Кіріспе

Механикалық сағаттың бөлігі

Роскопф, шыналы рычаг немесе шыналы паллеттік тепе-теңдемесі – механикалық сағаттарда, ас үй таймерлерінде, камин сағаттарында және 1970 жылдарға дейін шыналы рычаг сағаттары деп белгілі болған арзан сағаттарда қолданылатын, рычаг тепе-теңдемесінің қымбат емес, дәлдігі төмен нұсқасы. Оны 1867 жылы неміс сағатшысы Жорж Фредерик Роскопф өзінің "халық сағатында" танымал етті. Оның авторы 1798 жылы Безансон қаласынан Луи Перрон болса, ал Роскопфқа оны Жюль Гросман ұсынған.

Өмірбаян

Эскапимент – механикалық сағаттағы теңгерім дөңгелегін алға-артқа итеру арқылы қозғалысын сақтайтын және дөңгелектің әрбір серпілісімен сағаттың дөңгелектерін белгілі бір мөлшерде алға жылжытып, қолдарды тұрақты жылдамдықпен қозғалатын механизм. Палитралық шығыршық сапалы сағаттарда қолданылатын рычагтық шығыршыққа ұқсас, бірақ рычагтағы көлденең зергерлік палитралар тік металл шыналармен алмастырылған, ал шығыршық дөңгелегінің тістерінің пішіні өзгертілген. Палитралық шығыршық кеңінен қолданылды, себебі ол рычагтық шығыршықтың көптеген артықшылықтарына ие болғанмен, оның өндірілуі оңай болды. Дәстүрлі рычагтық шығыршықтағы палитралардың екі бұрышты беті бар: құлыптау беті және итермелеу беті, олар шығыршық дөңгелегінің тістерімен әрекеттеседі. Эскапименттің жұмыс істеуі үшін оларды дәл бұрыштармен реттеу қажет. Палитралық шығыршықта бұл беттер шығыршық дөңгелегінің тістерінің пішінімен жасалған, бұл қымбат түзетулерді қажет етпейді. Дегенмен, палитралардың орнына қолданылатын металл шыналардың үйкелісі зергерлік палитраларға қарағанда әлдеқайда жоғары, және бұл, өндіріс талаптарының төмен болуымен қосылғанда, палитралық сағаттардың дәлдігін төмендетті. Металл шыналар да тез тозып кетеді. Палитралық сағаттарды жөндеуге кететін шығын көбінесе оларды лақтырып тастаудан арзан, сондықтан олар бұзылған немесе тозығы жеткен кезде тасталады.

Тарих

Роскопф бұл мүмкіндікті өзiнiң көрегендiк жобасында "жұмыскер сағатын" жасау үшiн пайдаланды, оны бiр апталық еңбекақыдан арзан сатуға болатын. 1876 жылы шыққан Роскопфтың инновациялық сағаты көптеген наградаларға ие болды және кеңiнен есiмдерi танылды, түрлi нұсқаларда шамамен 1925 жылға дейiн жасалды. Бiрiншi дүниежүзiлiк соғыстан кейiн қол сағаттары танымал болғанда олар да қолданыла бердi. Қосымша шығындарды азайту үшiн, инелi паллеттi сағаттарда көбiнесе асыл тастар қолданылмады, олардың орнына қарапайым болаттан жасалған бөлшектер пайдаланылды, алайда кейде жарнама мақсатында бiр асыл тас қосылатын. Timex және Oris компаниялары 1960 жылдары толық асыл тастармен жабдықталған инелi паллеттi сағаттарды шығарды, бұл ерекше жағдай. 1980 жылға қарай арзан кварцты сағаттар инелi паллеттi сағаттар басымдық танытқан төмен сегменттi сағаттар нарығын басып алды, содан кейiн өндiрiс тоқтатылды. Кварц технологиясы уақыт өлшегiштер мен сағаттарда қолданылатын соңғы инелi паллеттi механизмдердi бiртiндеп алмастыруда.

Брокоттық ақау

Тағы бір "тігіш паллеттен құтылу" деп аталатын құтылу, жоғарыдағы Роскофтан ешқандай қатысы жоқ, 1823 жылы Луи Габриэль Броко тапқан және оның ұлы Ахилл жетілдірген Брокот құтылуы болып табылады. Ол 19 ғасырдағы француз маятник сағаттарында қолданылған. Бұл зәкір құтылуының нұсқасы, онда паллеттер жартылай дөңгелек тігіштер болып келеді. Көбінесе құтылу сағат бетінің кесілген бөлігінде көрінеді.