Кіріспе

Тұрақты коленвалдың айналасында айналатын цилиндрлері бар ішкі жанатын қозғалтқыш – айналатын коленвалдың айналасында айналатын поршеньді қозғалтқыштың ескірген түрі. Ротациялық қозғалтқыш – ішкі жанатын қозғалтқыштың ерте түрі, көбінесе радиалды конфигурациядағы қатардағы цилиндрлердің тақ санымен жасалған. Қозғалтқыштың коленвал білігі жұмыс істегенде қозғалмайды, ал бүкіл коленвал корпусы мен оған бекітілген цилиндрлер бірлік ретінде айналады. Оның негізгі қолданылуы авиация саласында болды, сонымен қатар ол бірнеше ерте мотоциклдерде және автомобильдерде де қолданылды. Бұл қозғалтқыш түрі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және соғысқа дейінгі жылдары дәстүрлі тік (қатарлы немесе V тәрізді) қозғалтқыштарға балама ретінде кеңінен қолданылды. Ол «қуаттылық, салмақ және сенімділік мәселелерін өте тиімді шешетін» құрылғы деп сипатталған. 1920 жылдардың басында осы қозғалтқыш түрінің туа біткен кемшіліктері оны қолданудан шығарды.

"Ротациялық" және "радиалды" қозғалтқыштар арасындағы айырмашылық

Ротациялық қозғалтқыш – бұл негізінен стандартты Отто циклындағы қозғалтқыш, цилиндрлері радиалды түрде орталық коленвалдың айналасына орналасқан, бірақ дәстүрлі радиалды қозғалтқыш сияқты, бекітілген цилиндр блогы мен айналатын коленвалдың орнына, коленвал тұрақты болып қалады, ал цилиндр блогының барлығы оның айналасында айналады. Көбінесе қолданылатын түрінде коленвал тікелей фюзеляжға бекітілген, ал пропеллер коленвал корпусының алдыңғы бөлігіне болтпен бекітілген. Бұл ерекшелік конструкцияға (майлау, тұтандыру, отын беру, салқындату және т.б.) және жұмыс істеуге (төменде қараңыз) үлкен әсер етеді. Париждегі Ұшқыш пен Ғарыш мұражайында жеті радиалды цилиндрлі қозғалтқыштың "бөлінген" жұмыс моделі қойылған. Ол осы екі типтегі қозғалтқыштардың ішкі механикалық қозғалыстарындағы айырмашылықты көрсету үшін ротациялық және радиалды режимдер арасында ауысады.

Моносопапелдік ротациялық машиналар

Ротациялық қозғалтқыштарда газ педалі болмағандықтан, қуатты азайту үшін тек "blip" қосқышын пайдаланып тұтануды үзіліске ұшыру қажет болды. Бұл тек "Моносупапе" (бір клапанды) түріне қатысты, ол цилиндрге ауаның көп бөлігін шығарылатын клапан арқылы өткізді, бұл клапан поршеньнің төмен қарай қозғалысының бір бөлігінде ашық болып қалатын. Осылайша, цилиндрдегі отын мен ауа қоспасын картер арқылы басқару мүмкін болмады. Моносупапе қозғалтқышының "газ клапаны" (отын клапаны) жылдамдықты реттеудің шектеулі мүмкіндіктерін ғана ұсынды, себебі оны ашу қоспаны тым бай етсе, жабу тым кедей ететін (екеуі де қозғалтқышты жылдам тоқтатуға немесе цилиндрлерге зиян келтіруге әкелетін). Алғашқы үлгілерде жақсырақ басқару үшін өзгермелі клапан уақытын қолдануға тырысты, бірақ бұл клапандардың күюіне себеп болды, сондықтан бұл әдіс тасталды. Моносупапе қозғалтқышын төмендетілген айналымдарда тегіс жұмыс істеу үшін, әр цилиндр екі немесе үш айналымда бір рет тұтанатындай тұтану ретін өзгертетін қосқыш қажет болды, бірақ қозғалтқыш шамамен тепе-теңдікте сақталды. "Блип" қосқышын тым көп пайдаланғандай: мұндай режимде ұзақ жұмыс істеу құтқару түтігінде жанып кетпеген жанар-жағармай мен майдың көп мөлшеріне әкеліп соқты, олар төменгі қаптамаға жиналып, онда өрт қаупі тудыратын.

"Әдеттегі" ротаторлар

Ротарилердің көпшілігінде қалыпты кіріс клапандары болды, сондықтан отын (және майлау майы) ауамен араластырылып, цилиндрлерге түсірілді – бұл әдеттегі төрт тактілі қозғалтқыштағыдай. Газ педалінің әртүрлі қозғалған диапазонында отын-ауа арақатынасын тұрақты ұстайтын дәстүрлі карбюраторды айналмалы картер корпусы мүмкін болмаса да, ауа беруді жеке қақпақ клапаны немесе «блоктюб» арқылы реттеуге болады. Ұшқыш газды қажетті деңгейге (әдетте толық ашық) орнатып, содан кейін ауамен жабдықтау клапанын басқаратын жеке «нақты реттеу» тұтқасын қолданып, отын-ауа қоспасын сәйкестендіруі керек еді (қолмен тұншықтыру басқаруы сияқты). Ротари қозғалтқыштың жоғары айналу инерциясының арқасында, отын-ауа қоспасын сынап-қателік арқылы реттеуге болады, бірақ бұл әртүрлі қозғалтқыш түрлеріне байланысты өзгереді және кез келген жағдайда қажетті дағдыны алу үшін көп тәжірибе қажет еді. Қозғалтқышты бос жүрісте іске қосуға мүмкіндік беретін белгілі бір параметрмен іске қосқаннан кейін, ауа клапаны максималды қозғалтқыш жылдамдығына дейін ашылды. Қозғалтқыштың айналуын азайту үшін, отын-ауа қоспасын сәйкестендіре отырып, қажетті орынға отын клапанын жабу арқылы мүмкін болды. Бұл процеске де қиындықтар тудыратындықтан, қуатты азайту, әсіресе қону кезінде, көбінесе «блип» түймешігін пайдаланып тұтануды үзіліске ұшырату арқылы жасалатын. Тұтану түймешіктерін пайдаланып цилиндрлерді өшірудің кемшілігі – отынның қозғалтқыш арқылы өтуіне мүмкіндік беру, жанар шамдарды майлау және тегіс қайта іске қосуды қиындату еді. Сонымен қатар, шикі мұнай-отын қоспасы капоттың ішінде жиналуы мүмкін. Бұл ауыстырғышты босату кезінде қауіпті өртке әкелуі мүмкін болғандықтан, көптеген ротари қозғалтқыштардың негізінен дөңгелек капотының төменгі бөлігінің бір бөлігі немесе толығымен кесіліп тасталды немесе дренаждық ойықтармен жабдықталды. 1918 жылы Clerget нұсқаулығында отын және ауа басқару элементтерін пайдаланып барлық қажетті басқаруды сақтау және отынды қосу және өшіру арқылы қозғалтқышты іске қосу және тоқтату туралы кеңес берілді. Ұшуға ұсынылатын процедура – отынды тұтқамен жабу, ал «блип» түймешігін қосулы қалдыру. Желдің күшімен айналатын перне ұшақ төмендегенде қозғалтқышты қуатсыз айналдырады. Жанармайды жағу үшін жанар шамдарды жалғастырып, майланудан сақтау маңызды болды, сондықтан қозғалтқышты (барлығы жақсы болса) отын клапанын қайта ашу арқылы қайта іске қосуға болады. Ұшқыштарға тұтануды өшіруге арналған түймешікті пайдаланбау ұсынылды, өйткені бұл қозғалтқышқа зиян келтіруі мүмкін.

Харгрейв

Лоуренс Харгрейв 1889 жылы қысылған ауаны қолданып, ұшу құралында пайдалану үшін роторлық қозғалтқышты алғаш рет ойлап тапты. Материалдардың ауырлығы және жеткіліксіз сапалы өңдеу оның тиімді қуат агрегаты болуына бөгет болды.

Балзер

Нью-Йорктегі Стивен М. Балзер, бұрынғы сағатшы, 1890 жылдары ротациялық қозғалтқыштар құрастырды. Ол екі негізгі себеппен айналмалы конструкцияға қызығушылық танытты: сол кездегі қозғалтқыштардың төмен айналымдарда қуат өндіруі үшін, әрбір жану соққысынан туындайтын импульс өте үлкен болды. Бұл импульстарды басу үшін қозғалтқыштарға үлкен инерциялық масса (маховик) қажет болды, бұл салмақты арттыратын еді. Айналмалы конструкцияда қозғалтқыш өзінің инерциялық массасы (маховигі) ретінде жұмыс істеді, сондықтан ротаторлар бірдей өлшемдегі дәстүрлі қозғалтқыштардан жеңіл болуы мүмкін. Цилиндрлерге, тіпті ұшақ тоқтаған кезде де, жақсы салқындату ауа ағыны түседі, бұл маңызды болды, өйткені сол кездегі ұшақтардың төмен жылдамдығы салқындату ауа ағынын шектеді, ал сол кездегі қорытпалар жетілдірілмеген еді. Балзердің алғашқы жобаларында тіпті салқындатқыш қабырғалар болған жоқ, бірақ кейінгі ротаторларда ауамен салқындатылатын қозғалтқыштардың бұл жалпы ерекшелігі болды. Балзер 1894 жылы 3 цилиндрлі, ротациялық қозғалтқышпен жабдықталған автомобиль жасады, содан кейін Лэнглидің аэродромына қатысып, қозғалтқыштарының үлкендеу нұсқаларын жасауға тырысқанда банкротқа ұшырады. Балзердің ротациялық қозғалтқышы кейіннен Лэнглидің көмекшісі Чарльз М. Манли тарапынан стационарлық радиалды жұмыс істеуге түрлендіріліп, танымал Манли-Балзер қозғалтқышын құрады.

Де Дион-Буттон

1899 жылы әйгілі De Dion Bouton компаниясы 4 цилиндрлі эксперименталды роторлық қозғалтқышты жасады. Ол авиацияға арналған болғанымен, ешбір ұшаққа орнатылмады. Гном бір цилиндрлі стационарлық қозғалтқышты Motorenfabrik Oberursel компаниясынан лицензиялады, ал ол, өз кезегінде, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс ұшақтары үшін лицензиялық Гном қозғалтқыштарын өндірді. Луиге оның інісі Лоран қосылды, ол Гном қозғалтқыштарының цилиндрлерін пайдалана отырып, ұшақтарға арналған роторлық қозғалтқышты жобалады. Ағайындылардың алғашқы эксперименталдық қозғалтқышы 5 цилиндрлі модель болды деп айтылады, бірақ оның 5 цилиндрлі эксперименталдық моделінің суреті сақталмаған. Содан кейін Сегуин ағайындылары жақсы салқындату үшін роторлық қозғалтқыштарға көшті, ал әлемдегі алғашқы сериялық роторлық қозғалтқыш, 7 цилиндрлі, ауамен салқындатылған "Омега" 1908 жылы Париж автокөлік көрмесінде көрсетілді. Алғашқы жасалған Gnome Omega әлі де бар және қазір Смитсоновтың Ұлттық әуе және ғарыш мұражайының коллекциясында сақталады. Сегуиндер жаңадан дамытылған никельді болат қорытпасынан жасалған ең жоғары беріктікке ие материалды қолданды және салмақты азайту үшін қатты металдан жасалған бөлшектерді өңдеді, қозғалтқыштың бөлшектерін жасау үшін ең жақсы американдық және неміс станоктарын пайдаланды. 50 ат күші бар Gnome цилиндр қабырғасының қалыңдығы бар болғаны 1,5 мм болды, ал поршеньдер салмақты азайту үшін терең орталық каналдармен өңделді. Бір литрге шаққандағы қуат бірліктері бойынша қуаты төмен болғанымен, оның салмағына шаққандағы қуат қатынасы бір килограммға шаққанда өте жоғары болды. Келесі жылы, 1909 жылы, өнертапқыш Роджер Раво өзінің Aéroscaphe ұшағына, гидрофойл/ұшақтың комбинациясына, оны Монакодағы моторлы қайықтар мен авиация жарыстарына қатыстырды. Генри Фарманның сол жылы Rheims әуежайында Gnome-ды пайдалануы оны танымал етті, ол ең үлкен тоқтамай ұшқан қашықтық үшін Гран-при жеңіп алды және төзімділік ұшу бойынша әлемдік рекорд орнатты. Анри Фабрдің "Le Canard" атты алғашқы сәтті су асты ұшағының ұшуы 1910 жылдың 28 наурызында Марсельдің жанында Gnome Omega қозғалтқышымен жүзеге асты. Gnome роторларының өндірісі жылдам өсті, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін 4000-қа жуық қозғалтқыш шығарылды, сонымен қатар Gnome екі қатарлы нұсқаны (100 ат күші Double Omega), үлкенірек 80 ат күші Gnome Lambda және 160 ат күші екі қатарлы Double Lambda қозғалтқыштарын өндірді. Сол кезеңдегі басқа қозғалтқыштармен салыстырғанда Gnome ерекше қиындықтарға толы емес деп есептелді және жөндеулер арасында он сағат бойы жұмыс істей алатын алғашқы қозғалтқыш ретінде танылды. 1913 жылы Сегуин ағайындылары жаңа Monosoupape ("бір клапан") сериясын ұсынды, ол поршеньдегі кіретін клапандарды алмастырды, әр цилиндр басындағы бір клапанды пайдаланды, ол кіретін және шығатын клапан ретінде жұмыс істеді. Қозғалтқыштың жылдамдығы клапан роликтеріне әсер ететін рычагтарды қолдану арқылы шығатын клапандардың ашылу уақытын және мөлшерін өзгерту арқылы бақыланды, бірақ клапандардың күюіне байланысты бұл жүйе кейіннен тоқтатылды. Monosoupape салмағы бұрынғы екі клапанды қозғалтқыштардан сәл төмен болды және ол аз майлау майын қолданды. 100 ат күші бар Monosoupape 9 цилиндрлі болды және 1200 айналымда номиналды қуатын дамытты. Кейінгі 160 ат күші 9 цилиндрлі Gnome 9N роторлық қозғалтқышы Monosoupape клапан дизайнын қолданды, сонымен қатар екі тұтану жүйесінің қауіпсіздік факторын қосты және цилиндр басындағы клапан форматын қолданатын соңғы роторлық қозғалтқыш дизайны болды. 9N сондай-ақ, бір жарты, бір төрттен және бір сегізден бір қуат деңгейіне қол жеткізуге мүмкіндік беретін ерекше тұтануды орнатты. Бұл купе коммутаторының көмегімен және купе коммутаторы басылған кезде алмасушы қуат деңгейлерінің қайсысы таңдалатынын таңдаған арнайы бес позициялық айналымдық коммутатор арқылы жүзеге асырылды. Old Rhinebeck Aerodrome-дегі Fokker D. VIII жасанды ұшақ ұшағы, Gnome 9N-мен ерекше қуатты, көбінесе Gnome 9N-нің төрт деңгейлі шығыс мүмкіндіктерін жердегі және ұшу кезінде көрсетеді. Clerget және Le Rhône компаниялары өндірген роторлық қозғалтқыштар цилиндр басындағы дәстүрлі иілімді клапандарды қолданды, бірақ отын қоспасын коленвал арқылы тартудың бірдей принципін қолданды, Le Rhône-де коленвалдан әр цилиндрдің жоғарғы жағына дейін жез түтікшелері бар. 80 ат күші (60 кВт) жеті цилиндрлі Gnome Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Gnome Lambda ретінде стандартты болды және ол көптеген ұшақ жобаларында қолданылды. Ол өте жақсы болғандықтан, бірнеше компаниялар лицензиясын алды, соның ішінде неміс Motorenfabrik Oberursel фирмасы, ол бастапқы Gnom қозғалтқышын жобалаған. Кейіннен Oberursel-ді Fokker сатып алды, оның 80 ат күші Gnome Lambda көшірмесі Oberursel U.0 деп аталды. Француздық Gnôme Lambda-лары, Bristol Scout бипланының ең алғашқы мысалдарында қолданылған, 1915 жылдың соңынан бастап Fokker E. I Eindeckers ұшақтарымен шайқаста кездесуі жиі кездесетін жағдай болды. Екі қатарлы роторлық қозғалтқыштарды көптеп өндіруге жасалған жалғыз әрекеттер Gnome компаниясымен, олардың Double Lambda 160 ат күші 14 цилиндрлі дизайнымен және неміс Oberursel фирмасының Double Lambda дизайнының Бірінші дүниежүзілік соғыстағы U. III көшірмесімен жасалды. Double Lambda мысалы Deperdussin Monocoque жарыс ұшағының біріне қыркүйек айында 1913 жылы сағатына 204 шақырымнан астам (126 миль) жылдамдықпен әлемдік рекорд орнатуға қолданылды, бірақ Oberursel U. III тек бірнеше неміс өндірістік әскери ұшақтарына, Fokker E. IV истребитель монопланына және Fokker D. III истребитель бипланына орнатылғаны белгілі, екеуі де жауынгерлік типтер ретінде сәтті болмауына неміс қозғалтқышының сапасының әсері тиді, ол жауынгерлік ұшудан кейін бірнеше сағаттан кейін тозуға бейім болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Ротари қозғалтқыштардың салмағы мен қуатының қолайлы арақатынасы олардың ең үлкен артықшылығы болды. Ірі, ауыр ұшақтар негізінен дәстүрлі тік қозғалтқыштарға сүйенсе, көптеген ұшақ конструкторлары соғыстың соңына дейін ротари қозғалтқыштарды қалай берді. Ротари қозғалтқыштардың бірқатар кемшіліктері болды, ең бастысы – өте жоғары отын шығыны, ішінара қозғалтқыш көбінесе толық қуатпен жұмыс істегендіктен, сондай-ақ клапан уақыты көбінесе идеалды болмағандықтан. Майды тұтыну де өте жоғары болды. Примитивті карбюратор және нағыз картердің болмауынан майлау майы отын-ауа қоспасына қосылды. Бұл қозғалтқыш түтінін жартылай күйген майдан шыққан түтінмен ауырлатты. Кастор майы ең қолайлы майлаушы зат болды, себебі оның майлау қасиеттері отынның болуына тәуелсіз болды, ал оның тұнбаға түсуге бейімділігі толық жоғалумен майлау жүйесінде маңызды емес еді. Бірақ бір қиыншылық – Бірінші дүниежүзілік соғыстағы ұшқыштар ұшу кезінде майдың көп мөлшерін жұтып алып, соның салдарынан іш өтпеге ұшырады. Ротари қозғалтқышпен ұшқан ұшқыштардың киімдері әдетте майға толы болып, малшықтанды. Қозғалтқыштың айналмалы массасы оны іс жүзінде үлкен гироскопқа айналдырды. Түзу ұшу кезінде бұл әсер айқын болмады, бірақ бұрылғанда гироскопиялық прецессия байқалады. Қозғалтқыштың айналу бағытына байланысты солға бұрылу үшін күш-жігер қажет болды және салыстырмалы түрде баяу болды, сонымен қатар мұрынды жоғары көтеруге бейімділік болды, ал оңға бұрылу дерлік жедел болды, мұрынды төмен түсіруге бейімділікпен. Кейбір ұшақтарда бұл, мысалы, тікұшақ ұрысында, тиімді болуы мүмкін. Sopwith Camel осы мәселеден соншалықты зардап шекті, сол және оңға бұрылу үшін сол рульді қажет етті және егер ұшқыш төмен жылдамдықпен дөңгелектің жоғарғы нүктесінде толық қуат берсе, өте қауіпті болуы мүмкін. "Camel" ұшқыштарына оқу кезінде алғашқы рет оңға бұрылуды тек 1000 футтан (305 метрден) жоғары биіктікте жасау туралы ескертілді. "Camel" ұшқыштарының ең танымал неміс қарсыласы, Fokker Dr. I трипланы да ротари қозғалтқышын қолданды, әдетте француздық Le Rhone 9J 110 л.с. қозғалтқышының Oberursel Ur. II көшірмесін. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын ротари қозғалтқыштардың инерция мәселесін шешуге әрекеттер жасалды. 1906 жылы Чарльз Бенджамин Редруп Корольдік ұшу корпусына Хендон қаласында коленвал бір бағытта, цилиндр блогы қарсы бағытта айналатын "Реакциясыз" қозғалтқышты көрсетті, олардың әрқайсысы винтті қозғалтады. Бұл идеяның кейінгі дамуы – 1914 жылғы Редруп жобалаған реакциясыз "Hart" қозғалтқышы, онда коленвалға жалғанған бір ғана винт болды, бірақ ол цилиндр блогына қарсы бағытта айналды, осылайша жағымсыз әсерлерді толығымен жойды. Бұл сенімді жұмыс істеу үшін тым күрделі болып шықты, сондықтан Редруп конструкцияны стационарлық радиалды қозғалтқышқа өзгертті, кейіннен оны тәжірибелік Vickers F. B.12b және F. B.16 ұшақтарында сынады, алайда сәттілік болмады. Соғыс барысында ұшақ конструкторлары одан сайын көп қуат талап етті. Тік қозғалтқыштар жоғары айналым шектерін жақсарту арқылы бұл талапты қанағаттандыра алды, бұл көбірек қуатты білдірді. Клапан уақытын, тұтану жүйелерін және жеңіл материалдарды жақсарту осы жоғары айналымдарды мүмкін етті, ал соғыс соңында орташа қозғалтқыштың айналымдары 1200-ден 2000-ға дейін өсті. Ротари қозғалтқыш цилиндрлердің ауадағы кедергісіне байланысты мұндай мүмкіндікке ие болмады. Мысалы, егер соғыстың басындағы 1200 айналымдық модельдің айналымдары 1400-ге дейін артса, цилиндрлерге түсетін кедергі 36%-ға артты, себебі ауа кедергісі жылдамдықтың квадратына пропорционалды. Төмен айналымдарда кедергіні елемеуге болады, бірақ айналымдар саны артқан сайын ротари қозғалтқыш қозғалтқышты айналдыруға көбірек қуат жұмсады, ал винт арқылы пайдалы итермелеуді қамтамасыз ету үшін азырақ қалды.

Siemens-Halske қос айналымдық конструкциялары

Редруптің британдық «қозғалыссыз» қозғалтқыш тұжырымдамасына ұқсас тәсілмен дизайнды құтқаруға жасалған бір ақылды әрекет Сименс компаниясы тарапынан жасалды. Кранкас корпусы (пропеллер әлі де тікелей алдыңғы жағына бекітілген күйінде) және цилиндрлер «мұрыннан қарағандағы» көзқарас бойынша сағат тіліне қарсы 900 айналым/мин жылдамдықпен айналды, ал кранкас (басқа конструкциялардан айырмашылығы, ешқашан кранкас корпусынан шықпады) және басқа ішкі бөлшектер де сол жылдамдықпен сағат тілімен айналды, нәтижесінде жүйе тиімді түрде 1800 айналым/мин жылдамдықта жұмыс істеді. Бұл кранкас корпусының арт жағында бейімделіп жасалған тісті дөңгелектерді пайдалану арқылы қол жеткізілді, соның нәтижесінде аз кедергі мен төмен тарту күшіне ие болған он бір цилиндрлі Siemens Halske Sh. III пайда болды. Жаңа қозғалтқыш, әсіресе Siemens Schuckert D. IV истребителі сияқты кейбір соғыс машиналарында қолданылды. Оның төмен жылдамдығы және кейде төрт пернелі (SSW D. IV қолданғандай) үлкен, қалың қанаттары бар болғандықтан, осы қозғалтқышпен жабдықталған ұшақтар өте жоғары жылдамдықпен көтерілуге мүмкіндік алды. Кейбір деректер бойынша, Sh. IIIa моделінің кейбір кезеңдері 240 ат күшіне дейін қуат бере алды.

Соғыстан кейінгі

Соғыс аяқталған кезде ротациялық қозғалтқыш пайдасыз болып қалды және ол қолданыстан тез суытылды. Ұлыбритания Корольдік әуе күштері ротациялық қозғалтқыштарды басқа пайдаланушыларға қарағанда ұзақ уақыт қолданды. RAF-тің соғыстан кейінгі стандартты истребителі Sopwith Snipe, Бірінші дүниежүзілік соғыстағы одақтастар жасаған ең қуатты (кейбір жағдайларда) ротациялық қозғалтқыш ретінде Bentley BR2 ротациялық қозғалтқышын пайдаланды. 1914 жылғы Avro 504K, RAF-тің соғыстан кейінгі алғашқы оқу ұшағы, бірнеше түрлі, аз қуатты ротациялық қозғалтқыштарды орнатуға мүмкіндік беретін әмбебап бекіткішке ие болды, олардың қоры мол болды. Сол сияқты, Le Rhone Thulin ротациялық қозғалтқышымен жабдықталған швед FVM Ö1 Tummelisa жетілдірілген оқу ұшағы отызыншы жылдардың ортасына дейін пайдаланылды. Конструкторлар соғыстан қалған қозғалтқыштардың төмен бағасын олардың нашар отын тиімділігімен және толық майлау жүйесінің қызмет көрсету шығындарымен салыстыруға тиіс болды. 1920 жылдардың ортасына қарай ротациялық қозғалтқыштар британдық қызметте де толығымен немесе көбінесе ауыстырылды, негізінен Armstrong Siddeley Jaguar және Bristol Jupiter сияқты жаңа буын ауамен салқындатылатын «стационарлық» радиалды қозғалтқыштармен. Ротациялық қозғалтқыш концепциясы бойынша тәжірибелер жалғасты. 1921 жылғы Michel қозғалтқышының алғашқы нұсқасы, ерекше қарама-қарсы поршеньді камералы қозғалтқыш, ротациялық қозғалтқыштың принципін қолданды, өйткені оның «цилиндр блогы» айналды. Бұл жақын арада цилиндрлері мен камералары бірдей, бірақ стационарлы цилиндрлері және айналатын камера жолы бар нұсқамен ауыстырылды, ал краншафттың орнына камера жолы айналды. Кейінірек жасалған нұсқада камерадан толығымен бас тартылып, үш біріктірілген краншафт қолданылды. 1930 жылы советтік тікұшақ пионерлері Борис Н. Юриев және Алексей М. Черемухин, екеуі де Tsentralniy Aerogidrodinamicheskiy Institut (TsAGI, Орталық аэрогидродинамикалық институты) қызметкерлері, Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Gnome Monosoupape ротациялық қозғалтқышының жетілдірілген көшірмелері болған екі советтік құрастырылған M 2 ротациялық қозғалтқыштарымен жабдықталған TsAGI 1 EA бір роторлы тікұшақтың бірін жасады. TsAGI 1 EA 1932 жылдың 14 тамызында Черемухин басқаруымен 605 метр (1985 фут) биіктікте ресми емес рекорд орнатты.

Автомобильдер мен мотоциклдерде қолдану

Ротариялық қозғалтқыштар көбінесе ұшақтарда қолданылса да, бірнеше автомобильдер мен мотоциклдер ротариялық қозғалтқыштармен жасалды. Мүмкін, ең алғашқысы 1892 жылғы "Миллет" мотоциклі болды. Көптеген жарыстарда жеңіске жеткен әйгілі мотоцикл – алдыңғы доңғалағының ішінде ротариялық қозғалтқышы бар "Мегола". Ротариялық қозғалтқышы бар тағы бір мотоцикл – Чарльз Редруптың 1912 жылғы "Редруп радиалы", ол Редруптың бірнеше мотоцикліне орнатылған үш цилиндрлі 303 см³ ротариялық қозғалтқыш болды. 1904 жылы Редруп жобалаған "Барри" қозғалтқышы Уэльсте жасалды: 6,5 кг салмақтағы айналмалы 2 цилиндрлі боксерлік қозғалтқыш мотоцикл рамасына орнатылды. 1920-жылдардың басында неміс "Мегола" мотоциклі алдыңғы доңғалағының дизайнында бес цилиндрлі ротариялық қозғалтқышты пайдаланды. 1940 жылдары Сирил Пуллин "Powerwheel" дөңгелегін жасады, ол тоқсанға айналатын бір цилиндрлі қозғалтқыш, муфта және барабанды тежегішпен жабдықталған, бірақ ол ешқашан өндіріске енгізілген жоқ.

Басқа ротациялық қозғалтқыштар

Белгілі бір коленвалдың айналасында қозғалатын цилиндрлердің конфигурациясынан басқа, бірнеше түрлі қозғалтқыш конструкциялары да ротациялық қозғалтқыштар деп аталады. Ең танымал поршеньсіз ротациялық қозғалтқыш – Ванкель ротациялық қозғалтқышы, NSU компаниясының Ro80 машинасы мен Mazda компаниясының RX сериясы сияқты түрлі машиналарда, сондай-ақ кейбір тәжірибелік авиациялық қолданыстарда қолданылған. 1970 жылдардың соңында Bricklin Turner Rotary Vee деп аталатын концепциялық қозғалтқыш сынақтан өтті. Rotary Vee конфигурациясы бойынша иілгіш булы қозғалтқышқа ұқсас. Поршеньдер жұптары V пішіндес қатты элементтер ретінде біріктірілген, олардың әр ұшы айналмалы цилиндрлер кластерлерінің жұптарында жылжиды. Айналмалы цилиндрлер кластерлерінің жұптары кең V бұрышпен орналасқан. Әрбір цилиндр кластеріндегі поршеньдер радиалды бағытта емес, бір-біріне параллель қозғалады. Бұл қозғалтқыш конструкциясы өндіріске енгізілген жоқ. Rotary Vee Bricklin SV 1 машинасына қуат беру мақсатында жасалған.