Кіріспе

Эдгар Аллан Поның әдемі дыбысқұбылыстық поэмасы "Қоңыраулар" 1849 жылы оның қайтысынан кейін ғана жарияланды. Бұл өлең "қоңыраулар" сөзін қайталап қолдану арқылы ерекше көзге түседі. Поэма төрт бөлімнен тұрады; әр бөлім алға жылдам сайын қараңғырақ бола түседі – 1-ші бөлімдегі қоңыраулардың "шыңғырығы мен сыңғырлауынан" бастап 4-ші бөлімдегі қоңыраулардың "ауыр сыңғыры мен зарлы үніне" дейін.

Талдау

Бұл өлеңді әртүрлі жолмен түсіндіруге болады, ең қарапайымы – қоңыраудың шығаратын дыбыстары мен осы дыбыстан туындайтын сезімдердің көрінісі. Мысалы, «From the bells bells bells bells/Bells bells bells!» деген жолдар көптеген шіркеу қоңырауларының қатты соғысын еске түсіреді. Бірнеше терең түсіндірмелер де бар. Олардың бірі – өлеңнің жастық шақтың сергектігінен бастап қарттықтың күйзелісіне дейін өмірді бейнелеуі. Өлеңнің тонындағы үдемелі ашу-ыза мен күйзеліс күшейе түседі. Ырлардың дыбыстары, әсіресе қайталанатын «қоңыраулар, қоңыраулар, қоңыраулар, қоңыраулар, қоңыраулар», мағына мен мағынасыздықтың арасындағы жіңішке сызықта тепестік табады, тұрақсыздық сезімін тудырады. По «тинтинабуляция» сөзін қолданды – және танымал етті, – оны көптеген адамдар оның өзі ойлап тапқан сөзі деп қате түсінеді, бірақ ол латын тіліндегі «қоңырау» деген мағына беретін tintinnabulum сөзінен алынған. «Қоңыраулар» тізбегі әртүрлі қоңыраулардың дыбыстарын қайталайды: жылқының қадамдарынан кейін соққан күміс қоңыраулардан бастап, алтын мен темір қоңыраулардың «донг, динг-донг» үніне, қола қоңыраулардың «уи-аа» сыңғырлауына дейін. Бұл тізбек әрқашан төрт, содан кейін үш буыннан тұрады, әрқашан басатын буынмен басталып, аяқталады. «Қоңыраулар» қайталанатын жолдарда ырғақ иамбикаға өтеді, оқырманды олардың ырғағына енгізеді. Өлеңнің көп бөлігі шапшаң трохалық тетраметрмен жазылған. Ол сипаттайтын қоңыраулар Фордхам университетінің шіркеуінің қоңырау мұнарасынан естілгенін айтады, өйткені По сол университетпен бір ауданда тұрған. Ол сондай-ақ Фордхам кампусы бойынша жиі серуендеп, студенттермен де, иезуиттермен де әңгімелесетін.

Сыни жауап

Ричард Уилбур "The Bells" өлеңін "толыққанды шеберлік туындысы" деп сипаттады. Сыншылар өлеңнің музыкалық немесе дыбыстық жағын, оның әдеби мағынасынан өзгеше қарастырып талдады. А. Э. Дюбуа "Поның джаз қоңыраулары" еңбегінде, өлеңнің музыкалық сапасы джаз бен 20-ғасырлық музыкалық стильдерді болжағандығын айтады. Дюбуа бұл өлеңді Вашель Линдсейге жол ашқан драмалық ән ретінде қарастырады. Дюбуа джаз музыкасымен салыстырып, өлеңді 1840 жылдарға қарағанда озық болған музыкалық және поэтикалық "примитивизм" стиліне жатқызады. Ф. О. Маттиессен қолданылған қайталама дыбыстар мен музыкалық мәнді "ономатопеяның шегіне жеткен, енді қайталанбас немесе қажет емес нұсқасы" деп бағаламады. Бірақ Эдвард Х. Дэвидсон қайталама дыбыстардың қолданылуын жоғары бағалады: "Оның тәжірибелі және тиімді ономатопеясы үшін лайықты мақтауға ие; өлеңнің тақырыбы, адам өмірінің төрт кезеңінен артық терең болмаса керек". Поның өмірбаяуын жазған Джеффри Майерс "Қоңыраулар" өлеңінің көбінесе механикалық және күшпен жасалған секілді естілгені үшін сыналып жататынын атап өтті.

Жариялану тарихы

Поэдің "Қоңыраулар" өлеңін 1848 жылдың мамыр айында жазғаны айтылады және оны үш рет досы Джон Сартеннің бірлесімен басқарған "Sartain's Union Magazine" журналына жіберген, соңында қабылданды. Оған осы еңбегі үшін он бес доллар төленді, бірақ ол 1849 жылдың қараша айындағы санында, По қайтыс болғаннан кейін ғана жарияланды. Бұл өлең Хорас Грилидің "New York Daily Tribune" газетінде 1849 жылдың 17 қазанында "Поэдің соңғы өлеңі" деген атпен газеттің бірінші бетінде де жарияланды. Өлеңге шабыттандырған деп көбінесе Мэри Луиза Шьюды айтады, ол Поэдің әйелі Вирджинияның өлім төсегінде күтіміне көмектескен әйел болған.

Бейімделулер

Сергей Рахманинов (1873–1943 жж.) Константин Балмонттың поэмасының орыс тіліне аудармасы негізінде "Қоңыраулар", Op. 35 атты хорлық симфония жазды. Симфония классикалық соната формасын сақтайды: бірінші бөлім, баяу бөлім, скерцо және финал, осылайша поэманың төрт бөліміне құрмет көрсетеді. (Шығарма кейде ағылшын тілінде орындалады, Поның түпнұсқасы емес, Фанни С. Коплендтың Балмонттың аудармасы қолданылады.) Шотланд композиторы Хью С. Роберттон (1874–1947 жж.) Поның поэмасы негізінде "Қоңыраулардың саңылдауын естіңіз" (1909), "Жылқы қоңыраулары" (1909) және "Қоңыраулы шаналарды естіңіз" (1919) шығармаларын жариялады. Йозеф Холбрук Поның поэмасына "Қоңыраулар, прелюдия, Op. 50" шығармасын арнады, ал американдық фольклор әншісі Фил Окс Поның поэмасына әуен жазып, оны 1964 жылғы "All the News That's Fit to Sing" альбомына енгізді. Алан Парсонс жобасындағы Алан Парсонстың музыкалық серіктесі Эрик Вулфсон Поның шығармалары негізінде екі альбом жазды. Екінші альбомы, "По: Ұғым мен қиял туралы тағы бір әңгіме", "Қоңыраулар" атты әнді қамтиды, онда ол Поның сөздерін музыкаға қойды. Бұл альбом Англияда, Австрияда және басқа да Еуропа елдерінде қойылған музыкалық сахналық қойылымның негізі болды. Pink Floyd "Time" әнінің соңғы шумағында "The Dark Side of the Moon" (1973) альбомында поэмаға сілтеме жасады. 1993 жылы даниялық композитор Поул Рудерс жоғары сопрано және он аспапқа арналған "Қоңыраулар" шығармасын жазды, Поның мәтінін толығымен, бірақ голланд тілінде пайдаланды. Шығарманың тұсаукесері Лондонда өтті және Нью-Йорктегі Bridge Records компаниясының CD-сінде жарық көрді. MC Lars, nerdcore хип-хоп музыканты, 2012 жылғы "Edgar Allan Poe EP" альбомындағы "(Rock) The Bells" атты шығармасында поэманың толық нұсқасын орындады.