Гавайи құмырсқасы: Pulelehua және оның ерекшеліктері
Kamehameha butterfly
Көбелектердің қазақша сипаттамасы: Гавайидегі Kamehameha көбелегі (Vanessa tameamea) – эндемик түр, маңызды экологиялық рөл атқарады. Гавайи штатының ресми жәндігі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көппірдің түрлері
Species of butterfly
Камехамеха көппұры (Vanessa tameamea) – Гавайиге ендемік екі көппұры түрінің бірі, екіншісі – Удара блэкбурни. Гавайи тілінде оны пулехуа деп атайды. Бүгінде бұл атау барлық көбелектерді білдіретін жалпы қолданылатын жергілікті термин. Оның шығу тегі pulelo – "ұшу", немесе "ауада толқыну" сөзінен және lehua – "қызыл түсті" немесе "көлікті" сөзінен туындаған болуы мүмкін, бұл, әдетте, Metrosideros polymorpha гүлінің басым түсіне байланысты. Яғни, бір lehua гүлінен екіншісіне ауада ұшатын жануар. Басқаша атауы – lepelepe o Hina, шамамен "Хинаның қанаттары", және бұл атау бүгінде әкелінген монарх көбелегіне де қолданылады. Камехамеха көппұры 2009 жылы Перл Ридж бастауыш мектебінің бесінші сынып оқушыларының жұмысының нәтижесінде Гавайи штатының ресми жәндігі деп жарияланды. Осы бесінші сынып оқушылары (Робин Эшли Амано, Райан Асука, Кристи Кимура, Дженнифер Луи, Тоширо Янаи және Дженна Янке) "Дарынды және талантты балалар" жобасы аясында көбелекті мемлекеттік жәндік ретінде әртүрлі заң шығарушыларға ұсынды.
The Kamehameha butterfly (Vanessa tameamea) is one of the two species of butterfly endemic to Hawaii, the other is Udara blackburni. The Hawaiian name is pulelehua. This is today a catch all native term for all butterflies; its origin seems to be pulelo "to float" or "to undulate in the air" + lehua, "reddish", or "rainbow colored", probably due to the predominant color of the Metrosideros polymorpha flower: an animal that floats through the air, from one lehua to another. Alternatively, it is called lepelepe o Hina – roughly, "Hina's fringewing" – which is today also used for the introduced monarch butterfly. The Kamehameha butterfly was named the state insect of Hawaii in 2009, due to the work of a group of fifth graders from Pearl Ridge Elementary. These 5th graders (Robyn Ashley Amano, Ryan Asuka, Kristi Kimura, Jennifer Loui, Toshiro Yanai and Jenna Yanke) proposed the butterfly as the state insect to various legislators as a project for Gifted and Talented.
Сипаттама
Ванесса тамеамеа – қара түсті, қызғылт-сары белгілері бар орташа мөлшердегі нимфалид. Бұл туысқа ерекшелік – алдыңғы қанатындағы үш кішкентай дақ арқылы жыныстық диморфизмнің болуы. Әдетте, бұл дақтар ұрғашыларда ақ, ал еркектерде қызғылт-сары болады. Көрінісінде, бұл түр «әйелдер» және «адмиралдар» арасында аралыққа жатады. Ең жақын морфологиялық туыстары – Ванесса индика және В. самани. Гусеницалар Urticaceae тұқымдасына жататын өсімдіктердің жапырақтарымен қоректенеді, әсіресе мамаки (Pipturus albidus), сондай-ақ опухе (Urera spp.), ākōlea (Boehmeria grandis), olonā (Touchardia latifolia) және maoloa (Neraudia spp.) түрлерімен.
Vanessa tameamea is a medium sized Nymphalid, featuring dark colouration with reddish orange markings. Unusual in the genus is the presence of sexual dimorphism, via a series of three small spots on the anterior forewing. These spots are typically white in females, and orange in males. Visually, this species appears intermediate between the ladies and admirals. The closest morphological relatives are Vanessa indica, and V. samani. The caterpillars feed on the leaves of plants in the family Urticaceae, especially those of māmaki (Pipturus albidus) but also ōpuhe (Urera spp. ), ākōlea (Boehmeria grandis), olonā (Touchardia latifolia), and maoloa (Neraudia spp. ).
Мінез-құлық
Ванесса тамеамиясы көбінесе ұшу кезінде, әсіресе күннің ыстық уақыттарында ортаңғы және жоғарғы жапырақ қабаттарында кездеседі. Күнге қыздыру үшін төменгі жапырақ қабаттарына түсіп, некендік көздерге, мысалы, Рубусқа сирек барады. Күнге қыздыруға шыққандары бұталар мен ағаштардың ашық, күнге қараған жапырақтарының үстіне қонады. Егер жарық шашыраған немесе жапырақ қабаттарында кеңістік болса, криптикалық камуфляж мінез-құлқы кезінде жартылай күнге қыздыру да мүмкін, онда ересек көбелектер төмен қарап тұрған ағаштардың қабығында демалады. Қысқа мерзімді гибернация туралы хабарлар бар, ол қабықтың тығыз ойықтарында немесе Акация коа бұтақтарының астында жүзеге асады. Бұл мінез-құлық басқа туысқан түрлерге де тән, мысалы, қызыл адмиралдарға, әсіресе Жаңа Зеландия қызыл адмиралына. Ересек Камехамеха көбелектері жыл бойы кездеседі, бірақ көктем айларында ең көп көрінеді.
Vanessa tameamea typically occurs in the mid to upper canopy during flights, particularly in hotter periods of the day. It may descend to the lower canopy to bask in sun, or rarely to visit nectar sources such as Rubus. Basking individuals perch on the upper surface of exposed, sunlit leaves of shrubs and trees. When dappled light or gaps in the canopy allow, partial basking may also occur during cryptic camouflage behavior, where adults rest on the bark of trees facing downwards. Short term hibernation has been reported, taking place in tight furrows in bark, or on the underside of Acacia koa limbs. These behaviors are shared among other related species elsewhere in the world, such as the red admirals, and particularly the New Zealand red admiral. Adult Kamehameha butterflies are seen throughout all months of the year, but generally peak in spring months.
Тарату
Камехамеха көбелегі Гавайидің төрт ірі аралында: Оаху, Кауаи, Мауи және Үлкен аралда, сондай-ақ Ланаиде таралған. Дегенмен, туған ормандардың қырып жоғалуы, қажетті жергілікті шөбіштің (қоректік өсімдіктердің) жетіспеуі және бөгде түрлердің кең таралған жыртқыштығы салдарынан, бұрынғы ареалының көп бөлігінен қазірдің заманғыда жоқ болып кеткен. Гавайи жәндіктер бағдарламасы (HIP) және Орман шаруашылығы және жабайы табиғат бөлімі жүзеге асыратын жергілікті жобалар сияқты сақтау шаралары Оаху мен Үлкен аралда осы көбелектің жабайы популяциясын өсіруге және сақтап қалуға бағытталған. Бүгінде осы көбелектің көп бөлігі Гавайи жанартаулары ұлттық паркі, Мокулея орман қоры және Ваймеа каньоны мемлекеттік паркі сияқты биік, ылғалды ормандарда кездеседі.
The Kamehameha butterfly occurs on all four of the major Hawaiian Islands: Oʻahu, Kauaʻi, Maui, and the Big Island, as well as on Lānaʻi. However, it is now absent from much of its former range due to decline of native forest habitat, necessary indigenous host plants, and widespread predation from non native species. Conservation efforts such as the Hawai’i Invertebrate Program (HIP), and local projects operated by the Division of Forestry and Wildlife, continue to rear and attempt to maintain wild populations of this butterfly on O'ahu and the Big Island. Today, most sightings occur in high elevation damp forest, such as that within Hawaiʻi Volcanoes National Park, Mokulēia Forest Reserve, and Waimea Canyon State Park.
Таксономия
Ол Камехамеха патшалық әулетінің құрметіне аталған; осы әулеттің соңғы патшасы Камехамеха V 1872 жылы қайтыс болды. Көп қолданылатын атау "Камехамеха" есімінен алынған, ол ескі және ішінара қате жазылған "тамамеа" транскрипциясы болып табылады. Гавай тілінде дауыссыз альвеолярлық және дауыссыз велярлық дыбыстардың арасында нақты айырма жоқ; қолданылу аралдар бойынша өзгереді, бірақ қазіргі таңда "k" әрпі стандартты транслитерация ретінде қолданылады. "h" дауыстық глоттис дыбысы ерекше және әрқашан дұрыс айтылуы керек, мысалы, "aloha" дұрыс, ал "aloa" бұрыс айтылады. Сондықтан, "Tamehameha" жарамды транскрипция болғанымен (көптеген аралдарда ескірген деп есептелсе де), "Tameamea" дұрыс емес.
It is named after the royal House of Kamehameha; the last king of this lineage, Kamehameha V, died in 1872. The common name is taken from the specific name, tameamea, an old fashioned and partially wrong transcription of "Kamehameha". The Hawaiian language has no strict distinction between the voiceless alveolar plosive and voiceless velar plosive; use varies from island to island, but today, "k" is used as the standard transliteration. The voiceless glottal transition "h" is distinct and should always be pronounced for example, "aloha" is correct whereas "aloa" is a wrong pronunciation. Thus, while "Tamehameha" would be a legitimate transcription (though considered old fashioned on most islands), "Tameamea" is not.