АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі "Бригантина" кемесінің Арктикалық іздестіру экспедициясы

Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз флотындағы бригантина

Бірінші USS Advance – Арктикалық құтқару экспедициясына қатысқан АҚШ Әскери-теңіз флотының бригантинасы. Advance 1847 жылы Вирджиния штатының Нью-Кент округінде «Аугуста» деген атпен салынды және 1850 жылдың 7 мамырында Генри Гриннелл 1846 жылдан бері мұзға тоңған солтүстікте қалып қойған сэр Джон Франклиннің Арктика экспедициясын іздеуге қатысу үшін Әскери-теңіз флотына берді. Соңғы минуттағы дайындықтардан кейін, лейтенант Эдвин Дж. Де-Хейвен басқаруымен және «Рескью» кемесімен бірге, кеме 1850 жылдың 23 мамырында Нью-Йорктен теңізге шықты.

Бірінші құтқару экспедициясы

Сапардың басындағы дауыл екі кемені қиын жағдайға түсіріп, бір-бірінен ажыратты. Бірақ, екеуі де Гренландияның батыс жағалауындағы Диско аралына қауіпсіз жетті, осы аралда Дэвис бұғазы Баффин шығанағына жалғасады. "Алдын ала" кемесі 24 маусымда келсе, "Құтқару" үш күннен кейін портына жетті. 29-ы күні екі кеме Баффин шығанағына бет алды, Баффин аралының солтүстігінде және Девон аралының оңтүстігінде орналасқан Ланкастер бұғазына қарай. 1 шілдеде Хароу аралынан өте келе "Алдын ала" кемесі мұз тобына кездесті. Бір аптадан соң, ол және серігі Упернавиктің солтүстігінде мұздың ішіне түсіп қалды. Келесі үш апта бойы екі кеме мұзбен күресті. 29-ы күні мұздан шығып, Мельвилл шығанағы арқылы Ланкастер бұғазына қарай сапарды жалғастырды. Екі кеме 19 тамызда бұғазға кірді және сол күні американдықтармен бірдей мақсатта болған екі британдық кемені кездестірді. Кешкі дауыл "Алдын ала" мен "Құтқару" кемелерін бөліп жіберді. Келесі күні "қалың тұман" басылып, жел тынышты. "Алдын ала" кемесі серігін іздеуге кірісті. 25 тамызда ол Девон аралындағы Райли мүйісіне жетіп, Франклин экспедициясының іздерін табу үшін жағаға қону тобын жіберді. Іздеушілер белгісіз топтың ескі лагерін тапқанда, "Алдын ала" кемесі күшті ағысқа ілігіп, жағаға отырды. Британдық "Принц Альберт" кемесі көмек ұсынды, бірақ "Құтқару" да сол кезде пайда болды. Сонымен қатар, "Алдын ала" кемесі жүгін жеңілдетіп, өз күшімен жағадан шықты. 26 тамызда екі кеме Веллингтон арнасынан өтіп, Спенсер мүйісінің солтүстігін іздеуге тырысты. Бірақ, көп ұзамай солтүстікке жол қалың мұзбен тосылып, олар Иннес нүктесіне қайта оралды. Сол жерде американдықтар тағы да британдықтармен кездесіп, Франклин тобының жақын жерде болғандығына куәліктер тапты. Осы жаңалықтан және ауа райының жақсаруынан жігерленген екі кеме Веллингтон арнасына қайта бет алды. Бичи аралында барлық іздеу кемелері (кейін Юнион шығанағы деп аталған) бір шығанақта жиналып, үйлесімді іздеу жоспарын жасады. Бас офицерлер жоспар құрғанда, жағаға жіберілген топ үш қабір және "жоғалған (Франклин) экспедициясының алғашқы қысын осы жерде өткізгенін көрсететін нақты дәлелдер" тапты. Осы кезде "Алдын ала" мен "Құтқару" Веллингтон арнасына іздеуді жалғастыру үшін кірді, бірақ мұз тез арада екі кемені қоршап алды. Мұздан қашуға тырысқандарына қарамастан, нашар ауа райы олардың күш-жігерін жоққа шығарды, соның салдарынан "Құтқару" кемесінің рулі зақымданды. Қыркүйектің ортасында олар мұздың ішіне тігізді. Қыс бойы "Алдын ала" мен "Құтқару" кемелері мұздың қозғалысына тәуелді болды. Қыркүйектің қалған күндері мен қазанның көп бөлігінде олар Веллингтон арнасында жүріп, Девон аралының солтүстік бөлігін ашты, оны экспедицияның демеушісі Гриннеллдің құрметіне атады. Қараша айында желдің бағыты оларды Бичи аралынан ары-бері айнытты. Желтоқсан айында мұз Ланкастер бұғазынан өтіп, 1851 жылдың 14 қаңтарында Баффин шығанағына қайта кірді. Бірақ, олардың тұтқындықта болуы маусымның басында ғана аяқталды. Олар мамыр айында Дэвис бұғазынан өтіп, маусымның бірінші аптасының соңында мұз жарыла бастады. "Құтқару" кемесі 1851 жылдың 7 маусымында мұздан шықты. "Алдын ала" кемесі келесі күні соңғы мұзды да еңсерді. Экспедиция Диско шығанағында қайтадан толықтырып, іздеуді жаңартуға тырысты. Бірақ, мұз өткен жылғыдан да ауыр болды, сондықтан миссияны уақытша тоқтатуға мәжбүр болды. Сондықтан екі кеме АҚШ-қа қайтып келді. "Алдын ала" 1851 жылдың 30 қыркүйегінде Нью-Йоркке, ал "Құтқару" 7 қазан күні сол портқа жетті. Екі кеме де Гриннеллге қайтарылды, ол бірден "Алдын ала" кемесін тағы бір Арктика экспедициясына дайындауға кірісті.

Storms battered the two ships on the initial leg of the voyage and separated them. However, both safely reached Disko Island, located off the west coast of Greenland where Davis Strait gives way to Baffin Bay. Advance arrived on 24 June, and Rescue pulled into port three days later. On the 29th, the two ships headed into Baffin Bay, bound for Lancaster Sound located north of Baffin Island and south of Devon Island. Off Haroe Island on 1 July, Advance encountered pack ice. A week later, she and her consort were caught in the pack just north of Upernavik. For the next three weeks, the two ships fought their way through the ice. On the 29th, they cleared the pack and continued their voyage across Melville Bay to Lancaster Sound. The two ships entered the sound on 19 August and, that same day, encountered two British vessels engaged in the same mission as the Americans. That evening, a storm blew up and separated Advance and Rescue. The next day dawned "thick and foggy," but the wind had abated. Advance began searching for her companion. By 25 August, she was off Cape Riley on Devon Island where she put ashore a landing party to search for clues to the whereabouts of the Franklin expedition. While the searchers ashore were discovering the former campsite of some unidentified party, Advance was run aground by a strong current. The British ship Prince Albert offered assistance, but Rescue showed up at about the same time. Moreover, Advance lightened her load and succeeded in hauling off by her own efforts. On 26 August, the two ships attempted the passage of Wellington Channel to search the area north of Cape Spencer. Soon, however, they found the way north blocked by a solid mass of pack ice and prudently returned south to the vicinity of Point Innes. There, the Americans again encountered the British, along with positive evidence of the Franklin party having camped nearby. Heartened by that find and by a favorable change in weather conditions, they headed back toward Wellington Channel. At Beechy Island, all the search vessels gathered in a cove (later called Union Bay) to plan a coordinated search. While the leading officers were so engaged, a party sent ashore discovered three graves and "other unmistakable evidences of the missing expedition (Franklin's) having passed its first winter here." At that point, she and Rescue entered Wellington Channel to pursue the search, but the pack ice quickly closed in upon the two ships. Though they tried to escape the clutches of the pack, abysmal weather foiled their attempts; and Rescue suffered a damaged rudder. By mid September, they were caught fast in the floating ice. For the duration of the winter, Advance and Rescue were at the mercy of the drifting floe. For what remained of September and most of October, they drifted in Wellington Channel, discovering the northern peninsula of Devon Island which they named Grinnell in honor of the expedition's benefactor. During November, changing winds carried them back and forth past Beechy Island. In December, the floe made the transit of Lancaster Sound and, on 14 January 1851, they reentered Baffin Bay. Their imprisonment, however, did not end until early June. They had passed Davis Strait in May, and the floe began to break up near the end of the first week in June. Rescue – repaired – cleared the pack on 7 June 1851. Advance followed the next day. The expedition replenished at Disko Bay and sought to renew the search. However, the ice proved heavier than in the previous year; and prudence dictated that the mission be abandoned for the time being. Therefore, the two ships headed back to the United States. Advance arrived in New York on 30 September 1851, and Rescue reached that port on 7 October. Both ships were returned to Mr. Grinnell, and he immediately began outfitting Advance for another Arctic expedition.

Екінші экспедиция

Екінші Франклин құтқару экспедициясын дайындауға шамамен 20 ай уақыт кетті. "Аванс" кемесі 1853 жылдың 30 мамырында Нью-Йорк қаласынан жолға шықты. Экспедицияны өткен көмекші хирург Илайша Кент Кейн басқарды. Кеме Гренландияның Упернавик портына тоқтады, онда жағалауда және мұзды аймақтарда іздеу жұмыстарын жүргізу үшін жабдықтар мен, ең бастысы, саналы иттер сатып алынды. Солтүстікке қарай бет алған "Аванс" Баффин шығанағының барлық ұзындығын басып өтіп, 7 тамызға дейін Смит шығанағына жетті. Тамыз айының соңында кеме Кейн бассейніне жетті – солтүстікке қарайғы ең алыс нүктесіне. Кейн бассейні кеменің басқарушы офицері, өткен көмекші хирург Кейннің құрметіне аталды. Кейн оңтүстікке, қауіпсіз портына қайтудың орнына, Гренландия жағалауындағы шағын аралдардың бірінде қыстауға шешім қабылдады. 10 қыркүйекте "Аванс" мұзға қысылып қалды. Кеме ішінде бұрынғы экспедициялардың ешқайсысынан да солтүстікке қарай қыстауға дайындалу жұмыстары кең көлемде жүргізілді. Дайындық жұмыстары аяқталғаннан кейін экипаж Гренландия жағалауында және мұзды аймақтарда экспедициялар ұйымдастырды. Кейн мен оның офицерлері климаттық жағдайларды бақылау және астрономиялық есептеулер жасау үшін ғылыми станция құрды. Алайда, саналы иттердің көп бөлігі аурудан өлгендіктен, жаяу жорықтар қиындыққа тап болды. Жануарлардың тасымалдау құралы болмағандықтан, адамдар өздері іздестіру және барлау жұмыстарын жаяу жүргізіп, жабдықтарын тасымалдауға көмектесті, болашақта алыс аймақтарды іздеуге мүмкіндік беретін орындарға жеткізді. 1854 жылдың наурыз айының соңында өткізілген экспедициялардың бірінде топтың төрт мүшесі қатты тоңғандықтан, олар бесінші адамның күтімінде қалдырылды. Ал топтың қалған мүшелері, мұзды даладан өтуге күші жетпей, тек өздерін ғана сүйреп, түрмеге көмек сұрап қайтты. Бұл топтың басшысы түрмеге оралғаннан кейін, құтқару тобымен бірге жол көрсетуші ретінде қайта оралуға ерікті болды. Алайда, басынан өткен ауыр сынақтар оның уақытша психикалық денсаулығына әсер етіп, тиісті көмек көрсетуіне кедерілді. Құтқару тобының міндетін орындауына сәттілік, ең алдымен, алға жылжу тобының іздерін табу және мүгедектердің "лагері" орналасқан жерде кенептен жасалған шатырды көру, сондай-ақ олардың батыл әрекеттері себеп болды. Алайда, бұл жетістікке қол жеткізгенімен, құтқарылған екі адам кейіннен ауруларынан қайтыс болды. Құтқару экспедициясымен байланысты барлық адамдардың шаршауы мен ауруы Кейннің сәуір айының соңына дейін қосымша іздеу жұмыстарын жүргізуіне мүмкіндік бермеді. Осы уақытта аймаққа Гренландиялық инуиттер келді, Кейн олармен қосымша саналы иттермен сауда жасады. Осылайша ол жеті иттен тұратын бір команданы құрастыра алды, бұл олардың іздеу аумағын едәуір кеңейтті. Оның сөздерімен айтқанда, "Арктикалық мұзды саяхаттардағы осы жануарлардың құндылығын бағалау өте қиын". Келесі жазда іздеу топтары Гренландияның солтүстік жағалауларын және Эльсмир аралының шығыс жағалауларын аралап, сэр Джон Франклиннің тобының іздерін іздеді және география мен климат туралы жазбалар жасады.

Preparations for the second Franklin rescue expedition took about 20 months. Advance finally departed New York on 30 May 1853, Passed Assistant Surgeon Elisha Kent Kane in command. The expedition stopped at Upernavik, Greenland, to purchase supplies and, most importantly, sled dogs for searches ashore and on the solidly frozen floes. Continuing north, Advance passed the length of Baffin Bay reaching Smith Sound – the northern terminus of Baffin Bay – by 7 August. Near the end of August, she reached her northernmost point – about 78°43' north latitude – in Kane Basin, named for the ship's commanding officer, Passed Assistant Surgeon Kane. At that point, Kane decided to pass the winter among a group of islets near the Greenland coast rather than to return south to some safer harbor. By 10 September, Advance was imprisoned in the ice. The interior of the ship underwent extensive preparations for wintering farther north than any previous expedition. When that was complete, the crew began expeditions across the frozen wastes both on the Greenland shore and the frozen pack. Kane and his officers also established a scientific station to observe climatic conditions and to make astronomical calculations. Their expeditions on foot, however, were hampered by the loss of almost all their sled dogs to disease. In the absence of animal transport, the men themselves carried out the searches and explorations on foot, serving as beasts of burden to manhandle caches of supplies to points which would allow for more distant searches in the future. On one such expedition in late March 1854, four of the party suffered so severely from frostbite that they had to be left behind under the care of a fifth man while the remaining members of the party – too physically exhausted to do more than drag their own persons across the frozen wastes – headed back to the brig for help. The leader of that group, upon returning to the brig, volunteered to return with the rescue party as a guide. However, his own ordeal caused him to fall victim of a temporary mental disorder and prevented him from rendering any real help. It was only good luck – first in finding the advanced party's trail and then in sighting a canvas tent at the site of the disabled men's "encampment" – and their own Herculean efforts that allowed the rescue party to complete their mission. Even that success, however, was marred by the fact that two of the rescued men later succumbed to their infirmities. Fatigue and illness of all associated with the rescue expedition prevented Kane from undertaking further searches until the end of April. During that interlude, Greenlandic Inuit arrived in the area, and Kane bartered with them for additional sled dogs. The four animals he thus obtained allowed him to fit out a single seven dog team which greatly extended the range of their searches. In his own words, "The value of these animals for Arctic ice travel (sic) can hardly be over estimated (sic)." Through the ensuing summer, search parties ranged the far northern coasts of Greenland and the eastern coast of Ellesmere Island searching for evidence of Sir John Franklin's party and making notes on geography and climate.

Алдын ала төлемнің тоқтатылуы

"Аванс" экипажы екінші қысты дерлік гибернация күйінде өткізді. Алдыңғы жылдың қиындықтары олардың күшін түгелдей алып, қоймаларында оны қалпына келтіруге жеткіліксіз азық болды. Кейн мен тағы бір ғана адам "науқастарға қарау және кеменің күнделікті жұмысын атқару үшін қалды, егер бұл атау біз тұратын орынды дұрыс сипаттайтын болса". 1855 жылдың ақпан айының соңында күн қайтадан шықты, ал наурыз айында жабайы аңдар оның ізінен ерді. Жақсы тамақ пен күн сәулесі адамдарға бірте-бірте күш-қуат сыйлап, жаңарып кетуге көмектесті. Осы кезде Кейн кемені тастап, Гренландияның оңтүстігіндегі Дания елді мекендеріне жетуді шешті. Отын мен азық-түліктің жетіспеуі, сондай-ақ экипаждың әлсіздігі осы шешімді қажетті етті. Сапарға дайындық көп қырлы және күрделі болды. Жұмыс істей алатындары екі 25 футтық кит қайығы мен 13 футтық шлюпканы темірмен нығайтылған ағаш шаналарға орнатып, оларды азық-түлікпен жүктеді. Ал Кейн иттермен бірге 35 шақырымдай қашықтықта орналасқан, тастап кетілген инуиттер үйіне барды. Ол сапарға қажетті азық-түліктерді сақтау үшін алдын ала қойма құрды. Сәуір және мамырдың бірінші жартысында ол бірнеше рет жолға шығып, уақытша тоқтау орнына азық-түлік жеткізді. 1855 жылдың 15 мамырында ол денсаулығы сырғанаған экипаж мүшелерін тоқтау орнына тасымалдауды бастады. Екі күннен кейін негізгі топ үш қайық шанасымен мұздықтың қиын жолымен сапарға шықты. Иттердің көмегінсіз, негізгі топ күніне үш жарым шақырымдай ғана жүре алды. Негізгі топ жолға шыққанда, Кейн иттердің көмегімен жылдам сапарларын жалғастырды. Осылайша ол науқастарды тоқтау орнына жеткізіп, кемеден қосымша азық-түлік алып келді, ал инуиттер лагерінен жаңа аңмен оралды. Ол кемеге соңғы рет 1855 жылдың 8 маусымында барды, ал сол айдың ортасына қарай барлық науқастар Литтлтон аралына жақындаған негізгі топқа біртіндеп қосылды. Саяхаттау тәсілі қайтадан Кейннің ит шанасы болды. Оңтүстікке қарай Александр мүйісіне қарай сапар барысында, көктемгі еріген кезде топ мұздан бірнеше рет жарылды. Кем дегенде бір адам, әрекет етуші жұмысшы Ольсен, осындай оқиғадан туған суықтан қаза тапты. 18 маусымда бүкіл топ Александров мүйісіне жақын жердегі ашық суға жетті. Саяхат 31 күн ішінде тек 81 шақырымды ғана құрады, бірақ мұздықтың қиындығынан туған көптеген тоқтаулар мен айналымдар нәтижесінде жол 300 шақырымнан асты. Сол жерден олар қайықтарға отырды. Сапардың келесі кезеңінде олар ашық су арқылы желкенмен жүріп, қажет болған жағдайда мұздықтың үстімен жүрді. 1855 жылдың 21 шілдесінде адамдар Кейп-Йоркке жетті, онда олар Упернавикке өтуді бастайды. Олар сол жерде тас ескерткіш орнатып, оған жоспарланған қозғалыстары туралы ақпарат, қолдағы азық-түліктердің тізімін және экспедицияның табыстарының қысқаша қорытындысын қалдырды. Жоба аяқталғаннан кейін Кейн мен оның командасы Мелвилл шығанағы арқылы жолға шықты. 6 тамызда Кейн өзінің шаршаған тобымен Упернавикке кірді. Олар Данияның "Марианна" бригінде Упернавиктен Диско аралына дейін жол жүрді, онда оларды лейтенант Хартстеннің басқаруындағы "Арктик" және "Релейз" кемелерінен тұратын көмек экспедициясы қарсы алды. Екі кеме аман қалғандарды 1855 жылдың 11 қазанында Нью-Йоркке жеткізді. Көп ұзамай, мұз "Аванс" кемесін қиратып, суға батырды деген болжам бар.

Advance's crewmen passed the second winter in a state of near hibernation. The difficulties of the previous year had sapped their strength, and their provisions were too scant to restore it. Scurvy – that dread disease of the sea – riddled their ranks to the point that Kane and one other man " only remained to attend upon the sick, and carry on the daily work of the ship, if that name could still appropriately designate the burrow which we inhabited." The sun returned late in February 1855, and wild game followed it in March. Reasonably adequate food and the sunlight slowly brought the men back some semblance of full strength. At that point, Kane decided to abandon the ship – still frozen solidly in the floe – and make it across the ice to the Danish settlements of southern Greenland. Shortages of fuel and food, as well as the weakened condition of the crew, made that decision inescapable. Preparations for the journey were multifaceted and complicated. Those capable of work prepared two 25 foot whaleboats and a 13 foot dinghy by mounting them on iron shod wooden runners and then loading them with provisions. Meanwhile, Kane took the dog sled and team out to an abandoned Inuit hut located some 35 miles from the brig. There, he established an advanced depot to store provisions for the actual journey. During April and the first half of May, he made several trips carrying supplies to his makeshift way station. On 15 May 1855, he began transporting the incapacitated members of the crew to the way station. Two days later, the main group began its torturous trek across the ice hummocks with the three boat sleds. The main party, without the assistance of dogs, managed a snail's pace of only some three and one half miles a day. While the main group inched its way, Kane continued his more rapid trips – facilitated by the dogs – both back to the brig and to an Inuit camp located about 75 miles south of the ship. In this manner, he moved the sick to the way station, brought additional supplies from the ship, and returned from the Inuit camp with fresh game. He last visited the ship on 8 June 1855 and, by the middle of that month, all the sick gradually joined the main party then nearing Littleton Island. The mode of travel again was Kane's dog sled. During the journey south toward Cape Alexander, the party suffered numerous breaks through the ice as the spring thaw arrived. At least one man, Acting Carpenter Ohlsen, died from exposure resulting from such an incident. By 18 June, the entire party reached open water at the edge of the floe near Cape Alexander. The journey had netted them only 81 miles in 31 days, but the numerous cutbacks and detours, necessitated by the ice hummocks, resulted in an actual trek of over 300 miles. From that point, they took to the boats. During the next phase of the journey, they alternated between runs across open water under sail and marches across frozen ice hummocks when necessary. By 21 July 1855, the men reached Cape York, the point at which they would begin the transit to Upernavik. There, they erected a rock monument in which they left information regarding their planned movements, a list of provisions on hand, and a brief summary of the expedition's findings. That project completed, Kane and his crew started out across Melville Bay. On 6 August, Kane led his exhausted party into Upernavik. They took passage from Upernavik in the Danish brig Marianne to Disko Island where they were met by the relief expedition made up of Arctic and Release under the command of Lt. Hartstene. The two relief ships brought the survivors into New York on 11 October 1855. Presumably, the pack ice eventually crushed and sank the abandoned Advance.