Кіріспе
Саад Эддин Ибрагим (سعد الدين إبراهيم, ) (31 желтоқсан 1938 - 29 қыркүйек 2023) – египеттік әлеуметтанушы және жазушы. Ол Египеттегі адам құқықтары мен демократия қозғалысының белгілі қайраткерлерінің бірі және бұрынғы президент Хосни Мубаракты қатаң сынаған.
Saad Eddin Ibrahim (سعد الدين إبراهيم, ) (31 December 1938 – 29 September 2023) was an Egyptian sociologist and author. He was one of Egypt's leading human rights and democracy activists and a strong critic of former Egyptian President Hosni Mubarak.
Өмірбаян
Мысырдың Мансура қаласында туған Ибрагим, Мысырдың қазіргі заманғы ғылыми-зерттеуге негізделген азаматтық қоғам қозғалысын қайта жаңғыртуда жетекші рөл атқарды. Кәсіби өмірінің көп бөлігінде Ибрагим Каирдегі Америка университетінің (AUC) әлеуметтану кафедрасының профессоры болды. Бұрын ол 1967 жылдан 1974 жылға дейін Индиана штатындағы ДеПау университетінде әлеуметтану пәнін оқытқан. 1979 жылдың көктемінде Лос-Анджелестегі UCLA-да қонақ профессор болып жұмыс істеді, ал 1984 жылдан 1989 жылға дейін Иорданияның мұрагер ханзадасы Хасан төрағалық еткен Араб ой форумының Бас хатшысы қызметін атқарды. Ол Каирдегі Ибн Халдун даму зерттеулер орталығы мен Араб елдерінің Адам құқықтары ұйымын құрды. Ол Каирдегі Gerhart Center for Civic Engagement and Philanthropy директоры Барбара Ибрагимге үйленген; олардың екі баласы – Ранда мен Әмір Ибрагим, және төрт немересі бар: Лара мен Сейф (Ранданың қыздары), және Адам мен Жәбірейіл (Әмірдің ұлдары). 2000 жылдардың басында Мысыр үкіметімен қарым-қатынасы шиеленіскенге дейін Ибрагим Мысырдағы даулы тұлғаға айналған еді. Ол Анвар Садаттың Израильмен жасаған бейбітшілік келісіміне қатысты бұрынғы сындық пікірлерін қайта қарады. Мысырдың адам құқықтары мен азаматтық қоғам өкілдерінің құрметіне ие болды, себебі ол копттар, бахаилер және басқа да аз ұлт өкілдерінің мүдделерін қорғады, діни шиеленістер күшейген кезде. 2000 жылы Ибрагим сайлауды бақылау үшін Еуропалық Одақтан қаражат алғаны және Мысырдың халықаралық беделін жоғалтқаны үшін тұтқындалып, сотталды. Ол жеті жылға түрмеге кесілді. Оның адвокаттары Ибрагим мен оның көмекшілерін соттаудың нақты себебі президент Хосни Мубарак пен оның үкіметін ашық сынағаны болды деп мәлімдеді. Ол бірнеше рет мемлекеттік қауіпсіздік сотында бірдей айыптармен сотталды, бірақ апелляциялық сотта әр жолы жеңіске жетті. 2003 жылы үшінші сот отырысында барлық айыптардан босатылып, түрмеден шықты, бірақ бұл оқиға халықаралық наразылық тудырып, Мубарак үкіметін қорғануға мәжбүр етті. Жоғары соттың шешімі 35 беттен тұрады және оқылуға лайық. Онда Ибрагимнің қоғамдық зиялы ретіндегі жазулары мен азаматтық белсенділігі қорғалатыны айтылды. Сондай-ақ, Мысыр үкіметінің атқарушы билігі бұл істі қайта-қайта тергеу арқылы өкілеттігінен асып кеткені де анықталды. Тәуелсіз ойлы зиялы ретінде Ибрагим Мысыр саясатына қайшы келетін әділ сайлауларды қолдады, халықаралық демократиялық одақтарды жақтады және бейбіт және демократиялық құндылықтарды бөлісетін кез келген үкіметтік емес ұйымдардан қаржыландыруды қабылдады, соның ішінде АҚШ-тан. Ол АҚШ Конгресін Мысырға берілетін әскери көмекті елдегі адам құқықтары жағдайының жақсаруына және саяси тұтқындардың босатылуына байланысты етуге шақырғаны үшін ресми баспасөз тарапынан сынға ұшырады. 2006 жылы Ибрагим Вудро Вильсон атындағы халықаралық ғалымдар орталығында Ионов Ратиу атындағы Демократия лекциясы сыйлығын алды, ол бұрын мемлекеттік саясат ғалымы болған. Ол ғылыми және адам құқықтары жөніндегі жұмысы үшін 20-дан астам халықаралық және аймақтық сыйлықтарға ие болды. 2007 жылы Ибрагим Қатардағы Араб демократиясы жөніндегі аймақтық конференцияны ұйымдастыруға байланысты Мубарактың наразылығы күшейгенін білген соң, ерікті түрде елден кетіп қалды. Сондай-ақ, ол Прагада Вацлав Гавел ұйымдастырған әлемдік бостандық күрескерлерінің конференциясында президент Джордж Бушпен Мысыр туралы қысқаша сөйлескені үшін де кінәландырылды. 2007 жылдан бастап 2011 жылдың ақпан айында Мубарак биліктен құлағанша шетелде тұрып, сабақ берді. Шет елде Ибрагим Стамбул мәдениет университетінде екі семестр бойы аспирантура курстарын оқытуға шақырылды, содан кейін 2008-2009 жылдары Индиана заң мектебінде қонақ профессор, ал кейін Гарвард университетінің Таяу Шығысты зерттеу орталығында қонақ ғалым болып жұмыс істеді. Дрю университеті оны 2009 жылдан 2011 жылға дейін Дін, мәдениет және қақтығыс орталығында Валлерстиен ғалымы ретінде қабылдады. Елден кеткен кезде ол 34 жыл бойы Каирдегі Америка университетінің әлеуметтану факультетіндегі қызметінен зейнеткерлікке шығып, құрметті профессор атанды. Ол El Masry el Youm газетінде апта сайынғы мақалаларын жазуды және Каирдегі Ибн Халдун даму зерттеулер орталығында (IKDS) апта сайын ашық семинарлар өткізуді жалғастырды. Саад Эддин Ибрагим 2023 жылдың 29 қыркүйегінде 84 жасында дүние салды.
Үкім
2008 жылдың 2 тамызында Мысыр соты Ибрагимді "Мысырды қаралаған" үшін екі жылға бас бостандығынан айырды. Ол 10 000 фунт стерлинг (1 890 АҚШ доллары) көлемінде кепілдікпен босатылды, ал оның адвокаты апелляция жасау ниетін білдірді. Ол Мысырдан эмиграцияға кетіп, елге оралғанда қамаудан қашу үшін сыртта тұрды. 2008 жылы Ибрагимге жақын дереккөздер оған қарсы тағы 17 сот ісі тіркелгенін және ол Мысырға қайтса, міндетті түрде қамауға алынуы мүмкін екенін хабарлады. 2010 жылдың 5 тамызында Ибрагим отбасымен кездесу үшін Каирге оралды. Оған елге кіруге және шығуға рұқсат берілді, сонымен қатар оған қарсы көптеген негіссіз сот ісі сотта қаралып, тоқтатылды. Ол 2011 жылдың 12 ақпанында, Мұбарактың қызметтен кеткеніне бірнеше сағаттан кейін және 25 қаңтар революциясының шақырымды жемісін тойлау үшін Каирге қайта оралды.