Кіріспе

Металл силуэт ату – ойыншы аңдарды бейнелейтін болат нысаналарға әртүрлі қашықтықтан атуды қамтитын нысана ату түрлерінің жиынтығы, мақсаты – металл нысананы құлату. Ірі калибрлі мылтықтар қолдаусыз, тік тұрып ату арқылы 500 метрге дейін, ал ірі калибрлі тапаншалар тек денесіне сүйеніп, жатып ату арқылы 200 метрге дейін атылады. Сонымен қатар, пневматикалық қарулармен және қара ұнтақпен жарыстар да өткізіледі. Ұқсас жанрда садақ пен жебемен ату да бар, онда металл нысаналар картонмен немесе көбікпен ауыстырылады. Қолданылатын нысаналар – қошқар, түйеқұс, шошқа және тауық, олар әртүрлі өлшемдерге кесіліп, белгілі бір қашықтықта орнатылады, бұл қашықтық нақты дисциплинаға байланысты өзгереді.

Тарих

Металл силуэт – бұл 20 ғасырдың басында пайда болған, көне мексикалық спорттан туындаған, онда тірі жануарлар әртүрлі қашықтықта нысана ретінде пайдаланылған. 1948 жылы тірі жануарлардың орнына металлдан қиылған жануарлардың суреттері қолданыла бастады, осылайша "siluetas metalicas" пайда болды. Алғашқы металл силуэт жарысы Мексика қаласында өткізілді. Осы спорттың мексикалық тамырларына байланысты, АҚШ-та силуэттерді сипаттау үшін әртүрлі американдық испан тіліндегі терминдер жиі қолданылады, атап айтқанда: галлина (тауық), хабали (доңыз), гуаялоте (күрсін) және боррего (қошқар). АҚШ-та салынған алғашқы силуэт полигоны 1967 жылы Аризона штатының Ногалес қаласында құрылды. 1973 жылға дейін даму тұрақты болды, содан кейін NRA осы спортқа қатысты. 1980-жылдардың ортасына қарай, бұл АҚШ-тағы ең қарқынды дамитын қару спорты болды. Бұл спорт аңшыларға, ойын-сауық үшін атуды жақсы көретіндерге және кәсіби нысанаға атушыларға тартымды, себебі басқа бәсекелі спорт түрлеріне қарағанда қаржылық талаптар төмен. Джим Кармихел оны "бірлікке жеткізе алатын ортақ платформа" деп атады.

Басқару органдары

Халықаралық металл силуэт ату одағы (IMSSU) – мылтық және тапанша бойынша металл силуэт жарыстарын басқаратын халықаралық федерация. 2020 жылғы мәліметтер бойынша IMSSU-ның 26 мүше аймағы бар.

Солтүстік Америка

АҚШ-та екі маңызды ұйым бар: Америка Құрама Штаттарының металл силуэт қауымдастығы (USMSA) – АҚШ-тағы барлық типтегі силуэт ату спортын қамтиды, ал Халықаралық қол пистолетінің металл силуэт қауымдастығы (IHMSA) – тек қол пистолетімен силуэт ату спортын қамтиды. Халықаралық IMSSU ережелері мен ішкі жарыстарда қолданылатын ережелер арасында шағын айырмашылықтар бар, бірақ көбінесе бірдей жабдықпен барлық жарыстарға қатысуға болады.

Еуропа

Еуропалық металл силуэт ату ассоциациясы (AETSM) (француз тілінде Association Européenne de Tir sur Silhouettes Métalliques) – IMSSU-ның Еуропалық аймақтық ұйымы. AETSM 1989 жылы құрылған және 1992 жылы IMSSU-ның негізін қалаушы мүшесі болды, содан кейін жаңа ұйымға біріктірілді. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, AETSM-де 17 еуропалық ел өкілдік етілген. Қолдағы қару қолданушылар тірексіз тұрып (екі қолды пайдалануға рұқсат етіледі) немесе «еркін» стильде оқ атуы керек. «Еркін» стильге ерекше жағдайлар кіреді, мысалы, Кридмор жағдайы – бұл жағдайда атушы арқасына жатып, аяқтары бүгіліп, табандары жерге тірелген күйде, пистолет атушының оң аяғына сүйеніп қойылады. «Еркін» стильдегі жағдайда пистолет тек атушының денесіне тиюі керек, ешқандай тірек қолданылмауы тиіс (Кридмор жағдайында тіпті етік үсті де болмайды). Арнайы сыныптар бойынша бейресми жарыстар өткізіледі, мысалы, ковбой мылтықтары мен пистолеттері, сондай-ақ көне әскери артық мылтықтар. Барлық мылтықпен ату тік тұрып, қаруды тіремей жасалады. Бұған қара ұнтақ мылтықтары ерекшелік жасайды; қашықтықтар үлкен калибрлі мылтықтармен бірдей, бірақ тек тауықтарды тіремей атуға болады, ал қалған нысаналарды кез келген жағдайда, тіпті қиылысқан таяқтарды қолдана отырып атуға болады, бірақ орындық пайдалануға рұқсат жоқ. Пистолетпен ату, егер жарыс регламентінде тік тұрып ату көзделмесе, кез келген тірексіз жағдайда жүргізілуі мүмкін. Кез келген жағдайда атушылар сияқты, тік тұрып атушылар да ең тұрақты ату позициясын табу үшін ерекше жағдайларды қабылдайды. Тік тұрып ату – ең қиын жаттығу; әзірге ешкім 40x40-қа қатесіз оқ атқан жоқ. Үлкен калибрлі, кез келген көздегі пистолет жарыстары көбінесе толық ұпаймен тең нәтижемен аяқталады және тең түсуді шешу арқылы анықталады.

Халықаралық қол қарулары санаттары

IMSSU-ның төрт халықаралық толық ұңғылған қол қару бөлімдері: Шегілмеген, Өндіріс, Тұрақты және Револьвер. IMSSU Unlimited – темір көзді тапаншалар мен револьверлер, ең көп ұзындығы және көру радиусы , ең көп салмағы , көру қақпағының артқы жағынан алдыңғы көздің ең жоғарғы бөлігіне дейін өлшенеді. Оқ ату қаруының жалпы ұзындығынан аспауы тиіс. Оқтың диаметрі кемінде 6 мм (.240") болуы керек. Ату позициясы еркін стиль, көбінесе жатып ату таңдалады. Темір көздер әдетте ашық, бірақ диоптрлық және қоршалған көздерге де рұқсат етіледі. Оқ тежегіштеріне рұқсат жоқ. Револьверлер қиындық деңгейі жоғарырақ болғандықтан, яғни құлыптау уақыты ұзақ болғандықтан сирек кездеседі. IMSSU Unlimited үшін танымал тапаншалардың мысалдары – XP 100 және Thompson/Center Contender. IMSSU Өндіріс – темір көзді тапаншалар мен револьверлер. Тапанша үлгісі оңай қолжетімді болуы керек, әдетте өзгертуге рұқсат етілмейді. Ең көп ұзындығы , көру радиусы , ең көп салмағы . Оқ ату қаруының жалпы ұзындығы тапаншалар үшін -тен және револьверлер үшін -тен аспауы керек. Тек ашық темір көздерге рұқсат етіледі, сондықтан диоптрлық көздерге рұқсат жоқ. Ережелерде рұқсат етілген өзгертулер мен ұстама пішіндері де толық көрсетілген. Ату позициясы еркін стиль, көбінесе жатып ату таңдалады. IMSSU Unlimited үшін танымал тапаншалардың мысалы – Thompson/Center Contender, сондай-ақ Loppo және Jalonen сияқты өндірістік бұрандалы тапаншалар. IMSSU Standing – IMSSU Production сияқты техникалық ережелер. IMSSU Production-нан айырмашылығы – бұл сынып тұрған күйде атылады. IMSSU Револьвер – тек револьверлер. Басқа жағдайларда сынып IMSSU Production сияқты техникалық ережелерге сәйкес келеді. Ату позициясы еркін стиль, көбінесе жатып ату таңдалады. Танымал револьверлердің мысалдары – Ruger Single Six және Ruger Super Blackhawk, сондай-ақ Freedom Arms және Smith & Wesson модельдері. IMSSU-да толық кластардың кішкентай ұңғылған нұсқалары да бар, олар бірдей ережелерді сақтайды, бірақ рұқсат етілген оқтар тек .22 Short, .22 Long немесе .22 Long Rifle, нысана қашықтығы екі есе қысқартылады және тұрған кішкентай ұңғылғанда диоптрлық көздерге рұқсат етіледі.

АҚШ-тың ұлттық қару-жарақ санаттары

2020 жылдан бастап АҚШ-тағы көптеген жарыстар халықаралық IMSSU ережелерін қолданудың орнына NRA немесе IHMSA бәсекелестік ережелері бойынша өткізіледі, IMSSU ережелеріне сәйкес ұйымдастырылатын Әлем чемпионаттарынан басқа. NRA ережелері IMSSU-ға жақын, себебі NRA IMSSU-ның АҚШ-тағы өкілі болып табылады және Америкалық Ұлттық атқыштар қауымдастығы (NRA) барлығы 7 санатқа бөлінеді, олардың 3-еуі Классикалық санаттар, ал 4-еуі – Шеңберсіз санаттар. IHMSA-да барлығы 8 санат бар, олардың 3-еуі – Өндірістік санаттар, ал 5-еуі – Шеңберсіз санаттар. NRA Классикалық және IHMSA Өндірістік санаттары өте ұқсас, сондай-ақ NRA Шеңберсіз және IHMSA Шеңберсіз санаттары үшін де осы айтуға болады. Үш түрлі бәсекелестік ережелер арасында кейбір шағын айырмашылықтар мен сәйкестіктер бар, олардың ең маңыздылары төменде көрсетілген. IMSSU Аңшылық мылтығы. Жоғары қуатты аңшылық силуэт мылтығы деп те аталады. Аңшылық стиліндегі мылтық, салмағы көздегіштерімен және қажет болған жағдайда, бос дүңгіршек немесе ұңғышпен бірге ең көп . Калибрі 6 мм немесе одан жоғары болуы мүмкін, бірақ белдікті патрондар мен магнумдарға рұқсат жоқ. Көздегіштері кез келген телескоптық немесе металл көздегіш болуы мүмкін. Көздегіш мылтықтан жоғары орналасуы тиіс емес. Ерекшелік: бос патронды тікелей жоғары шығаратын және әдетте ығысқан көздегішті пайдаланатын мылтықтар үшін көздегіш ығыстырылуы мүмкін. Ату механизмін іске қосатын кез келген құрылғыға тыйым салынған. Мылтық тұтқасы аңшылық стилінде болуы мүмкін, бірақ бұғаналы тұтқаларға рұқсат жоқ. Доңғалақтың тартылу күші кем болмауы тиіс. Мылтық функционалды қауіпсіздік құрылғысымен жабдықталуы керек, және барлық қауіпсіздік мүмкіндіктері жұмыс істеуі тиіс. Аңшылық стиліндегі контурлы ұңғыш, камерадан ұшына дейін тарылуы керек, ал жуан ұңғыштарға рұқсат жоқ. Мұздақ тежегіш немесе компенсатор болып табылмайтын зауыттық реттегіштерге рұқсат етіледі. Ұңғыштың максималды ұзындығы, реттегішті қоса алғанда . Дүңгіршектер бес оқтың артық оқпен толтырылмауы тиіс. 2007 жылғы NRA Smallbore Rifle Silhouette Ұлттық чемпионатында барлық стандартты мылтықтардың 71%-ы Anschutz мылтықтары, ал аңшы мылтықтарының 67%-ы Anschutz мылтықтары болды. IMSSU Силуэт мылтығы. Шағын калибрлі. Шағын калибрлі силуэт мылтығы деп те аталады. Жоғары қуатты силуэт мылтығының сипаттамасына толық сәйкес, бірақ мылтықтар тек зауытта зарядталған .22 калибрлі (5.6 мм) қысқа, ұзын немесе ұзын патрондармен ғана жабдықталуы керек. Жылдамдығы жоғары патрондарға рұқсат жоқ. IMSSU Аңшылық мылтығы. Шағын калибрлі. Шағын калибрлі аңшылық силуэт мылтығы деп те аталады. Жоғары қуатты аңшылық силуэт мылтығының сипаттамасына толық сәйкес, бірақ мылтық бір рет зарядталатын мылтық болуы мүмкін, салмағы , мылтықтар тек зауытта зарядталған .22 калибрлі (5.6 мм) қысқа, ұзын немесе ұзын патрондармен ғана жабдықталуы керек, ал ұңғыш реттегіштеріне немесе қосымша салмақтарға рұқсат жоқ.

АҚШ Ұлттық бөлімдері

Құрама Штаттардағы жарыстарды АҚШ Металл Силуэт қауымдастығы (USMSA) өткізеді, олар АҚШ-та NRA ережелерін және Әлем чемпионаттарында IMSSU ережелерін ұстанады. NRA Cowboy рычагты әрекет силуэті – .25 калибрлі (6,4 мм) немесе одан үлкен калибрлі, түпнұсқа өндірушінің немесе оның көшірмесінен жасалған, түтікшелі магазині бар кез келген орталық атыс мылтығы. Тек жиекті қаптар, дөңгелек немесе жазық мұрынды оқтармен ғана қолданылады. Ерекшелік: .30 Remington және .35 Remington рұқсат етіледі. NRA Кіші калибрлі Cowboy мылтығының силуэті – түтікшелі магазині бар кез келген рычагты, сорғылы немесе жартылай автоматты реңкті мылтық. Тек .22 Long Rifle патрондарына рұқсат беріледі. Гипер жылдамдықты оқ-дәріге тыйым салынған. NRA Пистолет патроны Cowboy рычагты әрекет силуэті – түтікшелі магазині бар кез келген рычагты әрекет ететін мылтық. Тек дөңгелек немесе жазық мұрынды оқтармен толтырылған жиекті пистолет патрондары қолданылады, яғни .25-20 Winchester, .32-20 Winchester, .38 Special, .357 Magnum, .38-40 Winchester, .44 Special, .44-40 Winchester, .45 Colt, .22 Magnum және .22 Long Rifle. NRA Жоғары қуатты жартылай автоматты әскери мылтық – кез келген елдің қарулы күштерімен жалпы қызмет үшін берілген, немесе коммерциялық өндірілген, бірдей типті және калибрлі, стандартты типті салдақпен жабдықталған, кеміндегі триггерлік серікпен (trigger pull) жабдықталған кез келген орталық атыс, өзі жүктелетін (selfloading) мылтық. Барлық жарыстарда стандартты қорапша магазин (box magazine) орнатылған болуы керек. Егер орнатылған болса, ілгішпен бекітілген тұмсық пластиналары тек бүктелген күйде ғана қолданылады. Резеңке кері соққы төсегішін (recoil pad) қолдануға болады. Газ жүйесі, егер болса, толық жұмыс істеуі керек. Сыртқы өзгерістерге рұқсат етілмейді. Қауіпсіздік элементтерінің жұмысына кедеріс келтірмейтін, металл ұнтағын қоса алғанда, синтетикалық жабындарды (coatings) қаптаманың ішкі жағын жақсарту үшін қолдануға рұқсат етіледі. Алдыңғы және артқы көздеуіштер (sights) бастапқы дизайнымен сәйкес болуы керек, бірақ артқы көздеуіш диафрагмасының және алдыңғы көздеуіш қанатының (blade) өлшемдері әр түрлі болуы мүмкін. Мылтықтың ішкі бөліктері арнайы реттелуі мүмкін және қарудың жұмысын және дәлдігін жақсартатын өзгерістерді қамтуы мүмкін, егер мұндай өзгерістер өндірілген қауіпсіздік құрылғыларының дұрыс жұмыс істеуіне ешқандай кедеріс келтірмесе. (6 мм немесе одан үлкен калибрлі. Кез келген магазин қолданылуы мүмкін және оны тұтқамен бірге ұстауға болады).

Қарулы қарудың силуэтті патрондары

ҰҚА ережелері бойынша жоғары қуатты (силуэт және аңшылық) винтовкалар 6 мм немесе одан үлкен калибрде болуы мүмкін, бірақ белдікті патрондар мен магнумдарға рұқсат етілмейді. Көбінесе қолданылатын калибрлерді еленді аулау, нысана ату және стендтен ату салаларында қолданылатындар деп санауға болады. .243 Winchester, 6 мм Remington, 6 мм BR, .260 Remington, 6.5 мм Creedmoor, 6.5×55 мм, 6.5x47, 6.5 TCU, .270 Winchester, 7 мм 08 Remington, 7 мм BR Remington, 7 мм TCU, 7x57 мм, .30 TC, .308 Winchester және .30 06 Springfield. Басты шектеуші фактор – кері соққы мөлшері мен 500 метр қашықтықта мақсатты құлатуға жеткілікті энергияны сақтап қалу мүмкіндігі арасындағы тепе-теңдік.

Қолға арналған қарудың силуэті

Қолдағы патронның мақсаты – ыңғайлы кері соққы мен 200 метр қашықтықтағы мақсаттарды құлату мүмкіндігі арасындағы үйлесімді табу. Өндіріс класындағы танымал патрондардың кейбіреулері .357 Maximum, .300 Blackout, 7 мм TCU, 7 мм BR, .44 Magnum, .30-30 Winchester және .30 Herrett, ал Unlimited класындағы танымал патрондар 6 мм BR, 7 мм BR, 6 мм TCU, 6,5 мм TCU, 7 мм TCU, 6×45 мм Rem және 6,5 мм Grendel.

Басқа жабдықтар

Құлақ пен көзді қорғау міндетті. Байқау телескоптары мен бинокльдер жиі қолданылады. Қолғаптар тек қана қажет болған жағдайларда қосымша жылу үшін қолданылады. Көптеген атысшылар өздерінің жеке таймерлерін пайдалануды қалайды, ол атыс кезеңінің қалған уақытын көрсетеді. Оптиканы реттеуге көмектесу үшін көптеген адамдар тиісті баллистикалық мәліметтерді көрсететін жазба кітапшасын немесе басқа құралды пайдаланады. Оптиканы реттеуге қажетті құралдарды әкелу керек. Жерге тигенде және кері соққыдан қорғау үшін шыбықшалар жиі қолданылады. Оқ-дәріні сақтау үшін көбінесе аяққа байланатын құрал қолданылады, ал жарылыс қалқаны (кейде аяқ қалқаны деп те аталады) әдетте қолданылады, әсіресе револьвермен атыс жасайтындар үшін, револьвердің цилиндрінен туындаған жарылыс салдарынан. Атыс қаруын полигонның бір станциясынан екінші станциясына ыңғайлы түрде тасымалдау үшін тасымалдау қорабы немесе ату қорабы өте пайдалы. Тұзақ және шкит жилеттері (қолсыз) және мылтықпен атуға арналған киім, сондай-ақ ағымдағы климаттық температураға сәйкес киімге рұқсат етіледі. Атыс киімдері, артық салмақты киімдер немесе денеге қолдау көрсететін, мысалы, тым көп төсем немесе қатты материалдары бар немесе ату позыциясында дене қозғалысын шектейтін немесе қолдайтын киім киюге болмайды. Қара ұнтақтан ату жарыстарында тек сол дәуірге тән костюмдерге ғана рұқсат етіледі.