Кіріспе
Кубалық сигара – Кубада өсірілген темекіден жасалған сигара. Тарихи тұрғыдан алғанда, олар әлемдегі ең жақсыларының бірі саналады, аралдың мәдениетімен тығыз байланысты және елдің барлық экспортының төрттен бір бөлігінен астамын құрайды. Сигараның ішкі толымы, байланыстырғышы және сыртқы қабығы аралдың әртүрлі аймақтарынан алынуы мүмкін, бірақ көбінесе Пинар-дель-Рио провинциясының Вюелта-Абахо және Семи-Вуэлта аймақтарында, сондай-ақ Виньялес аймағындағы шаруашылықтарда өндіріледі. Кубадағы барлық сигара өндірісі мемлекеттік Cubatabaco компаниясының бақылауында. Кубалық сигара El Habano деп те аталады. Бүгінде көптеген сигара жасаушылар – әйелдер, оларды торседоралар деп те атайды.
Cuban cigars are cigars manufactured in Cuba from tobacco grown within that island nation. Historically regarded as among the world's “finest”, they are synonymous with the island's culture and contribute over one quarter of the value of all exports from the country. The filler, binder, and wrapper may come from different areas of the island, though much is produced in Pinar del Río province, in the regions of Vuelta Abajo and Semi Vuelta, as well as in farms in the Viñales region. All cigar production in Cuba is controlled by state owned Cubatabaco. The Cuban cigar is also referred to as El Habano. Today, most torcedores are women, or torcedoras.
Тарих
Кариб бассейніндегі жергілікті халықтардың темекі шегуіне қатысты мәліметтер 9 ғасырға дейін жетеді. 15 ғасырда Жаңа әлемнің ашылуына дейін еуропалықтар темекі шегуді білмеген. 15 ғасырдың соңында Христофор Колумб Кубаның ішкі аймағына жіберген барлаушылар "қолдарында жартылай жанған ағаш пен темекі тартуға арналған кейбір шөптерді ұстаған, яғни құрғақ шөптерді жапыраққа орап, одан түтінді тыныспен ішке тартқан" адамдарды көргенін хабарлады. «Кохиба» сөзі Кубаның түпкілікті халықтары – тайно тайпасының тілінде «темекі» деген мағынаны білдіреді. Кариб бассейнінде еуропалықтардың отарлауының күшеюі және африкалық құл саудасының кеңеюі нәтижесінде темекі Еуропаға экспортталатын маңызды тауарға айналды. Экспедициялардан кейін испандықтар темекіні Еуропаның басқа бөліктеріне таныстырып, оның танымалдылығын арттырды. Сигардың қаптамасы, ішкі толтыруы және байланыстыру материалының барлығы климат пен топырақтың қолайлы ерекшеліктеріне байланысты Кубада өсірілуі мүмкін еді. Испанияның Кубаға талап етуіне байланысты, испандықтар аймақтағы жаңа темекі индустриясын басқарды. 17 ғасырда темекі қолданудың кеңінен таралуы Еуропада оны қаралауға және реттеуге әкелді. 1606 жылы Испанияның королі Филипп III темекі өсіруге тыйым салды, бірақ бұл тыйым 1614 жылы алынып тасталды. Дегенмен, содан кейін темекі импортына арнайы салық салынды, ал кубалық импортқа ең жоғары мөлшерламалар белгіленді. 18 ғасырдың басында Испанияның күшейткен реттеуі вегеролардың (жергілікті фермерлердің) қарулы наразылықтарын тудырды. Сонымен қатар, испандық отарлаушылар Испаниядағы мәдениетке (және сигар тартуға) бейімделіп, көптегендері сауда елдері арасындағы контрабанда операцияларына қатысты. Кубада жасалған сигарлар сол кезде Испанияда танымал болған жоқ. Испанияға келіп түскен темекінің көп бөлігі Кадисте сигар жасауға немесе тамаққа пайдалануға өңделді. Алайда, Кубадан Испанияға оралған испандық отарлаушылар «кубадан жіберілген гавандық сигарларды тартудың қымбат және аристократиялық әдетін» сақтап қалды.
Брендтер
Кубалық сигара брендтері мен тауарлық атаулары әлемдегі ең танымал және беделділерінің қатарында. Олардың ішінде Кохиба, Монтекристо, Партагас, Х. Упманн, Ла Глория Кубана, Хойо-де-Монтерей, Пунч және Ромео и Джульетта бар. 1960 жылы АҚШ-тың Куба сигараларын импорттауға салған эмбаргосының нәтижесінде осы тауарлық атаулардың сақталуында қиындықтар туды. АҚШ тиісті тауар белгілеріне Кубаның меншіктігін мойындаудан бас тартты, соның салдарынан Куба өнеркәсібіне ешқандай қатысы жоқ басқа елдердегі (мысалы, Доминикан Республикасы, Ямайка және басқа да елдерде) компаниялар оларды өндіріп, сатуға кірісті, сондай-ақ құнды нағыз кубалық өнімдерді ұсақ-түйек көшіру арқылы жасалған көптеген жалған өнімдер пайда болды. Бұрын Кубада өндірілген басқа да беделді сигара брендтері – Дэвидофф және Данхилл, екеуі де 1991 жылы тоқтатылып, кейіннен Куба емес басқа елдерге көшірілді.
Экспорт
Сигара Кубаның маңызды экспорт тауарларының бірі болып қала береді. 1991 жылы 77 миллион сигара, 1992 жылы 67 миллион, 1993 жылы 57 миллион сигара экспортталды. Бұл төмендеуге себеп – бір қатты ауа райы салдарынан қаптамаға арналған темекінің көп бөлігінің жоғалуы болды, одан кейін ауыл шаруашылығы саясатындағы маңызды реформалар мен халықаралық сауда келісімдері жасалды, бұл келесі жылдары сигара экспортын жаңартты. 2017 жылы Куба шамамен жарты миллиард долларлық сигара экспорттады. Бұл сол жылғы тауар экспортының 27 пайызын құрады. Олар жарты ғасырдан астам уақыт бойы өздерінің жақсы беделін және танымалдығын қалыптастырды. Куба сигарасы жалпы әлемдік деңгейде танымал. Бұған себеп – олардың ерекше түрде өсірілген темекісінің нәтижесіндегі күшті дәмі. Осы бедел мен имидж белсенді түрде сақталады. 1990 жылдары Коннектикут жапырағын өсіру мүмкіндігі туғанда, Еуропада жақсы танылған қаптама түрін Куба қабылдаудан бас тартты, себебі Коннектикут жапырағының дәмі Куба сигарасының имиджіне сәйкес келмейтінін түсінді. Алайда, сұраныс тек Батыста ғана емес; Қытай – Куба сигарасының үшінші ірі нарығы, Қытай сауда жүйесі бағаны айтарлықтай өсіргеніне қарамастан. Куба сигарасына деген қызығушылық Кубаның туризм индустриясының біріне де әсер етті. Сигара туризмі – Куба туризмінің ерекше түрі, онда туристер сигара фабрикасына экскурсияға қатысып, тур соңында сигара сатып алуға мүмкіндік алады. Бұл сатып алуларға арнайы түбіртектер мен кедендік сертификаттар қоса беріледі, олар сигараның түпнұсқа екенін кепілдендіреді және елден заңды түрде шығаруға мүмкіндік береді. Бұл сатушылардан жалған түбіртектер мен кедендік сертификаттарды да сатып алуға болады, түбіртектер нақтырақ көрінген сайын бағасы артады. Мұндай әрекеттерге қатысқандар айыппұл төлеуге және қамауға алынуы мүмкін, сондықтан тәуекелдер бар.
Кубада темекі шегу туралы заңдар
Кубада темекі шегумен байланысты өкпе қатерлі ісігі, қызыл ішек қатерлі ісігі және ауыз қатерлі ісігі сияқты аурулар кең таралған, сондай-ақ темекі шегумен байланысты басқа да қатерлі ісіктер де жиі кездеседі. Темекі шегуді реттеуге қатысты заңдар Кубада 1980-ші жылдардан бері қабылданған, бірақ оларды тиімді орындау 2005 жылға дейін басталған жоқ. Бұл заңдарға темекі жарнамасына тыйым салу, жасөспірімдерге сатуға тыйым салу және қоғамдық орындарда темекі шегуге тыйым салу кірді. Бұған қоса, сол кезде темекінің зияны туралы халықты білімділікке көтеру, қаптамаға денсаулық ескертулерін орнату және дәрігерлердің пациенттеріне мүмкіндік болған сайын темекі шегудің қауіптілігі туралы айту бойынша білім беру шаралары күшейтілді. Темекі шегушілердің көп бөлігі бұл шараларға қарсылық білдірді.
Әлемдік бәсекелестік
АҚШ-тан бірнеше жолмен бәсекелестік пайда болды. Олардың біріншісі – Коннектикут жапырағы, бұл көлеңкелі темекінің бір түрі, ол Еуропа нарықтарында Кубаның көлеңкелі темекісіне қарағанда әлдеқайда жұмсақ дәмімен бәсекелестік тудырды. Екіншісі – Кубадан қуылғандар жасаған ұқсас брендтер және АҚШ өндірушілерінің иеленген тауар белгілері. Бұл құбылыс АҚШ-қа ғана тән емес. Қазіргі уақытта Cubataboca Кубада және басқа елдердегі Кубаға қатысы жоқ өндірушілер кем дегенде 17 сигара брендін өндіруде. Батыстан тыс, Индонезия Кубаға темекі өндірісінің артуы арқылы үнемі бәсекелес болып келеді және 1999 жылғы Cigar Aficionado журналында «темекінің Меккесі» деп сипатталды. Жауап ретінде, 2000-шы жылдардың ортасында Куба аз зиянды темекі әзірлеуге тырысты, оны IT 2004 деп атады. Cubataboca өзі иеленген әртүрлі аттармен өндірісті жалғастырды, ал шетелде қуғынға ұшыраған кубалық өндірушілер де солай істеді, әсіресе АҚШ және Доминикан Республикасында, Кубада өндірілмеген, бірақ кубалықтардың дәстүрімен жасалғандай «кубалық сигараларды» жарнамалады. 1981 жылы Culbro LLC Cohiba тауар белгісін тіркеді, ал 1987 жылы оларға тиесілі General Cigar Company-ға берді. АҚШ-тың жалпы құқығына сәйкес, егер өнім патенттік атаумен сатылса, онда ол патенттің де-факто иесі болады. Халықаралық компания АҚШ-та өзінің тауар белгісін тіркегісі келсе, олар интеллектуалды меншікті АҚШ-тың патенттік және тауар белгісі кеңсесінде (USPTO) тіркеуі керек. Эмбаргоның және АҚШ пен Куба арасындағы суық соғыстың салдарынан бұл тіркеу келіссөздері ешқашан өткізілген жоқ. Culbro мен General Cigar арасында тауар белгісі ауысқаннан кейін он жыл өткен соң, Cubataboca General Cigar-дың жарнамалауын тоқтату туралы USPTO-ға өтініш берді, өйткені бұл компания Cubataboca брендінің беделін жоғалтып отыр деген пікірде болды. Осы дауға жауап ретінде Флориданың екі сенаторы «Жалпы консолидация және төтенше жағдайға қосымша актіні» ұсынды. Осы актінің 211-тармағы Куба компанияларына АҚШ-та тәркіленген тауар белгісін тіркеуге тыйым салады, егер бастапқы иесі рұқсат бермесе. Заң бойынша, General Cigar және/немесе Culbro бастапқы иелер болып саналады. Еуропалық Одақ бұл заңның TRIPS-ке қайшы келетінін мәлімдеп, Дүниежүзілік сауда ұйымы арқылы АҚШ-пен консультация өткізуді талап етті. Бұл нақты нәтиже бермеді. General Cigar – бұрын кубалық брендтермен сигара шығаратын жалғыз компания емес. Altadis U.S.A. Rome y Julieta, Montecristo және H. Upmann аттарымен сигаралар шығарады.
Outside of the West, Indonesia has periodically presented competition for Cuba in the form of higher tobacco production, and was described in a 1999 edition of Cigar Aficionado magazine as a "tobacco Mecca". In response, in the mid 2000s Cuba attempted to develop a less harmful tobacco, dubbed IT 2004. Cubatabaco continued production under the various names that it had coopted, while abroad, the exiled Cuban producers did the same, particularly in the United States and the Dominican Republic, advertising "Cuban cigars" that, while not originating in Cuba, are ostensibly made by Cubans in the Cuban tradition. In 1981, Culbro LLC registered Cohiba as its own trademark, transferring that trademark in 1987 to General Cigar Company, which they owned. Under United States common law, if one sells a product under a patent name, one takes de facto ownership of that patent. If an international company wants to register a trademark as their own in the United States, they must register the intellectual property with the United States Patent and Trademark Office (USPTO). Due in part to the embargo and in part to the sour Cold War relations between the United States and Cuba, these registration negotiations never took place. Ten years after the trademark transfer between Culbro and General Cigar, Cubatabaco petitioned the USPTO to stop General Cigar from advertising, claiming the company was hurting Cubatabaco's brand reputation. In response to this dispute, two Florida senators co sponsored the Omnibus Consolidation and Emergency Supplemental Act. The 211th section of this article prevents Cuban companies from registering a confiscated trademark in the United States unless the original owner allows it. Under the law, General Cigar and/or Culbro would be considered the original owners. The European Union interfered when it deemed the law to be in conflict with TRIPS, and demanded a consultation with the United States through the World Trade Organization. This yielded no concrete results. General Cigar is not the only company to produce previously Cuban brand cigars under its own name. Altadis U. S. A. makes cigars under the Rome y Julieta, Montecristo, and H. Upmann names.
Кубаның темекі өнімдеріне АҚШ-тың ембаргосының әсері
1962 жылдың 7 ақпанында АҚШ президенті Джон Ф. Кеннеди Фидель Кастроның коммунистік үкіметін санкциялау мақсатында Кубаға сауда эмбаргосын енгізді. Кеннедидің сол кездегі баспасөз хатшысы Пьер Салингердің айтуынша, президент 6 ақпан күні кешке оған 1200 дана H. Upmann маркалы Petit Upmann кубалық сигарасын алуды тапсырған. Салингер келесі күні таңертең сигараларды әкелген соң, Кеннеди эмбаргоны күшіне енгізетін жарлыққа қол қойды. Эмбарго АҚШ тұрғындарына кубалық сигара сатып алуға, ал американдық сигара өндірушілеріне кубалық темекі импорттауға тыйым салды, осылайша кубалық үкіметті маңызды табыс көзінен айырды. Бұл эмбарго Флориданың сигара өнеркәсібіне ауыр соққы берді. 2000 жылы «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланған мақалада Кеннеди мен Джонсон президенттерінің бас кеңесшісі Ричард Гудвин 1962 жылдың басында Кеннедидің оған: «Біз сигараларды санкциядан босатуға тырыстық, бірақ Тампадағы сигара өндірушілер қарсылық білдірді» дегенін айтты. Олар сапасы төмен темекіге мәжбүр болып, кубалық сигаралармен бәсекелесе алмайтындарынан қорқып, алаңдады. Кубалық темекі жапырақтарын импорттау мүмкін болмағандықтан, Тампадағы көптеген сигара өндірушілер өндірісті АҚШ-тан шығарды немесе жай ғана жабылды. АҚШ сауда эмбаргосын бұзушыларды іздеу шаралары сигараларға да қатысты, кейде бұл басқа елдердің жеке өмірге қатысты заңдарын бұзуға дейін барды. 2010 жылдың басында АҚШ неміс сатушысынан кубалық сигара сатып алу үшін қаражат жұмсаған Дания азаматына тиесілі 26 000 долларды тәркіледі. АҚШ Қаржы министрлігі бұл мәміленің эмбаргоны бұзу құралы болғанын мәлімдеді, бірақ қаражат Дания азаматы мен неміс дистрибьюторы арасында аударылған және Куба бұл мәмілеге ешқандай қатысы болмады. Эмбаргоны бұзудың көптеген адамдар үшін ауыр салдары болғанына қарамастан, бұрынғы мемлекеттік хатшы Генри Киссинджер 1970 жылдардағы дипломатиялық сапары барысында Кастродан оларды алуға үлкерді. Киссинджер темекі тартпаса да, кеден қызметкерлері заңсыз контрабанда деп есептелетін затты тәркілеуге кедергі жасады, ал оны тәркілеуге тырысқан қызметкер Кастроның сыйлығын алуға тырысқаны үшін сөгіс алды. 2015 жылдың қаңтар айында эмбаргоның жеңілдетілуі АҚШ-қа саяхатшылардың әрқайсысына 100 долларға дейін алкоголь немесе темекі әкелуге рұқсат беретін ережеге кірді, бұл тыйым салынғалы бері алғаш рет заңды импорттауға мүмкіндік берді. 2016 жылдың қазан айында Федералды үкімет американдықтардың жеке пайдалану үшін кедендік салық төлемей АҚШ-қа әкелетін сигаралардың санына қатысты шектеулерді жеңілдетті. Бұл 31 күнде бір рет 100 сигараға дейін (төрт стандартты қорап) немесе 800 долларлық құнға дейін бажсыз импорттауға мүмкіндік берді. Одан асып кеткен мөлшеріне салық салынады. Сигараларды жеке тұтынуға немесе сыйға беруге болады, бірақ жеке тұлға оларды сата алмайды, яғни жеке сатуға немесе сигара дүкеніне немесе дистрибьюторға сатуға болмайды. Кубалық сигараларды коммерциялық сату мен иеленуге тыйым салынған. Tabacalera компаниясының кубалық темекі экспортының үштен екі бөлігіне және сигара экспортының 40 пайызына жететіні күтілуде. Нәтижесінде, 1993 жылғы ауа райының салдарынан туындаған ауыл шаруашылығы дағдарысынан кейін жартысына жуық қысқарған кубалық темекі экспорты қалпына келе бастады. Осыған ұқсас келісім француз темекі импорттаушысы SEITA-мен жасалды, ал 1999 жылы Tabacalera және SEITA бірігіп Altadis компаниясын құрды, ол кубалық темекі саласындағы ең ірі сауда серіктесіне айналды.