Кіріспе
Көптеген семит әбжадтарының тоғызыншы әрпі – семит әрпі. Teth, сондай-ақ Tet деп те жазылады, финикиялық ṭēt 𐤈, протосемит tē, еврейше ṭēt ט, арамейше ṭēṯ 𐡈, сириялық ṭēṯ ܛ және арабша ṭāʾ ط сияқты семит әбжадтарының тоғызыншы әрпі болып табылады. Бұл қазіргі араб әліпбиінің 16-шы әрпі. Парсы тіліндегі ṭa әрпі қатты "т" дыбысы ретінде айтылады және қазіргі парсы алфавитіндегі 19-шы әріпті білдіреді. Финикиялық әріп грек әрпі тетасына (Θ) да бастау берді, ол бастапқыда демімен шығарылатын дыбыссыз тіс дауыстық тоқтатуы болған, бірақ қазір дыбыссыз тіс үйкеліс дыбысы үшін қолданылады. Араб әрпі (ط) кейде ағылшын тілінде Tah деп транслитерацияланады, мысалы, Unicode-дегі араб жазуында. Teth әрпінің дыбыстық мәні – семит тіліндегі баса дауыссыздардың бірі.
the Semitic letter
Teth, also written as or Tet, is the ninth letter of the Semitic abjads, including Phoenician ṭēt 𐤈, Proto semitic tē , Hebrew
ṭēt ט, Aramaic ṭēṯ 𐡈, Syriac ṭēṯ ܛ, and Arabic ṭāʾ ط. It is the 16th letter of the modern Arabic alphabet. The Persian ṭa is pronounced as a hard "t" sound and is the 19th letter in the modern Persian alphabet. The Phoenician letter also gave rise to the Greek theta (Θ), originally an aspirated voiceless dental stop but now used for the voiceless dental fricative. The Arabic letter (ط) is sometimes transliterated as Tah in English, for example in Arabic script in Unicode. The sound value of Teth is , one of the Semitic emphatic consonants.
Арабша ṭāʾ
Бұл әріптің атауы طَاءْ; Қазіргі стандартты араб тіліндегі айтылуы: .
Еврейше айтылуы
Қазіргі еврей тілінде Тет дауыссыз альвеолярлық жарылыс дыбысын көрсетеді, сондықтан көбінесе абджадтың соңғы әрпі Тав ת-пен бірдей дыбысталады. Дегенмен, Теттің темени және сефард тілдерінде дәстүрлі айтылуы кезінде фарингелизациялануы мүмкін. [tˤ] дыбысы, болжам бойынша, ежелгі еврей тілінде де осылай айтылған.
Маңыздылығы
Гематрияда Тет тоғыз санын көрсетеді. Апострофпен жазылғанда, 9000-ды білдіреді. Бұл қолданыстың ең көп таралған мысалы – еврей жыл санауындағы сандарда (мысалы, ט'תשנד саны 9754 жылды көрсетеді). Сондай-ақ, гематрияда 15 саны Тет және Вав (9+6) арқылы жазылады, бұл Құдайдың атын білдіретін Юд және Хей (10+5) комбинациясын болдырмау үшін жасалады. Сол сияқты, 16 саны Тет және Зайин (9+7) арқылы, тетраграмматонның бір бөлігін жазудан аулақ болу үшін, Юд пен Вав (10+6) орнына жазылады. Тет – Сефер Тораға жазылғанда ерекше тәж (тагин деп аталады) киетін жеті әріптің бірі. Шиң, Айн, Гиммель, Нун, Зайн және Цади қараңыз.
Ұқсас белгілер
Тензор көбейтіндісі үшін финикиялық «тeth» әрпіне ұқсас символ қолданылады, яғни ⊗, бірақ бұл, әдетте, көбейту белгісі × өзгертіліп дамыған тәуелсіз құбылыс деп есептеледі. Еврей әрпі ט (тет) сыртқы түрінен Ʋ әрпіне де ұқсас.