Кіріспе

Bristol Siddeley өндірген векторлық итеру қозғалтқышы Bristol Pegasus – британдық тоғыз цилиндрлі, бір қатарлы, ауамен салқындатылатын радиалды авиамоторы. Бристоль ұшақ компаниясының Рой Федден жобалаған бұл қозғалтқыш 1930 және 1940 жылдары азаматтық және әскери ұшақтарды қуаттандырды. Алдыңғы Mercury және Jupiter қозғалтқыштарынан дамытылған, кейінгі түрлері 1750 куб дюйм (28 л) көлемінен, айналмалы суперчарджерді пайдалану арқылы қуат алатын болды. Pegasus-тың одан әрі дамуы нәтижесінде отын инжекторлі Bristol Draco және дизельдік циклды Bristol Phoenix пайда болды, екеуі де шектеулі санда өндірілді. Алайда, өндіріс тоқтағанға дейін 30 000-нан астам Pegasus қозғалтқышы жасалды. Ұшақтарда қолданылуы бір қозғалтқышты бипланнан бастап, төрт қозғалтқышты Short Sandringham және Sunderland ұшақ-қайықтарына дейін жетті. Pegasus қозғалтқышы бар ұшақтар биіктік және қашықтық бойынша бірнеше рекорд орнатты. Бристоль Сиддли компаниясы көп жылдардан кейін бұл атауды Hawker Siddeley Harrier ұшағында қолданылған турбовентиляторлық қозғалтқышқа берді, ал Rolls Royce компаниясы оны сатып алғаннан кейін Rolls Royce Pegasus деп аталды. 2010 жылы екі Bristol Pegasus қозғалтқышы әлі де жұмыс істеп тұр, олар Корольдік теңіз күштерінің тарихи ұшу тобына (2019 жылдың наурыз айында Navy Wings деп аталды) қарасты Fairey Swordfish ұшағын қуаттандырады; басқа да үлгілер сақталып, авиация музейлерінде көпшілік назарына ұсынылуда.

Жобалау және әзірлеу

Пегасустың жобасын сэр Рой Федден жасаған, ол Bristol Aeroplane Company-нің өте сәтті болған Bristol Jupiter қозғалтқышының жалғасы ретінде, Меркурийді әзірлеу кезінде алынған тәжірибелерді пайдалана отырып құрылған. Сыйымдылығы (25 л) шамамен 15%-ға кішірек болғанымен, Меркурий "зарядты" жақсарту үшін турбонаддув және жұмыс айналымдарын (RPM) арттыруға бағытталған түрлі өзгерістер арқасында Юпитермен шамалас қуат өндірді. Поршенді қозғалтқыштың қуаты цилиндрдегі зарядты секундына циклдар санына көбейту арқылы есептеледі; Меркурий осы екі көрсеткішті де жақсартты, соның нәтижесінде берілген көлем үшін жоғары қуатты қамтамасыз етті. Басты артықшылығы – жақсартылған көлемдік тиімділік есебінен қуат пен салмақ арақатынасының өте жақсы болуы. Пегасустың көлемі, сыйымдылығы және жалпы құрылысы (болат/алюминий) Юпитермен бірдей болды, бірақ енгізілген жақсартулар қозғалтқыштың максималды айналу жылдамдығын 1950 айналымнан 2600 айналымға дейін арттыруға мүмкіндік берді. Бұл көрсеткіш Юпитермен салыстырғанда жақсарды, алғашқы Пегас II моделінде , ал бірінші сериялық Пегас III моделінде , соңында екі жылдамдықты турбонаддув (Пегас XVIII моделінде енгізілген) және 100 октанды отынның арқасында соңғы Пегас XXII моделінде жақсартулар одан әрі күшейді. Бұл "бір ат күшіне бір фунт" деген қағиданы тудырды, бұл қуат пен салмақ арақатынасының өте жақсы екенін көрсетеді. Пегасустың негізгі қолданушыларының ішінде Fairey Swordfish, Vickers Wellington және Short Sunderland ұшақтары бар. Ол сонымен қатар Anbo 41, Bristol Bombay, Saro London, Short Empire, Vickers Wellesley және Westland Wallace ұшақтарында да қолданылды. Бұрынғы Юпитер сияқты, Пегасустың лицензиясын Польшадағы PZL компаниясы да алған. Ол PZL.23 Karaś және PZL.37 Łoś бомбалаушыларында қолданылды. Италияда Alfa Romeo Avio лицензия бойынша Jupiter (126 RC35) және Pegasus қозғалтқыштарын құрастырды, ал Пегасустың негізінде жасалған қозғалтқыш Alfa Romeo 126 RC34 деп, ал азаматтық нұсқасы 126 RC10 деп аталды. Чехословакияда оны Walter Engines компаниясы жасады және Пегас деп атады. Шамамен 32 000 Пегасус қозғалтқышы жасалды. Қызметте Пегасус, әдетте, сенімді болды, бірақ клапандардың бұзылуына бейімділігі байқалды. Клапандар цилиндрлердің үстіңгі бөлігіндегі майлы төсемдер арқылы майланатын тетіктер арқылы басқарылды. Ыстық климатта майлау нашарлап, клапандардың істен шығуына әкелуі мүмкін еді. Егер қозғалтқышта ақау туындап, ұшқыш оны тоқтатса, винтті "бос жүріс" күйіне келтіру мүмкін болмайтын, ол өздігінен айналып, қарсылық тудыратын және майлаусыз қозғалтқышты айналдыра беретін еді.

Нұсқалар

Пегастың көптеген түрлері өндірілді, алғашқы прототиптік қозғалтқыштарда турбонаддув болмаған, бірақ көпшілігі бір немесе екі жылдамдықты беріліспен турбонаддувтағышпен жабдықталған. Түрлердің айырмашылықтарына қысым коэффициенттері, пернелік редуктордың қатынастары және қосымша жабдықтар кірді.

Көрмеде орналасқан қозғалтқыштар

Бристоль Пегасус қозғалтқыштарын Лондондағы Корольдік әуе күштері мұражайында және Дуксфордтағы Императорлық соғыс мұражайында ұшаққа орнатылған күйінде көруге болады. Теңіз түбінен ізделіп алынған, қалпына келтірілмеген Пегас қозғалтқышы Бристоль Аэро Жинағының қамқорлығында, олар Кембл әуежайынан Филтонға көшуде болғандықтан жабық. Вейбридждегі Бруклендс мұражайында да бір қозғалтқыш қойылған.

Тірі қалғандар

2010 жылдың қазан айына дейін Англияда екі Бристоль Пегасус қозғалтқышы әлі де жұмыс істеп тұр. Олар Корольдік Теңіз күштерінің тарихи ұшу тобына қарасты екі "Фейри Свордфиш" ұшағын қозғалтады.