Кіріспе

Homo sapiens-те кездесетін сүтқоректілер ақуызы. Нейрондық жабысу молекуласы (NCAM), сондай-ақ CD56 деп аталады, – бұл нейрондардың, глияның және қаңқа бұлшық еттерінің бетінде экспрессияланатын гомофильді байланысқан гликопротеин. CD56 көбінесе оның табылу орнына байланысты нейрондық тектің белгісі ретінде қарастырылса да, CD56 экспрессиясы гематопоэтикалық жүйеде де, басқалармен қатар кездеседі. Мұнда CD56 экспрессиясы көбінесе табиғи кілуші жасушалармен байланысты, бірақ олармен ғана шектелмейді. CD56 басқа лимфоидты жасушаларда да анықталды, оның ішінде гамма-дельта (γδ) T жасушаларында, белсенді CD8+ T жасушаларында, сондай-ақ дендриттік жасушаларда. NCAM жасушалардың жабысуына, нейриттердің өсуіне, синапты пластикалыққа, оқу мен есте сақтауға қатысты рөл атқарады.

Кіші экзондар

NCAM транскриптісіне басқа "ерекше" экзондардың қосылуы күрделіліктің тағы бір деңгейін тудырады. Ең айқын екеуі: нейриттердің өсуін күшейтетін NCAM қасиеттерін тежеумен байланысты деп саналатын VASE (Variable domain Spliced Exon) экзоны. Сонымен қатар, миобласттардың бірігуіне оң әсер ететін деп есептелетін MSD (Muscle Specific Domain). Скелеттік бұлшық етте ол NCAM-ның барлық үш изоформасында кездеседі, олардың молекулалық салмағын арттырып, NCAM 125, NCAM 145 және NCAM 185 изоформаларын құрайды, бірақ көбінесе NCAM 125 изоформасында табылған.

Экспрессиясы қалыпты жасушаларда

Нерв жасушаларының жабысу молекуласы NCAM1 ерте эмбриональды жасушаларда көрінеді және морфогенез орындарында жасушалардың жиынтығын және олардың шекараларын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Дамудың кейінгі кезеңдерінде NCAM1 (CD56) экспрессиясы әртүрлі дифференциацияланған тіндерде табылады және нейрондар арасындағы, сондай-ақ нейрондар мен бұлшық еттер арасындағы жабысуға қатысатын маңызды CAM болып табылады.

Функция

NCAM фибробласт өсу факторы рецепторы (FGFR) арқылы нейриттердің өсуін қозғауға сигнал береді деп саналады және p59Fyn сигналдық жолына әсер етеді. Нервтерде NCAM1 нейрондар арасындағы гомофильді (ұқсас-ұқсас) өзара әрекеттесулерді, сондай-ақ нейрондар мен бұлшық ет арасындағы өзара әрекеттесулерді реттейді; ол фибробласт өсу факторы рецепторымен (FGFR) байланысады және нейриттердің өсуін қозғау үшін рецептордың тирозинкиназа активтілігін күшейтеді. Нейроқабат жасушалары N CAM және N кадерин синтезін тоқтатып, интегралин рецепторларын көрсетуді бастағанда, жасушалар бөлініп, қозғала бастайды. Гематопоэз кезінде CD56 – NK жасушаларының прототиптік маркері, сонымен қатар CD4+ T жасушаларының және CD8+ T жасушаларының белгілі бір топтарында да кездеседі. Жасушалардың жабысуында CD56 эмбриональды даму кезінде жасушалардың бір-біріне немесе жасушалық матрицаға жабысуына көмектеседі.

Патология

Анатомиялық патологияда патологтар белгілі бір ісіктерді анықтау үшін CD56 иммуногистохимиясын пайдаланады. CD56-ға оң нәтиже беретін қалыпты жасушаларға NK жасушалары, белсенді Т жасушалары, ми және мишақша, сондай-ақ нейроэндокриндік тіндер жатады. CD56 оң нәтижелі ісіктерге миелома, миелоидты лейкемия, нейроэндокриндік ісіктер, Уилмстің ісігі, нейробластома, экстранодальді NK/T клеткалық лимфомасы (мұрын түрі), панкреастың ацинарлық жасушаларының карциномасы, феохромоцитома, параганглиома, ұсақ клеткалы өкпе карциномасы және Юинг саркомасының ісіктер тобы кіреді.

Қатерлі ісік

NCAM суперотбасының мүшесі болып табылатын NCAM2 гені, жатыр мойнының пренеопластикалық зақымдарынан алынған, адам папилломавирусы оң нәтижелі неопластикалық кератиноциттерде қанағаттандырмас деңгейде төмендегені байқалды, бұл төмендеу қатерліліктің өсуімен байланысты. Осы себепті NCAM2 ісік пайда болуымен байланысты болуы мүмкін және жатыр мойнының пренеопластикалық зақымдарының прогрессиясын болжауға арналған маркер ретінде қолданылуы мүмкін.

Альцгеймер ауруы

NCAM2 Альцгеймер ауруымен ауырған адамдардың гиппокамп синапстарында төменгі деңгейде табылады және бета-амилоидтың әсерінен ыдырайды.

Жүрек ауруы

NCAM құтыру вирусының жасушаға енуіне көмектесетін мақсатты ақуыздарының бірі болып анықталды.

НКАМ- ге қарсы терапия

NCAM эксперименталды антиденеге негізделген иммунотерапия үшін нысана молекула ретінде пайдаланылды. Нейробластомамен ауыратын балаларға NCAM-ға байланысатын 123J UJ13a немесе 131J UJ13a радиоиммуноконъюгаттарын инъекция жасағаннан кейін метастаздардың радиоиммунолокациясының сәттілігі көрсетілді. Екі түрлі клиникалық зерттеуде ұсақ жасушалы өкпе қатерлі ісігі бар пациенттерге NCAM иммунотоксині huN901 DM1 препаратымен емделді, нәтижесінде қабылданатын токсикалық әсерлер және клиникалық жауаптың белгілері анықталды.