Кіріспе

Вильеналық Констанса Мануэль (шамамен 1318 – 27 қаңтар 1349), екі некесі арқасында Кастилия және Леон королевасы, ал Португалия инфантасы болған кастилиялық ақсүйек әйел.

Ертедегі өмірі және алғашқы неке: Кастилия патшайымы

1318 жылы Гарсимуньос-де-Кастильода дүниеге келген Констанса, Кастилия ақсүйегі және жазушысы Дон Хуан Мануэльдің (1282–1348), Пенафиэль герцогы, «Кастилияның күшті және еңбекқор магнаты» және оның екінші әйелі, Арагон королі Джеймс II-нің қызы, Вильена принцессасы Инфанта Констансаның қызы болды. Ол ата-анасының некесінен туған жалғыз бала еді: оның толыққанды екі бауыры, Беатрис және Мануэль, екеуі де жас кезінде қайтыс болды; сонымен қатар, Констансаның әкесінің үшінші некесінен және заңсыз қатынастарынан бірнеше жарты бауырлары болды, олардың ішінде Хуана Мануэль (кейін Кастилия королі Генрих II-нің әйелі) де бар еді. 1312 жылы Кастилия королі Фердинанд IV қайтыс болғаннан кейін, Дон Хуан Мануэль оның ұлы және мұрагері, король Альфонсо XI-нің тәрбиешілерінің бірі болды. 1325 жылы король толыққанды жасқа келгенде, ол өз тәрбиешілерінен бас тартып, жеке билігін бастады. Сонда Дон Хуан Мануэль өзінің билігін жоғалтқысы келмегендіктен, жақында жесір қалған Бискай лорды Хуан де Харомен одақтасып, «Эль-Туэрто» (Бір көзді) деген лақап атымен танылды және өзінің тоғыз жастағы қызы Констансаны оған үйлендіруге тырысты. Алайда, бұл одаққа қол жеткізілмеді, себебі король Альфонсо XI (өзінің патшалығының ең күшті екі вассалының одағынан қорқып) Констансаның қолын өзіне сұрады және Хуан де Хароны өлтіруге бұйырды. Констанса мен король Альфонсо XI-нің никесі 1325 жылғы 28 қарашада Вальядолид сотында бекітілді, бірақ келіншектің жас екендігін ескере отырып, неке толыққанды жүзеге асырылмады, алайда Констанса Кастилия королевасы атағын алды және осы ретінде Арагон королі Джеймс II-ге хаттар жазды. Екі жыл өткен соң, 1327 жылы Констанса бас тартты, өйткені Кастилия монархы Лузитан мемлекетімен байланысты нығайту үшін Португалия королі Афонсо IV-нің қызы, Инфанта Мариямен, екі жақты туысқандық байланысы бар некеге тұруды жөн көрді.

Екінші неке: Португалияның инфантасы

Афонсо IV патшасы қызы Марияның күйеуі Кастилия королі Альфонсо XI тарапынан зәбір көріп жатқанын тез білді. Дон Хуан Мануэль "өзінің билеушісінің ісі үшін өтемақы алуға мүмкіндік алды", оның күйеуі мен туысы арасындағы қарым-қатынасты тоқтату үшін Констанса алғашқы ұлы Инфанте Луисты дүниеге келтіргенде, Инесті оның крест анасы болуға шақырды. Сол кездегі Католик шіркеуінің қағидаларына сәйкес, крест ана мен шағатылған баланың ата-анасы арасындағы қарым-қатынас рухани туыстық болып саналды, ал олардың сезімі дерлік туысқандыққа жақын еді; алайда, бала бір апта ішінде қайтыс болды, бұл Инес де Кастроға күдік тудырды. Осы адалсыздыққа толы махаббат уақыт өте келе жалғасып, күшейе берді, содан кейін король Афонсо IV 1344 жылы Галисиялық ақсүйек әйелді Кастилия шекарасындағы Альбуркеркеге жер аударып жіберді. Бұл екінші әрекет ғашықтарды айыруға жеткізбеді, сондықтан Инфанте Педро мен Инес жасырын түрде бірге өмір сүре бастады.

Өлім және жерлеу

Констанцаның қайтыс болған дәстүрлі күні – 1345 жылғы 13 қараша, 31 қазанда дүниеге келген Фернандо туылғаннан кейін шамамен екі апта өткен соң. Дегенмен, шежіреші Руи де Пина мен «Португалияның жеті бірінші патшаларының шежіресі» бойынша, ол Марияны дүниеге келтіргеннен кейін қайтыс болды. Португалиялық жазушы, библиограф және генеалог Антонио Каэтано де Соуза «Португалия корольдік үйінің генеалогиялық тарихы» атты еңбегінде Лорван корольдік монастырының мұрағатынан алынған құжатты келтіреді. Онда 1347 жылы Констанца әлі тірі болғаны және сол жылы ол Аленкердің ханымы болғаны айтылады. Тарихшы Фредерико Франсиско Стюарт де Фиганиер е Мораньо «Португалия патшайымдарының естеліктері» атты еңбегінде Коимбрадағы Сан-Бартоломео шіркеуінің некрологына сүйене отырып, 1349 жылы қайтыс болғанын көрсетеді, бұл жылды Сальвадор Диас Арнаут, А. Х. де Оливейра Маркес және Жоэл Серрао сияқты басқа да жаңа тарихшылар растады. Диас Арнауттың пікірінше, Констанса Фернандо дүниеге келгеннен кейін төрт жыл өткен соң үлкен әпкесі Марияның құрметіне тағы бір қызын дүниеге әкелген болуы мүмкін және ол босанғаннан кейінгі салдардан қайтыс болды. Тарихшы Ана Родригес Оливейраның айтуынша, оның қайтыс болған күні – 1349 жылғы 27 қаңтар. Бұл инфанте Педро мен Инес де Кастро арасындағы қарым-қатынас Констанца қайтыс болғанға дейін басталғанын көрсетеді. Констанца бастапқыда Санто-Доминго шіркеуіне жерленген, кейін оның ұлы король Фернандо I оның қабірін сол қаладағы Сан-Франциско монастырына көшіруді бұйырды. XIX ғасырдың соңында оның қабірі Лиссабондағы Кармо археологиялық мұражайына ауыстырылуы мүмкін. Алайда, Констанцаның есімімен белгіленген ескерткіш, оның күйеуі Португалия королі Денис Одивеластағы Сан-Динис монастырында жоспарлаған патшалық пантеон жобасының бөлігі ретінде Арагондық Изабелге арналған болуы мүмкін, бірақ соңында Киелі Королеваның қалдықтары Санта-Клара а Вела монастырында жерленді.