рок көшелерінің қиылысында қан кетіп жатқан әйелдің бар екендігін хабарлады. Бұл жер Йель университетінің кампусынан 3 километрдей қашықтықта орналасқан. Полиция 21:58-де келген кезде, Джовиннің басының артында және мойнында 17 рет пышақталғанын және мойны кесілгенін тапты. Ол аяғымен жолға қарап жатқан, денесі жол мен жаяужолдың арасындағы шөпте жатқан. Ол толық киінген еді және әлі күнге дейін сағаты мен сырғалары киіп, қалтасында бүлінген долларлық банкнотасы бар еді. Кейіннен оның әмияны бөлмесінен табылған. Сюзанна Джовиннің өлімі ресми түрде 22:26-да Йель Нью-Хейвен ауруханасында жарияланды.

Дәлел

Полиция және БАҚ 13 жылдан астам тергеу жүргізген кезеңде көптеген заттар мен байқаулар мүмкін дәлел ретінде жарияланды, олардың көпшілігі күмәнді, естіген сөз немесе сенімсіз деп танылды немесе түсіндірілді. Ең маңызды физикалық дәлелдер: 1) Жовиннің сол қолының тырнақтарынан алынған сыпырымдарда табылған ДНК, 2) Жовиннің саусақ іздері және оның денесі табылған бұталардың жанындағы Фреска бөтелкесінен алынған белгісіз адамның жартылай алақан іздері және 3) оның басына кірген шабуыл кезінде қолданылған пышақтың ұшы. Ең маңызды байқаулар: 1) "Сузанна табылған жерге тікелей жақын, шығысқа қарай тоқтаған қоңыр немесе күңгірт микроавтобус", 2) "20-30 жас аралығындағы, атлеттік дене бітімімен, шашы ұқыпты, қара шалбар, жасыл түсті кең пиджак киген ер адам, Сюзанна Жовиннің өлтірілген жерінен қарама-қарсы бағытта өміріне қауіп төнгендей жүгіріп кетті", және 3) "Сюзанна Жовиннің шабуылға ұшырамас бұрын бір сағаттан кем уақыт бұрын жіберген электрондық хатындағы құпия, белгісіз "біреу", оған досының GRE емтихандық материалдарын қарызға берген". Қылмыс құралы туралы жалғыз болжам 2000 жылдың 1 наурызында ABC телеарнасының 20/20 бағдарламасында айтылды. Бағдарлама жүргізушісі Джон Миллердің дауысы: "Медициналық сарапшы 17 пышақ жарақатының тек біреуін өлімге себеп болған деп анықтады. Ол сондай-ақ, қылмыс құралының 4-5 дюймдік, тісті жоқ, көміртекті болаттан жасалған пышақ екенін анықтады, ол оның бассүйегінің сол жағына кірген пышақтың ұшын тапқанда". Фреска бөтелкесінің бар екендігі 2001 жылдың 1 сәуірінде "Хартфорд Курант" газетінің тілшісі Лес Гура анықтады. Жовин соңғы рет тірі көрінген уақытта ашық болған және кампусқа жақын жерде Фреска сатқан жалғыз дүкен Йорк көшесіндегі Краузер дүкені болды – ол Елм көшесінен оңтүстікке қарай бір блок қашықтықта орналасқан. Краузер дүкені қауіпсіздік мақсатында клиенттерінің бейнежазбаларын сақтағанмен, полиция олардың жазбаларын қарауды сұрамады және сол түні ештеңе ерекше көріп-көрмегендері туралы дүкен қызметкерлерінен немесе клиенттерінен көмек сұрамады. Белгісіз алақан іздері әлі анықталған жоқ және одан ДНК алу туралы қоғамдық шақырулар ескерілмеді. Тырнақ сыпырымдарынан алынған ДНК-ның бар екендігі туралы алғашқы хабар 2001 жылдың 26 қазанында Нью-Хейвен полициясының Жовиннің әріптестерінен, достарынан және таныстарынан ерікті түрде ДНК үлгілерін беруді сұрауынан кейін тарады. Тырнақ сыпырымдарын ДНК-ға тексеруге үш жылға жуық уақыт кеткеніне ешқандай түсіндірме берілген жоқ. 2009 жылдың 14 қыркүйегінде Жовиннің ата-анасы Коннектикут штатының губернаторы М. Джоди Реллге "Коннектикут штатының сот-медициналық зертханасының кемшіліктеріне байланысты соңғы он жылда технологияның маңызды жетістіктерінің арқасында мүмкін болатын сот-медициналық тергеулер жүргізілмейді" деп хат жазды. Реллдің кеңсесі зертханада 12 000 ДНК үлгісін тексеру қажет екенін мойындады. Жовиннің сол қолының тырнағының астынан алынған ДНК-ның нәтижесі 2009 жылдың қарашасына дейін сәйкес келмеді. Ол кезде ДНК Коннектикут штаты полициясының сот-медициналық зертханасындағы дәлелдемелерді іздеу жөніндегі техниканың ДНК-сымен сәйкес келетіні анықталды және бұл зертханадағы дәлелдемелердің кездейсоқ ластануының нәтижесі болды. 2008 жылдың маусым айының соңында Жовиннің арнайы тобы қылмыс болғаннан кейін бірнеше күн өткен соң: "Сол кезде бір әйел жүргізуші полицияға Уитни даңғылы мен Хантингтон көшесі маңында сағат 22:00 шамасында ақ нәсілді ер адамның өзінен өтіп, шіркеу аумағына кіргенін айтты". Кейіннен Жовиннің арнайы тобы оның суретін оның көрілген ауданда іліп қойды. 2008 жылдың 16 шілдесінде Жовиннің арнайы тобы Жовиннің GRE емтихандық материалдары туралы жазылған соңғы электрондық хатының неміс тіліндегі қосымша мәліметтерін ұсынды. "Жовин кітаптарды алып, оларды сыныптасына алып кететінін, бірақ егер Жовин үйде болмаса, сыныптасына пәтерінің кілтін беретінін жазды". Материалдар ешқашан қайтарылмады, сондай-ақ оны қарызға алған адам ешқашан өзінің кім екенін жарияламады, бұл көптеген адамдарды оның өлтіруіне қатысы болуы мүмкін деп күмәндануға итерді. Сонымен қатар, Жовиннің қарыз алған адамды "біреу" деп атауы көптеген адамдарға ол оны жақсы білмейтінін білдіреді.

Тергеу

Төрт күннен кейін Джовиннің диссертация жетекшісі Джеймс Ван де Вельде есімі Нью-Хейвен регистріне істің басты күдіктісі ретінде жарияланды. Он бес айдан соң криминолог Джон Плекаитис, сол кезде Нью-Хейвен полиция департаментінің сержанты, Хартфорд Курант газетінің тілшісі Лес Гураға: "Физикалық дәлелдер тұрғысынан алғанда, оны осы іске байланыстыруға ештеңе болған жоқ, мен оны қылмысқа байланыстыруға ештеңе таппадым" деді. Кейін Йель қауымдастығын сұрап-сору және Ван де Вельде полиция тергеуі аяқталғанша оның есімі жарияланғаннан кейін, NHPD Ван де Вельде мен Джовиннің заңсыз немесе жауапсыз қарым-қатынаста болғанына көз жеткізгені анықталды – бұл Джовиннің достары, тіпті оның жігіті де мүмкін емес деп есептеді. Дегенмен, ешқандай физикалық дәлел немесе себеп көрсетілмегенімен, NHPD Ван де Вельде есімін атауының алдын ала болғанын мойындамады. Йель университеті деканы Ричард Х. Бродхедтің басшылығымен Ван де Вельдедің 1999 жылғы көктемгі сабақтары студенттер үшін "үлкен алаңдату тудыратындықтан" тоқтатылды, бұл оның беделі мен академиялық мансабына нұқсан келтірді. 2000 жылы Ван де Вельде және әріптестері Йель университетінен осы істі зерттеу үшін жеке тергеушілерді жалдауға шақырды. 2000 жылдың желтоқсанында Джовин отбасының қосымша қысымымен Йель университеті Нью-Йорк округінің прокурорының бұрынғы бас тергеушісі Эндрю Розенцвейг пен Нью-Йорк полициясының ірі қылмыстар бөлімінің бұрынғы бастығы Патрик Харнеттті жалдады. Олардың талабы бойынша полиция қызметкерлері мемлекеттік сот-медициналық зертханаға Джовиннің тырнақтарынан ДНК алуға рұқсат берді. Алынған ДНК да, Фреска бөтелкесіндегі саусақ іздері де Ван де Вельдеге сәйкес келмеді, бұл Харнетті Ван де Вельдені "1996 жылы полицияның жариялануынан өмірі қиын болған кінәсіз адам сияқты, Ph.D. дәрежесі бар Ричард Джуэлл" деп атады. Йель университеті өзінің тергеуін жарияламады және оның құпиялылығын түсіндірмеді. NHPD сол кездегі Ван де Вельдедің негізгі жұмыс берушісі болған АҚШ Әскери-теңіз күштерімен байланысып, онымен келісімшарт бойынша жұмыс істеуді қайта қарастыруға шақырды, тіпті Вашингтонға, округ Колумбияға Әскери-теңіз күштерінің шенеуніктерімен кездесу үшін барды. Жүргізілген жан-жақты тексеру нәтижесінде Ван де Вельде жұмысын және қауіпсіздік рұқсатын сақтап қалды. Тергеу оған тоқталғанын сезінген Ван де Вельде Коннектикут штатының ескі істер бөліміне істі өз мойнына алуға шақырып, хат жазу науқанын бастады. Бас прокурор бас тартқаннан кейін Ван де Вельде полициядан дәлелдерге қосымша заманауи сот-медициналық сараптама жүргізуді талап етті. 2006 жылдың 1 қыркүйегінде, қастандықтан кейін сегіз жыл өткен соң, Жовин ісі ресми түрде ескі іс ретіне жіберілді және Коннектикут штатының Ескі істер бөліміне ауыстырылды. Алайда, бұл іс ешқашан Ескі істер бөлімінің веб-сайтына қосылмады және ұсынылған сыйақы туралы ешқандай ақпарат болған жоқ, бұл Ван де Вельдені қайтадан шағым хаттарын жазуға итерді. 2007 жылдың 29 қарашасында мемлекеттік прокурордың көмекшісі Джеймс Кларк сол жылдың маусым айында істі жасырын түрде Нью-Хейвенге қайта тапсырғанын мойындады, бұл жолы төрт зейнеткер детективтен тұратын таңдалған команданың басшылығымен. Кларктың сөзіне сүйенсек: "Ешбір адам қылмысқа күдікті емес, ал барлығы күдікті". Қазіргі уақытта іс қайтадан Коннектикут штатының Ескі істер бөлімінің қарауында, бірақ оның веб-сайтында бұл туралы ештеңе айтылмаған. 2012 жылдың 8 желтоқсанында аймақ тұрғындарының бір тобы Жовиннің арнайы тобына Жовиннің өлтірушісі Йельдің бұрынғы аспиранты болуы мүмкін деген ықтимал дәлелдерді ұсынды. Ол достарына өлтіру үшін тұтқындалатынына сенімді екенін айтқаннан кейін, өзін-өзі өлтірді. Жұмыс тобы бұл бастаманы орындаудан бас тартты. Бұл тұрғындар Нью-Хейвен мен Йельге қарсы ақпарат алуға қатысты өтініш берді; 2013 жылдың 31 мамырында жоспарланған тыңдау қаланың өтініші бойынша кейінге қалдырылды. 2016 жылдың қараша айында теледидарлық деректі фильмдер тобының екі мүшесі Коннектикут штатының Ақпарат алу туралы комиссиясына құқық қорғау органдарының деректеріне қол жеткізу туралы өтініш жасады. Бұл мәселе 2017 жылдың 17 сәуірінде қаралып, 2017 жылдың 1 қыркүйегінде шешім шығарылып, өтініш қабылданбады. Комиссия мемлекеттік прокурордың көмекшісі Марсия Пиллсберидің куәлігін келтіріп, "жазбаларды жария ету Жовиннің өлтірушісін болашақта соттауға кедергі келтіреді", "құқық қорғау органының болашақ әрекеті жасауы мүмкін" деген қорытындыға келді. "Хартфорд Курант" газеті бұл шешім туралы хабарлағанда, Жовиннің киімдеріне тиісті ДНК сынағы жасалатынын, ФБР қайтадан тартылғанын, жаңа және бұрынғы куәгерлермен сұрақ-жауаптар жүргізіліп жатқанын және кілтті куәгерді "өлтіруге дейін бірнеше минут бұрын Жовинды көрген болуы мүмкін" екенін анықтау үшін гипнотизер шақырылып жатқанын толықтырды. 2018 жылдың 2 желтоқсанында, қастандықтан кейін 20 жыл өткенге дейін Йельдің бұрынғы тергеушісі Энди Розенцвейг полицияның бұрмаланған тергеуі туралы үнсіздігін бұзды: "Адамдарға полиция қылмыстың кім жасағанын біледі және жақын арада тұтқындау жасамақ екені туралы үнемі хабарламалар берілгенде, олар өз ақпаратын маңызсыз және қате деп ойлайды. Өкінішке орай, Жовин ісінде қанша көздер ашылмағанын білмейміз". 2019 жылдың 27 желтоқсанында Коннектикут штатынан дәлелдерді заманауи технологияны қолдана отырып ДНК-мен тексеруге мәжбүр ету және "жасыл жакетті кісі" немесе "Билли" деген атпен белгілі болған күдікті туралы көбірек ақпарат беру мақсатында блогер Джеффри Митчелл "Жасыл жакетті кісі өлтіруші" атты деректі фильмін жариялады.

Салдары

2001 жылғы 12 қаңтарда Ван де Велде Квиннипиак университетін оны сол жерде оқыған аспирантурадан негізсіз шығарып тастағаны үшін сотқа берді. Ван де Велде 2004 жылғы 26 қаңтарда 80 000 доллар төленуі шартымен сот ісін тоқтатуға келісті. 2001 жылғы 7 желтоқсанда Ван де Велде Коннектикуттағы федералды сотта NHPD-ге шағымданып, басқа да күдіктілер бар екенін айтып, оны ғана күдікті деп жариялап, азаматтық құқықтарын бұзғанын мәлімдеді. Ван де Велде 2003 жылғы 15 сәуірде Йельді де сотқа қосты. АҚШ округтік судьясы Роберт Н. Чатигни 2004 жылғы 15 наурызда федералдық талаптарды қайтарылмайтын шешіммен, ал штаттық талаптарды қараусыз қалдырды. Ван де Велде 2006 жылғы мамырда Чатигниден шешімді қайта қарауды сұрады, нәтижесінде судья 2007 жылғы 11 желтоқсанда штаттық және федералдық талаптарды қайта қарауға жіберді. 2013 жылғы 3 маусымда Нью-Хейвен мен Йель Ван де Вельдемен ақшалай келісімге келді. Штат прокуроры Майкл Дирингтон алғаш рет Ван де Велде енді бұл қылмысқа қатысы жоқ екенін ресми түрде мойындады. 2017 жылы Esquire Network кабельдік арнасында осы қылмыс туралы "Edgehill" атты деректік криминалдық сериал дамытылып жатты, бірақ арна жабылғандықтан жоспарлау және түсіру жұмыстары басталған жоқ.