Кіріспе

Орталық жүйке жүйесінде кең таралған тежегіш рецептор

Глицин рецепторы (қысқартылып GlyR немесе GLR деп жазылады) – аминқышқылы нейротрансмиттері глициннің рецепторы. GlyR – хлорид тогы арқылы әсерін көрсететін ионотроптық рецептор. Ол орталық жүйке жүйесіндегі ең кең таралған тежегіш рецепторлардың бірі болып табылады және омыртқа миы мен ми сабасындағы тежегіш нейротрансмиссияны қамтамасыз ету сияқты әртүрлі физиологиялық процестерде маңызды рөл атқарады. Рецептор глицин, β-аланин және таурин сияқты бірнеше қарапайым аминқышқылдарымен белсендіріледі, ал жоғары сәйкестікпен бәсекелес антагонист стрихнин оны таңдамалы түрде тоқтата алады. Кофеин – GlyR-дің бәсекелес антагонисті. Каннабиноидтар оның қызметін күшейтеді. Гефирин ақуызы тежегіш синапстарда GlyR кластерлеуіне қажетті екені көрсетілді. GlyR кейбір гиппокамп нейрондарымен бірге ГАМҚ рецепторымен орналасқан. Дегенмен, орталық жүйке жүйесінде ГЛР α1 суббірлігі және оның бекітуші ақуызы гефирин, ГАБАА рецепторларының болуына қарамастан, арқалық тамыр ганглий нейрондарынан табылмауы мүмкін кейбір ерекшеліктер кездеседі.

Тарих

Глицин мен оның рецепторының жасушаларды тежеуде рөл атқаратыны алғаш рет 1965 жылы ұсынылды. Екі жыл өткен соң, тәжірибелер глициннің рецептор арқылы хлорид өткізгіштігінің жоғарылауына байланысты омыртқа моторы нейрондарына гиперполяризациялық әсер ететінін көрсетті. Содан кейін, 1971 жылы, глицин авторадиография әдісімен омыртқа миында локализацияланғаны анықталды. Бұл жаңалықтардың бәрі глициннің омыртқа миының негізгі тежегіш нейротрансмиттері екеніне және оның рецепторы арқылы жұмыс істейтініне алып келді.

Кіші бірліктердің орналасуы

Стрихнинге сезімтал GlyR-лар лигандтық қақпалы иондық каналдар отбасының мүшелері болып табылады. Осы отбасы рецепторлары орталық тесікті қоршап тұратын бес кішібөлімнен тұрады, әр кішібөлім төрт α спиральді трансмембраналық сегменттерден құралған. Қазіргі таңдағы GlyR лигандты байланыстыратын α кішібөлімінің (α1-4) төрт белгілі изоформасы (GLRA1, GLRA2, GLRA3, GLRA4) және бір β кішібөлімі (GLRB) белгілі. GlyR-дың ересек түрі – гетеромерлік α1β рецепторы, оның стехиометриясы (пропорциясы) үш α1 кішібөлімі және екі β кішібөлімі немесе төрт α1 кішібөлімі және бір β кішібөлімі болып саналады. Ал эмбриондық түрі бес α2 кішібөлімінен тұрады. α кішібөлімдері африкалық тырнақ бақасының ооциттерінде немесе сүтқоректілердің жасушалық желілерінде гетерологтық экспрессия жүйелерінде функционалды гомопентамерлерді құра алады, бұл каналдардың фармакокинетикасы мен фармакодинамикасын зерттеу үшін пайдалы.

Ересектер

Ересектерде глицин – омыртқа миы мен мидың белгілі бір аймақтарында табылған тежегіш нейротрансмиттер. Канал ашылғанда хлорид иондары жасушаға ағып кіріп, гиперполяризацияға алып келеді. Акциялық потенциалдың таралу мүмкіндігін төмендетуге қоса, глицин өз рецепторына байланысқанда тежегіш және қоздырғыш нейротрансмиттерлердің босатылуын азайтуға да жауапты. Бұл "shunting" эффектісі деп аталады және Ом заңымен түсіндіріледі. Рецептор белсендірілген кезде мембрананың өткізгіштігі артып, мембрананың кедергісі төмендейді. Ом заңына сәйкес, кедергі төмендегенде, кернеу де төмендейді. Постсинаптикалық кернеудің төмендеуі нейротрансмиттерлердің босатылуының азаюына себеп болады.