Кіріспе
Француз авиациялық қозғалтқыштары сериясы туралы мақала. Клерже – Пьер Клерже жасаған Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі алғашқы айналмалы авиациялық қозғалтқыштардың сериясына берілген атау. Францияда «Клерже Блин» және Ұлыбританияда «Гвиннес Лимитед» компанияларында өндірілген бұл қозғалтқыштар «Sopwith Camel» және «Vickers Gunbus» сияқты ұшақтарда қолданылды. 1920 жылдары Пьер Клерже дизельді радиалды қозғалтқыштарға көшті және 1943 жылы қайтыс болғанға дейін H 16 қозғалтқышын жасады.
Clerget was the name given to a series of early rotary aircraft engine types of the World War I era that were designed by Pierre Clerget. Manufactured in France by Clerget Blin and in Great Britain by Gwynnes Limited they were used on such aircraft as the Sopwith Camel and Vickers Gunbus. In the 1920s Pierre Clerget turned his attention to diesel radial engines and finally produced a H 16 engine before he died in 1943.
Ротарилік қозғалтқыштың дамуы (жалынды отпен қоздыру)
Клерже айналымдық қозғалтқышын Гном мен Ле Роне сияқты бәсекелестерінен ерекшелендіргені – Клержеде Гномнан өзгеше, қалыпты кіріктіру және шығару клапандары болды, ал біліктіктердің орналасуы Ле Ронеге қарағанда әлдеқайда қарапайым болды. Клерже қозғалтқыштарындағы ақаулардың себебі арнайы поршень сақиналары, яғни обтуратор сақиналары болатын. Олар поршень сақинасының (немесе білек сақинасының) астына орналастырылып, жану аймағынан цилиндрдің төменгі бөлігіне жылудың таралуын тоқтату және оның бұрмалануын болдырмау үшін қолданылды. Мұндай сақиналар көбінесе мыстан жасалған және қызмет ету мерзімі бірнеше сағатты құрады. Клерже қозғалтқыштары сенімді деп есептелді, бірақ оларды шығару құны бәсекелестеріне қарағанда жоғары болды. Қоздыру жүйесі жылдамдықты басқарудың қарапайым түрі үшін қосылып немесе өшірілетін басқа заманауи айналымдық қозғалтқыштардан айырмашылығы, Клержеде газ педалі болды. Bentley BR1 және Bentley BR2 айналымдық қозғалтқыштары Клерже қозғалтқышын жетілдіру мақсатымен жасалған, сонымен бірге бұрынғы қозғалтқыштың ерекше ерекшеліктерін сақтап қалды.
Дизайн ерекшеліктері
Клерже ротациялық қозғалтқыштары жеті, тоғыз немесе он бір цилиндрлі және ауамен салқындатылатын болды. Олар екі қатарлы итермелегіш подшипникпен жабдықталған, бұл оларды итергіш немесе тартымды қозғалтқыш ретінде қолдануға мүмкіндік берді. Қозғалтқыштар төрт тактілі цикл бойынша жұмыс істеді. Басқа ротациялық қозғалтқыштардан ерекшеленетін негізгі қасиеттері: поршеньдер алюминий қорытпасынан жасалған. Шатунның құбырлы бөлігі болды. Кіріс және шығыс клапандары жеке кулактар, соққылар және тіреулер арқылы механикалық түрде басқарылды. Қозғалтқыштың винт жағынан қарағанда айналу бағыты сағат тіліне қарсы болды. Екі қатарынан кейін қозғалтқыш 80 градусқа бұрылатын. Олар, сол кезеңдегі көптеген ротациялық қозғалтқыштар сияқты, негізінен беріктігі мен жеңілдігі үшін болаттан жасалған.
The pistons were of an aluminium alloy. The connecting rods had a tubular section. The inlet and exhaust valves were mechanically operated by means of separate cams, tappets and rocker arms. The direction of rotation was counter (anti) clockwise as seen from the propeller end of the engine. Between any two consecutive firing strokes, the engine turned through 80 degrees. Like many other rotary engines of the period they were made chiefly of steel, for strength and lightness.
Көрмеде орналасқан ротациялық қозғалтқыштар
1917 жылы жергілікті жерде жасалған Клергет 9Б қозғалтқышы Линкольншир өмірі мұражайында көрсетілген. Сақталған Клергет 9Б қозғалтқышы Fleet Air Arm мұражайында, RNAS Yeovilton-да көпшілікке қойылған.
Жұмыс істеп тұрған ротациялық қозғалтқыштар
Shuttleworth Collection Ұлыбританиядағы Old Warden Aerodrome-де орналасқан. Олар, түпнұсқа 9B қозғалтқышы орнатылған, жақсы күйдегі Sopwith Triplane (G BOCK) және түпнұсқа ұзын такті 9Bf қозғалтқышы орнатылған, жақсы күйдегі Sopwith Camel (G BZSC) ұшақтарын пайдаланады. Бұл ұшақтарды жаз айларында жергілікті әуе шерулерінде көруге болады.
16H қозғалтқышы
Клержедің соңғы қозғалтқыш дизайны V 16, Clerget 16H деп белгіленді және «Трансатлантик» деп аталды. Ол төрт Rateau турбокомпрессорларын пайдалану арқылы 2000 а.к. (1500 кВт) қуатты дамытты.