Кіріспе
Швед тілінде жазылған әдебиет – швед тілінде немесе швед жазушыларының туындылары. Швециядан шыққан алғашқы әдеби ескерткіш – шамамен 800 жылға тартатын викинг дәуірінде жасалған Рёк рун тасы. 1100 жылға таяу Швеция христиан дініне өткен соң орта ғасырға енді, сол кезде монастырь жазушылары латын тілін пайдалануға бейімдік танытты. Сондықтан, сол кезеңнен көне швед тілінде сақталған мәтіндердің саны аз. Швед әдебиеті швед әдеби тілі 16 ғасырда қалыптасқаннан кейін гүлденді, бұл 1541 жылы христиан Библиясының швед тіліне толық аударылуының нәтижесінде болды. Бұл аударма «Густав Ваза Библиясы» деп аталады. Білім берудің жақсаруы және секуляризацияның нәтижесінде туған еркіндік 17 ғасырда бірнеше көрнекті авторлар швед тілін одан әрі дамытуға мүмкіндік берді. Олардың ішінде Георг Штернхильм (17 ғасыр) – швед тілінде классикалық поэзия жазған алғашқы автор, Йохан Хенрик Келлгрен (18 ғасыр) – швед тілінде еркін проза жазған алғашқы автор, Карл Майкл Беллман (18 ғасырдың соңы) – бурлеск балладаларының авторы және Август Стриндберг (19 ғасырдың соңы) – әлемдік деңгейде танымал болған әлеуметтік реализмді қолданған жазушы және драматург есімдерін атауға болады. Швецияда 1880 жылдан басталатын кезең реализм деп белгіленді, себебі туындыларда әлеуметтік реализм басты орын алды. 1900 жылдардың басында Хьяльмар Сёдерберг алғашқы романдардың бірін жазды. 20 ғасырдың басында Сельма Лагерлёф (1909 жылы Нобель сыйлығының лауреаты) және Пэр Лагерквист (1951 жылы Нобель сыйлығының лауреаты) сияқты көрнекті авторлар пайда болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін танымал болған пролетариат жазушысы Вильгельм Моберг болды; ол 1949 және 1959 жылдар аралығында «Көшпендер» (шведше: Utvandrarna) төрт кітаптан тұратын сериясын жазды, ол Швеция әдебиетінің ең үздік туындыларының бірі саналады. 1960 жылдары Май Сёвалл мен Пер Вальё халықаралық деңгейде танымал детективтік романдар сериясын жасау үшін бірлесіп жұмыс істеді. Детективтік романдардың ең табысты авторы – Хеннинг Манкелл, оның шығармалары 37 тілге аударылған. Шпиондық жанрдағы ең танымал автор – Ян Гийю. Соңғы онжылдықтарда Хеннинг Манкелл және Стиг Ларссон сияқты бірқатар швед жазушылары халықаралық аренада танымал болды. Швециядан тыс жерлерде Астрид Линдгрен, «Пеппи Ұзынқұйрық» және «Көктемдік төбедегі Эмиль» сияқты балалар кітаптарының авторы да кеңінен танылды. Сондай-ақ, швед тілі фин дворяндарының әдеби тілі ретінде берік орныққан; 19 ғасырдың басында Финляндиядан бөлінгеннен кейін Йохан Людвиг Рунеберг, «Сарбаз Сталдың әңгімелері» фин ұлттық эпосын жазған және Тове Янссон сияқты швед тілінде жазатын авторлар пайда болды.
Swedish literature (Svensk litteratur) is the literature written in the Swedish language or by writers from Sweden. The first literary text from Sweden is the Rök runestone, carved during the Viking Age circa 800 AD. With the conversion of the land to Christianity around 1100 AD, Sweden entered the Middle Ages, during which monastic writers preferred to use Latin. Therefore, there are only a few texts in the Old Swedish from that period. Swedish literature only flourished after the Swedish literary language was developed in the 16th century, which was largely due to the full translation of the Christian Bible into Swedish in 1541. This translation is the so called Gustav Vasa Bible. With improved education and the freedom brought by secularisation, the 17th century saw several notable authors develop the Swedish language further. Some key figures include Georg Stiernhielm (17th century), who was the first to write classical poetry in Swedish; Johan Henric Kellgren (18th century), the first to write fluent Swedish prose; Carl Michael Bellman (late 18th century), the first writer of burlesque ballads; and August Strindberg (late 19th century), a socio realistic writer and playwright who won worldwide fame. In Sweden, the period starting in 1880 is known as realism because the writing had a strong focus on social realism. In the 1900s, one of the earliest novelists was Hjalmar Söderberg. The early 20th century continued to produce notable authors, such as Selma Lagerlöf (Nobel laureate 1909) and Pär Lagerkvist (Nobel laureate 1951). A well known proletarian writer who gained fame after World War I was Vilhelm Moberg; between 1949 and 1959, he wrote the four book series The Emigrants (Swedish: Utvandrarna), often considered one of the best literary works from Sweden. In the 1960s, Maj Sjöwall and Per Wahlöö collaborated to produce a series of internationally acclaimed detective novels. The most successful writer of detective novels is Henning Mankell, whose works have been translated into 37 languages. In the spy fiction genre, the most successful writer is Jan Guillou. In recent decades, a handful of Swedish writers have established themselves internationally, such as the detective novelist Henning Mankell and thriller writer Stieg Larsson. Also well known outside of Sweden is the children's book writer Astrid Lindgren, author of works such as Pippi Longstocking and Emil of Maple Hills. There is also a strong tradition of Swedish as the literary language of the Finnish nobility; after the separation in the start of the 19th century, Finland has produced Swedish language writers such as Johan Ludvig Runeberg, who wrote the Finnish national epic The Tales of Ensign Stål, and Tove Jansson.
Ежелгі скандинав тілі
Рун тастарының көпшілігі әдеби емес, тұрмыстық мақсатта қолданылған, сондықтан олар негізінен тарихшылар мен тіл білімі мамандарына қызығушылық тудырады. Көптеген рун жазулары сиқыр немесе дұға мақсатында пайдаланылғандықтан, түсініксіз болып келеді. Ең маңызды әдеби ерекшелігі – шамамен 800 жылға жататын Рёк рун тасы. Онда ең ұзын белгілі жазу кездеседі, және ол сағымдар мен аңыздардан әртүрлі бөлімдерді, түрлі поэзиялық формаларда қамтиды. Оның бір бөлігі аллитерациялық өлеңмен, яғни fornyrdislag түрінде жазылған. Бұл швед әдебиетінің бастауы деп есептеледі.
Орта ғасырлар
Швецияның христиан қабылдауы ел тарихының маңызды оқиғаларының бірі болды және әдебиетке де әсер етті. Гөк рун тасы – ежелгі әдебиеттің қалай жойылғанының мысалы. Ол Рамсунд мүсініндегідей бейнелерді қолданады, бірақ оған христиан кресі қосылған және бейнелер оқиғалардың ішкі логикасын толығымен бұзатын тәрізде біріктірілген. Себебі қандай болса да, Гөк тасы христиан дінінің енгізілуі кезінде ескі діни сенімдердің жойылуын көрсетеді. Басты себебі – Густав Ваза патшаның барлық басылымдарды бақылауға және цензуралауға ниеттенгені. Католик монастырлары тоналып, католик кітаптары өртеліп жатты. Патша жоғары білім беруді қайта жаңартуды маңызды деп санамады, сондықтан Уппсала университеті құлдырауға тасталды. Бұл кезеңде жазушылардың топтары салыстырмалы түрде аз болды. Ал шіркеу қызметкерлерінің ықпалы күрт төмендеді. 1520 жылдардағы протестанттық реформация дін қызметкерлерін бұрынғы саяси және экономикалық билігінің бір бөлігімен қалдырды. Жоғары білім алуды қалаған шведтер көбінесе Росток немесе Виттенберг университеттеріне шетелге баруға мәжбүр болды. Реформация әдебиетінен басқа, тағы бір маңызды идеологиялық бағыт болды – ежелгі швед тарихын дәріптеген готика. Ренессанс әдебиеті 1658 және 1732 жылдар аралығында жазылған деп есептеледі. 1658 жылы Георг Штирнхильм швед тіліндегі алғашқы гексаметрлік поэма – «Геркулус» атты поэмасын жариялады. Швеция үлкен державаға айналғанда, орта тап мәдениеті күшейді. Реформация дәуірінен айырмашылығы, білім беру енді тек теология сияқты шіркеулік ғылымдармен ғана байланысты емес еді. Бұл дәуірде Германия, Франция, Голландия және Италия сияқты алдың қатарлы елдердің күшті ықпалы болды. Швецияның алғашқы ақыны Георг Штирнхильм христиан ілімінен гөрі ежелгі философиямен жақсы таныс болды. Готика да күш алды. Швеция империясы кезінде ол әдеби парадигмаға айналды, мақсаты Швецияның табиғи үлкен держава екенін қалыптастыру болды. Әрине, швед мәдени өмірін жандандырған күштер еуропалық ағарту дәуірінен бастау алды. Басты ықпалдар Германиядан, Англиядан және Франциядан келді, олар швед әдебиетінде көрінді. Швед тілі француз сөздерімен байыды, либерализация идеялары ағылшын үлгісіне негізделді. Швед әдебиеті 1750 жылға қарай жинақталып, тілдік кезеңнің басталуы деп есептелетін Жаңа заманауи швед тілінің (1750 – шамамен 1880) басталуы саналды. Бұл дәуірдің алғашқы ұлы туындылары Олов фон Далинге (1708–1763) және оның апталық «Then Swänska Argus» басылымына, Джозеф Аддисонның «The Spectator» шығармасына негізделген. Далин швед мәдениеті мен тарихын бұрын-соңды болмаған сарказм мен иронияға толы тілмен суреттеді. 1730–1740 жылдары Далин швед әдебиетінің ең жарқын жұлдызы ретінде теңдесіз болды. Ол 17 ғасырдағы еңбекті поэзиямен салыстырғанда, практикалық мақсаттар үшін тілді жетілдірген алғашқы адам болды және ол көпшілік оқыған және бағалаған алғашқы автор болды. 18 ғасырда латын тілінің халық арасындағы сұранысы төмендеп, ұлттық тілге ауысты. Кітаптарын тікелей көпшілікке бағыттаған алғашқы авторлардың бірі – әлемге әйгілі ботаник Карл Линней (1707–1778) болды. Кейінгі маңызды тұлғаларға ақын Йохан Хенрик Келлгрен (1751–1795) және Карл Майкл Беллман (1740–1795) кірді. 18 ғасыр сонымен қатар әйел жазушылардың кең танымалдыққа ие болған ғасыры болды. Швецияның алғашқы кәсіби әйел жазушысы София Элизабет Бреннер (1659–1730) мансабын 17 ғасырда бастаған, бірақ ол келесі ғасырға дейін жалғастырды. Кейін Анна Мария Ленгреннің (1754–1817) көбінесе сатирикалық жазбалары ұзақ уақытқа созылған әсерге ие болды және «Några ord till min k. Dotter, i fall jag hade någon» («Менің сүйікті қызым үшін бірнеше сөз, егер менде біреу болса») атты туындыны қалай түсіну керектігі туралы пікірталас бүгінге дейін жалғасуда – үйге қалуға және әдебиетке немесе саясатқа араласпауға шақырулар маңызды ма, әлде сатирикалық ма?
Романтизм
Еуропа тарихында 1805–1840 жылдар шамасындағы кезең Романтизм деп белгілі. Неміс әсерінің арқасында ол Швецияға да күшті әсер етті. Осы салыстырмалы түрде қысқа мерзім ішінде көптеген ұлы швед ақындары туды, сондықтан бұл кезең швед поэзиясының алтын ғасыры деп аталады. Кезең шамамен 1810 жылы 18 ғасыр әдебиетін мойынламаған бірнеше мерзімді басылымдар жарияланған кезде басталды. Маңызды қоғам – Готикалық қоғам (1811) болды, ал олардың «Идуна» журналы готизмді романтикалық тұрғыдан қарастырды.
Ертедегі либерализм
1835–1879 жылдар аралығы швед тарихындағы ерте либералдық кезең ретінде танымал. Романтиктердің көзқарастары көптеген адамдарға асыра бағаланған және формалдылықпен салмақталған болып көріне бастады. Швециядағы алғашқы ашық либералдық газет – «Афтонбладет» 1830 жылы құрылды. Либералдық көзқарастары мен қазіргі жағдайға сын айтқандығы үшін ол тез арада Швецияның жетекші газетіне айналды. Газет тілінің айқындығының арқасында әдебиетті реалистік бағытқа бұруға өз үлесін қосты. Көптеген сарапшылар Карл Йонас Лав Альмквистті (1793–1866) Швециядағы 19 ғасырдың ең көрнекті генийі деп санайды. 1838 жылдан бастап ол неке және дін қызметкерлері институтына қарсы бағытталған әлеуметтік және саяси радикалды әңгімелер сериясын жариялады. Оның бірнеше идеялары қазіргі оқырмандар үшін де қызығушылық тудырады, әсіресе «Det går an» (1839) еңбегі 2004 жылға дейін неміс тіліндегі бестселлерлер тізіміне енді.
Натурализм немесе реализм
Натурализм – 1880-1900 жылдар аралығындағы әдеби кезеңнің бір атауы. Дегенмен, Швецияда 1880 жылдан басталатын кезең реализм деп белгіленеді. Бұл, 1880-жылдардың әлеуметтік реализмге зор мән бергенімен және 1890-жылдардың "90-шы жылдар ақындары" деп аталатын жеке кезең болғандығымен байланысты. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында скандинавиялық әдебиет әлемдік әдебиетке алғашқы ықпалын тигізді. Швециядан Август Стриндберг ең танымал болса, Ола Ханссон, Сельма Лагерлёф және Виктория Бенедиктссон да кеңінен танылды. Реализмнің Швециядағы маңызды жетістігі 1879 жылы болды. Сол жылы Август Стриндберг (1845–1912) саяси, ғылыми, философиялық және діни салаларды аяусыз сынаған "Қызыл бөлме" (Röda Rummet) атты сатирикалық роман жариялады. Август Стриндберг – драмаларымен және прозасымен әлемге танымал, ерекше дарынымен және күрделі ой-қиялымен көзге түскен жазушы. Ол Стокгольмде қайтыс болғанға дейін көптеген кітаптар мен пьесалар жазуын жалғастырды. Сонымен қатар, ол шебер суретші және фотограф болды.
90-шы жылдардағы ақын-жыраулар
1890 жылдардағы швед поэзиясы 1880 жылдардағы әлеуметтік реалистік әдебиетке жауап ретінде көзге түседі. Алғашқы маңызды әдеби тұлға Вернер фон Хайденштам (1859–1940) болды; оның әдеби дебюті 1887 жылы «Көшпенділік және саяхат жылдары» (Vallfart och vandringsår) атты өлеңдер жинағымен басталды. Бірнеше жыл өткен соң Густав Фрединг өнер көрсетті. Өз заманында қырқыс дау тудырғанмен, Фрединг Швецияның ең сүйікті ақыны болып танылды. Эрик Аксель Карлфельдттың поэзиясы 1931 жылы Әдебиет бойынша Нобель сыйлығымен марапатталды. Романшы Селма Лагерлоф (1858–1940) 1890 жылдардың ең жарқын жұлдызы болды және оның әсері бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Оның көптеген тілдерге аударылған екі маңызды туындысы – «Нильстің тамаша саяхаты» (1906–1907) және «Гёста Берлингс сағасы» (1891), бірақ ол тағы да бірнеше жоғары бағаланған кітаптар жазды. Лагерлоф 1909 жылы Әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алды, негізінен оның әңгіме айту шеберлігі үшін.
20 ғасыр
1910 жылдары ескірген Август Стриндберг көптеген консервативті құндылықтарды сынаған бірнеше мақала жариялап, жаңа әдеби дәуірді бастады. Әлеуметтік демократияның тууымен және ірі ереуілдермен бірге, өзгерістердің желдері әлеуметтік реформаларға қарай соқты.
Қазіргі роман
1910 жылдары әдеби өнердің басым түрі роман болды. Ең алғашқы романдардың бірін Хьяльмар Сёдерберг (1869–1941) жазды. Сёдерберг кейде цинизммен, ал кейде Ницшеге тән, көңіл көшірушілік пен пессимизммен жазған. 1901 жылы ол «Мартин Бирктің жастық шағы» атты туындысын жариялады. Оны көптеген адам әдеби сапасы үшін бағалады, бірақ одан да маңыздысы – Стокгольмнің бейнесі, ол Стокгольмнің ең керемет портреті деп есептеледі. Дегенмен, оның ең жоғары бағаланған жұмысы әлі алда болды: «Доктор Глас» (1905) – кек пен құмарлық туралы повесть, кейбіреулер оны швед романдарының ең жақсы және толыққандысы деп санайды. Мысалы, Маргарет Этвуд «Доктор Глас» туралы былай деді: «Ол 19-шы және 20-шы ғасырлардың тоғысында жарық көрді, бірақ романның содан бері ашылып келе жатқан есіктерін ашты». Сёдербергтің 1912 жылы жазған «Den allvarsamma leken» («Жасқанды ойын») романы да швед әдебиетінің классикасы болып саналады және бүгінге дейін кеңінен оқылады. Ол швед әдебиетіндегі жалғыз құнды роман ретінде танылған және кем дегенде он төрт тілге аударылған. Сёдербергтің замандасы – Бо Бергман. Романның одан әрі дамуы Густаф Хеллстрем, Зигфрид Сиверц, Элин Вэгнер және Хьяльмар Бергман сияқты жазушылармен байланысты.
Қазіргі заман
Пэр Лагерквист – Швециядағы алғашқы модернистердің бірі болды. Оның экспрессионистік "Ангест" (Ауырсыну, 1916) поэмасы Швецияда модернистік әдебиетті таныстырды. Лагерквист проза мен пьесалар да жазды, олардың туындыларында адамзаттың маңызды мәселелері көтерілді. 1951 жылы Лагерквист әдебиет бойынша Нобель сыйлығымен марапатталды. Тағы бір ерте модернист – Биргер Сёберг, оның 1926 жылы жарық көрген "Криздер мен гүлдестелер" (Kriser och kransar) атты экспрессионистік өлеңдер жинағы көп дау тудырды. Үлкен мазасыздықпен жазылған өлеңдер Сёбергтің бұрынғы табысымен, яғни 1922 жылы жарық көрген "Фриданың әндерімен" (Fridas visor) күтпеген қайшылықты құрады. Лагерквист пен Сёберг 1930-1940 жылдардағы модернист ақындарына әсер етті.
Буржуазиялық әдебиет
1930 жылдары буржуазиялық әдебиетті Агнес фон Крузенстьерна, Олле Хедберг және Фритиоф Нильсон Пиратен жазды. Крузенстьернаның «Вон Пален» сериясында (1930–1935) өзінің класын бейнелеуі күшті пікірталас тудырды. Бұл дәуірдің көрнекті ақындары Иоганнес Эдфелт, Хьяльмар Гуллберг және Нильс Ферлин болды. 1960 жылдары ақын ретінде дебют жасаған Ларс Норен атақты драматург ретінде танылды. Стиг Ларссон – постмодернизмнің жетекші жазушысы. Кристина Лунг – өте бағаланған ақын және драматург. Катарина Фростенсон, Энн Йеддерлунд және Биргитта Лиллперс поэзияны жаңартты. Маджгул Аксельссон әлеуметтік реализмді сиқырлы реализммен үйлестірген «Апрель сиқыршысы» (1997) романымен көзге түсті. Агнета Плейел, Эрнст Бруннер және Карина Ридберг сияқты жазушылармен автобиографиялық және сырлы жазу өркендеді. Питер Кильгард, Сигрид Комбюхен және Ингер Эдельфельдт өнімді проза жазушылар ретінде пайда болды. Гуннар Экелоф (1907–1968) өзінің алғашқы поэзия жинағы – нигилистік «Sent på jorden» (1932) еңбегімен Швецияның алғашқы сюрреалистік ақыны деп есептеледі, бұл туынды замандастарына түсініксіз болды. Бірақ Экелоф романтизмге бет бұрып, 1934 жылы жарық көрген екінші поэзия жинағы «Dedikationen» арқылы кең қауымда танылды. Тағы бір маңызды модернист ақын – Гарри Мартинсон (1904–1978). Гарри Мартинсон Линней рухымен табиғатқа теңдесі жоқ сезіммен қарады. Заманына сай, ол ұйқас немесе буын санына қатысты шектеулерсіз еркін өлеңмен жазды. Ол 1935 жылы жарық көрген, ішінара автобиографиялық «Гүлді қызылшалар» романы сияқты роман да жазды. Дегенмен, оның ең маңызды туындысы – 1956 жылы жарық көрген «Аниара», ғарыш кеңістігінде адасқан ғарыш кемесі туралы әңгіме. XX ғасырдың ең танымал швед ақыны – Томас Транстрёмер (1931–2015) болуы мүмкін. Оның поэзиясы христиандық мистицизммен ерекшеленеді, арман мен шындық, физикалық және метафизикалық арасындағы шекте жүреді. Сонымен қатар, 1960 жылдары тарихи авангардтың ықпалымен күшті дәстүр қалыптасты, ал шведтік нақты поэзия қозғалысы осы кезде эксперименталды поэзияның үш әлемдік өкілінің біріне айналды, оның өкілдері – Овинд Фальстрём (1954 жылы әлемдегі нақты поэзияға арналған алғашқы манифесті жариялаған: "Hätila ragulpr på fåtskliaben"), Аке Ходелл, Бенгт Эмиль Джонсон және Лейф Найлен. 1960 жылдардың эксперименталдығына қарсылық ретінде 1970 жылдары АҚШ-тан келген биттік дәстүрді қабылдады, бұл авангардтық күш-жігерді жалғастырды, нәтижесінде поэзия жариялайтын шағын журналдар пайда болды, сондай-ақ бүгінгі швед поэзиясының негізгі ақындарының бірі – Бруно К. Ойер өскен штемпель қозғалысы пайда болды, Антонин Артоның «Қырықшылық театрынан», рок-н-роллдан және авангардтық қойылымдардан шабыттанған лирикалық өнер дамыды. Дэн Андерссон (6 сәуір 1888 ж. Skattlösberg, Grangärde parish (қазіргі Ludvika Municipality), Dalarna, Швецияда туған, 16 қыркүйек 1920 ж. Стокгольмде қайтыс болған) – швед жазушысы және ақыны. Ол өзінің кейбір өлеңдерін музыкаға да қойды. Андерссон 1918 жылы суретші Гуннар Турессонның қарындасы, бастауыш сынып мұғалімі Ольга Турессонға үйленді. Ол кейде «Қара Джим» деген псевдониммен танымал болды. Андерссон швед пролетариат авторларының қатарына жатса да, оның шығармалары тек осы жанрмен шектелмейді.
Драмалық
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бірнеше драматургтер пайда болды. 1950-жылдары ревюлер танымал болды; сол дәуірдің комиктері Повел Рамель және Кар де Мумма есімдерімен қатар жүрді. 1962 жылы Hasse & Tage дуэті комедиялық дәстүрді жалғастырып, радио, теледидар және кино өндірістерін қамти отырып, жиырма жыл бойы швед ревю әлемінде белгілі бір институтқа айналды. 1960-жылдардың соңында еркін стильдегі баламалы драма өркендеді, ал театр халықтың талғамына сай бола бастады. 1970-ші және 1980-ші жылдары ең белгілі драматургтер Ларс Норен (1944–) және Пер Олов Энквист (1934–2020) болды.
Балалар әдебиеті
1930 жылдары балалардың қажеттіліктері туралы жаңа түсінік пайда болды. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көп ұзамай, Астрид Линдгрен 1945 жылы «Пиппи Ұзынқұйрық» романын жариялағанда айқын болды. Пиппидің тәуелсіз мінез-құлқы бастапқыда мәдени құндылықтарды қорғаушылардың арасында наразылық тудырды, бірақ ақырында оны қабылдады, соның арқасында балалар әдебиеті моральдық насаяттау міндетінен босатылды. Астрид Линдгрен көптеген бестселлер балалар кітаптарын жариялауын жалғастырды, нәтижесінде ол жанрға қарамастан, 100 миллионнан астам данасы басылып, 80-нен астам тілге аударылған ең көп оқылатын швед жазушысы атанды. Көптеген басқа кітаптарында Линдгрен балалардың ой-өрісі мен құндылықтарын терең түсінетінін көрсетті; «Арыстанжүрек ағайындылар» өлім мен ерлік туралы, ал «Мио, менің ұлым» достық туралы ертегі. Бірақ оның барлық шығармаларында терең мән жатқан жоқ. «Төбедегі Карлсон» атты үш кітабы (1955, '62, '68) – арқасында желперіш орнатылған, кішкентай, тоқпақ және тәлкекке құмар адам және оның досы бала туралы. Линдгрен 1900 жылдардың басында Смоланд ауылдық жерінде өмір сүрген, жасаған әрекеттерімен үнемі қиындыққа тап болатын, бірақ кейін жауапты және тапқыр адамға айналып, муниципалитет кеңесінің төрағасы болған Эмиль Мейпл Хиллз туралы он екі кітап жазды.
Қылмыстық фантастика
Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын швед детективтік романдары британдық және американдық үлгілерге негізделген. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол тәуелсіз бағытта дамуға көшті. 1960 жылдары Май Сёвалл (1935–2020) және Пер Вальё (1926–1975) детектив Мартин Бек туралы халықаралық деңгейде танымал детективтік романдар сериясын жасау үшін бірлесіп жұмыс істеді. Олардан кейін басқа авторлар да жазды. Швед детективтік романдарының ең табысты авторы – Хеннинг Манкелл (1948–2015), оның Курт Валландер туралы сериясы. Олар 37 тілге аударылып, әсіресе Швеция мен Германияда бестселлерге айналды. Манкеллдің детективтік әңгімелері иммиграция, расизм, неонацизм сияқты мәселелердің либералды мәдениетке тигізетін әсерін зерттейтін әлеуметтанулық тақырыптары үшін жоғары бағаланды. Көптеген туындылар үш рет экранға түсірілді, екі рет швед компанияларымен, ал соңғы рет Кеннет Бранагтың басты рөлде ойнаған ағылшын тіліндегі сериалда. Бірақ Манкелл Мапуто қаласындағы тастап кетілген көше баласы туралы «Comédia Infantil» (1995) сияқты танымал кітаптардың авторы болды. Германияда және басқа елдерде танымал болған бірнеше швед детектившілері бар, мысалы, Лиза Марклунд (1962 ж.т.), Хокан Нессер (1950 ж.т.), Аса Ларссон, Арне Даль, Лейф Г.В. Перссон, Йохан Теорин, Камилла Лекберг, Мари Юнгстедт және Оке Эдвардсон. 2004 жылдан бастап қайтыс болған Стиг Ларссон «Мыңжылдық» трилогиясымен халықаралық сенсация тудырды, ал Дэвид Лагеркранц жаңа романдар жазып, оны жалғастырды. Шпиондық жанрда ең табысты автор – Ян Гийю (1944 ж.т.) және оның шпион Карл Гамильтон туралы ең көп сатылған кітаптары, олардың көптегені де фильмге түсірілді. Гийюдің басқа туындыларының ішінде Арн Магнуссон – тамплиер рыцары туралы сериясы және «Ондскан» («Жамандық») атты жартылай автобиографиялық романы ерекше көзге түседі.
Балладалар
Швед баладасы дәстүрін 18 ғасырдың аяғында Беллмен бастаған. 19 ғасырда поэзиялық ән жазу, университет студенттері хорларының дамығандығымен бірге төмендеп кетті, бірақ 1890 жылдары қайта жаңғырды. Ақындар өз өлеңдерін музыкаға қою арқылы оларды кеңірек таныту дәстүрін жалғастырды. 1900 жылдардың басында 90-шы жылдардағы Гюстав Фрёдинг пен Эрик Аксель Карлфельдттың көптеген өлеңдері музыкаға алынды. Бірақ 20 ғасырдың ең танымал швед трубадуры – Эверт Таубе (1890–1976) болды. Ол 1920 жылы өзін орындаушы суретші ретінде таныстырып, шамамен үш онжылдық бойы Швецияны аралап концерттер берді. Ол теңізшілер туралы әндерімен, Аргентина туралы балладаларымен және швед ауылдары туралы әндерімен ең көп танылды. 1962 жылдан өмірінің соңына дейін швед баладасы дәстүріндегі ең бағалы әнші-күйші голланд иммигранты Корнелис Вриесвик (1937–1987) болды. Оның кейбір әндері солшыл наразылық әндері болды, онда ол қоғамның әлсіз жақтастарын қорғауды өз міндеті деп санады, бірақ өзін наразылық әншісі деп атауын ұнатпады. Оның музыкалық әлемі одан да кең болды, мысалы, ол бай швед әдебиетінен үлкен әсер алды. Вриесвик өмірінен кейін поэзиялық қасиеттері үшін де құрметке ие болды. Мұндай әдебиетті ұсынатын мәдени ұйым – Финляндиядағы швед әдебиеті қоғамы, ол өзін «Финляндияның швед әдебиеті, мәдениеті және ғылымының жан-жақты және болашаққа бағытталған мәдени институты» деп сипаттайды. Бұл қоғам сонымен қатар әлемдік акциялар және қарыз нарықтарындағы жетекші инвестор және Финляндияның ұлттық мүдделерін қорғаушы, соңғы кезде швед инвесторларының араласуына қарсы тұрды. Бұл позиция қоғамның жалпы скандинавиялық әдебиетті бағалау жобасына берілген мүшелерінің арасында алаңдаушылық тудырды.
21 ғасыр
XXI ғасырда шыққан авторлар қатарында Сара Стридсберг, Йонас Хассен Хемири, Лена Андерссон, Джон Айвид Линдквист және Линда Бострем Кнаусгард бар. Микаэль Ниеми мен Фредрик Бэкман "Витуладан шыққан танымал музыка" және "Ове есімді адам" романдарымен халықаралық деңгейде танымал болды. Скандинавиялық нуар әдеби үрдісінің аясында бірнеше қылмыстық әңгімелердің авторлары халықаралық жетістіктерге қол жеткізді.