Кіріспе

Шығыс Оукленд – Калифорния штатының Оукленд қаласының географиялық аймағы, солтүстік-батыстағы Мерит көлі мен оңтүстік-шығыстағы Сан-Леандро аралығында жатыр. Қаланың оңтүстік-шығыс бөлігі болғандықтан, Шығыс Оукленд қаланың жер көлемінің ең үлкен бөлігін құрайды. Бұл аймақ Солтүстік Калифорнияның афроамерикандық қауымдастығының маңызды орталығы болып табылады, Шығыс Оукленд тұрғындарының 50% астамы – афроамерикандықтар. 2000 жылғы АҚШ халық санауы мәліметтері бойынша, Шығыс Оукленд аймағында 87 000-нан астам адам тұрады.

География

Шығыс Окленд солтүстік-батыстағы Мерит көлі мен оңтүстік-шығыстағы Сан-Леандро арасында орналасқан. Оның көбінесе диагональды құрылымы бар. Шығыс Оклендте солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай жүретін нөмірленген проспектілер (1-ден 109-ға дейін) және солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай жүретін нөмірленген көшелер (Шығыс 7-ден Шығыс 38-ге дейін) бар. 580 және 880 тас жолдары да солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай өтеді. Басты солтүстік-батыс – оңтүстік-шығыс бағытындағы магистральдарға Шығыс 14-ші көше (1996 жылдан бастап Окленд қаласының шегінде Интернациональ бульвары деп аталды), Макартур бульвары, Футхилл бульвары, Бэнкрофт авенюі және Сан-Леандро көшесі (коммерциялық көліктер үшін басты жол) кіреді. Басты солтүстік-шығыс – оңтүстік-батыс бағытындағы магистральдарға Фрутвейл авенюі, 35-ші авеню, Хай-стрит, Семинария авенюі, 73-ші авеню (Интернациональ бульварынан оңтүстікке қарай Хегенбергер жолына айналады, Окленд халықаралық әуежайына дейін) және 98-ші авеню кіреді. Шығыс Оклендте Holy Names университеті, Mills колледжі, Окленд зообағы, Окленд Колизейі және Окленд Аренасы орналасқан.

Тарих

Шығыс Оукленд – Оукленд қаласының халқы көп өзгерген аймағы, себебі Батыс жұмыс іздеген иммигранттарды өзіне тартты. Оукленд 1852 жылы қала болып жарияланды, және оның тұрғындарының көп бөлігі алтын асығысында Батысқа келген адамдар еді. 1840 жылдардың соңында Шығыс шығанағына көшіп келген негізгі ұлттар – еуропалықтар, қытайлар, мексикалықтар және афроамерикандықтар.

Шығыс Окленд мәдениеті - 1900-жылдардың басында

1910 жылы Оклендте Шығыс шығанағындағы ең ірі афроамерикалық халқы болды, себебі ол алдыңғы он жылдықта айналасындағы аймақтардағы өрттер мен жер сілкіністері салдарынан үш есеге өсті. Қосылудан кейін Окленд-Сан-Леандро жолы Шығыс 14-ші көше деп аталды, ол 20-шы ғасырдың көп бөлігінде осылай аталып келді, содан кейін Халықаралық бульвар деп өзгертілді. Шығыс Оклендтің ортасынан өтетін Футхилл бульвары мен МакАртур бульвары 1913 жылдан 1927 жылға дейін бірінші құрлықтан құрлыққа өтетін тас жол – Линкольн тас жолының бір бөлігі болды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

1943 жылдың көктемінде Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан Сан-Франциско шығанағына (Bay Area) көшіп келушілер саны артты, бұл кезең “Екінші алтын іздеу” деп аталады. Перл-Харборға жасалған шабуылдан кейін АҚШ үкіметі қорғанысқа үлкен қаржы инвестициялады, бұл жағалауда және әсіресе шығанақта жаңа жұмыс орындары мен мүмкіндіктерді құрды. Бұл Ұлы депрессиядан кейін болғандықтан, көптеген адамдар жұмыссыз болып, жұмыс іздеді, ол Окленд кеме құрылыс шебінде (shipyard) көптеп табылды. [Келесі абзац саяси және әлеуметтік идеяларды көрсетеді, бірақ объективті тарих емес. Ол Окленд саясаты мен қалалық бағдарламаларында жиі кездесетін дөңгелек ойлауды көрсетеді. Кедей афроамерикалықтар қала орталығынан шығыс Оклендке ығыстырылды, бұл жер бұрын жұмысшы және орта таптық ақ нәсілділердің мекені болған. Бұл баяндама батыс Оклендтен және кейіннен BART құрылысынан көшірілген афроамерикалықтарды, Окленд қаласының орталығында тұратын афроамерикалықтардың шағын тобымен шатастырады, ол жер сауда орталығы болған. Сол кездегі мэр Лионель Уилсон, алғашқы афроамерикалық мэр, 1977 жылы сайланған, көптеген мемлекеттік ресурстарды пайдаланып, мүлік салығына қатысты шектеулерге қарсы күресті, Окленд қаласының орталығына инвестициялар жасады, бұл қаладағы өмірлік құнның өсуіне және кедей және маргиналданған топтардың шығыс Окленд сияқты айналасындағы аймақтарға ығысуына әкелді. Бұл қалада болған джентрификацияның (gentrification) бір мысалы, ол қалада өмір сүру құнын қымбаттатып, бастапқы тұрғындарды кедей, жеткіліксіз қамтылған айналасындағы аймақтарға көшуге мәжбүр етеді. EDA құрған жаңа жұмыс орындарының арқасында 1990 мен 2000 жылдар арасында латиноамерикандық және азиялық (атап айтқанда, камбоджалық, лаос және қытай) иммигранттар Оклендке, әсіресе Орталық шығыс Оклендке көшіп келді, себебі қаламен салыстырғанда өмір сүру құны арзан болды. Азиялықтардың әртүрлі тобы бар, соның ішінде қытайлар, вьетнамдықтар, лаос және басқа да Оңтүстік-Шығыс Азия этностары, әдетте Шығыс Оклендтің орталыққа жақын аймағында, Қытай қаласынан шығысқа қарай Сан-Антониоға дейін тұрады. Азиялықтар халықтың 4% құрайды, бірақ 1990 мен 2000 жылдар арасында 13% өсті. Шығыс Оклендтегі Футхилл сквері, МакАртур бульварының жанында орналасқан, Оклендтегі кез келген аудандағы ең көп афроамерикалық тұрғындарға ие, олардың саны 75,4% құрайды. Ақ нәсілділердің саны азайғанмен, олар халықтың 4% құрады. Рафаэль Саадик, Кик да Снейк, Дрю Даун, Ту-Шорт, Digital Underground, MC Hammer, Луниз, Иероглификс, Кишия Коул, Филти Рич, Db tha General, Shady Nate және Бобби Браккинс сияқты бірнеше шығыс шығанағының рэперлері мен әншілері осы жерде өнер табуға бастады. Аймақтағы проституция, зорлық-зомбылық және есірткі мәдениеті 1980 жылдардың соңында хип-хоптың жаңа жанрын тудырды. Too Short сияқты рэперлер есірткі, зорлық-зомбылық, проституция және бандиттік өмірді өз музыкаларына енгізді, бұл сол кездегі Шығыс жағалауының хип-хопынан өзгеше болды. Too Short сонымен қатар өздігінен жазбаларды насихаттаған және сатқан алғашқы рэп-артистердің бірі болды және Солтүстік Калифорнияның тәуелсіз хип-хоп сахнасының тууына жауапты болды, басқа да әртістерді ірі жазба компаниясының көмегінсіз музыка индустриясында табысқа жетуге шабыттандырды. Музыканың дыбысы Шығыс жағалауының хип-хопынан ерекшеленді, ол әнді жасау үшін үлгі алу және қайталау әдісімен танымал. Оның орнына фанк пен блюз синтезаторлармен және барабан машиналарымен үйлестірілді, бұл Мобб музыкасы деп аталатын Сан-Франциско шығанағының хип-хоп дыбысын тудырды. Бүгінде мейнстрим хип-хоп лирикалық және музыкалық тұрғыдан Шығыс Оклендтегі пионерлік жұмыстың көптеген аспектілерін қамтиды.

Елмхерст

Эльмхерст бастапқыда жеке қала болған, ол 1909 жылы Оклендке қосылды және бүгінде Шығыс Оклендтің бір бөлігі саналады. Тарихи тұрғыдан ақ жұмысшы табының мекені болғанмен, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол негізінен афроамерикалықтарға толып, қазір латиноамерикандықтар Елмхерст халқының шамамен жартысын құрайды. Эльмхерст – «Кіл жүйесінің» трамвайлары үшін ірі деполардың бірі, «Эльмхерст Кархаусы» осы жерде орналасқан. 1915 жылы Chevrolet компаниясы Эльмхерстте автомобиль құрастыру зауытын ашқан, ол 1960 жылдары жабылды.

Брукфилд ауылы

Ол Окленд халықаралық әуежайының жанында орналасқан. Басты көшелер – 98-ші авеню және Эдес авеню. Брукфилд ауданы 85-ші авенюден 98-ші авенюге дейін созылады. Брукфилд ауылы, Релсовый авенюден кейін Юнион-Пацифик (бұрынғы Оңтүстік-Пацифик) теміржол жолдарында тоқталады. Брукфилд ауылы 1900-шы жылдардың басында салынған. Кейіннен, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, соғыс өнеркәсібі үшін жұмысшылардың көптеп келуіне байланысты, бұл жерде үй салу қарқынды дамыды, ал бұл жер бұрын өнеркәсіптік пайдалану үшін бөлінген еді. 1990-шы жылдары аудан тұрғындары жыл сайын "Уайымдамаңыз пикникі" деп аталатын жазғы жиын өткізді, бұл шара ұлттық орташа көрсеткіштен 191% жоғары қылмыс деңгейіне қарсы қойылды.

Өмір сүру ұзақтығы

Шығыс Оклендте өмір сүру ұзақтығы, Аламеда округы сияқты жақын маңдағы аудандармен салыстырғанда төмендеп, шамамен 72 жасты құрайды. Оклендте көптеп қоныстанған ұлттардың ішінде латын американдықтары өмір сүру ұзақтығы бойынша көш бастап, орташа есеппен 82 жасқа жетеді. Оклендте афроамерикандықтар мен ақ нәсілділердің орташа өмір сүру ұзақтығы 67-68 жылды құрайды, ал азиялықтар шамамен 78 жыл өмір сүреді. Алайда, Шығыс Окленд тұрғындары арасында барлық себептерге байланысты өлім-жітім көрсеткіші жоғары, оның ішінде қатерлі ісік, инсульт, жүрек аурулары және адам өлтіруден болатын өлімдер басым. Төмен әлеуметтік-экономикалық жағдайдағы отбасылар мен қауымдардың өлім-жітім көрсеткіші жоғары және өмір сүру көрсеткіші жоғары әлеуметтік-экономикалық жағдайдағыларға қарағанда төмен болады.

Денсаулық жағдайы

Шығыс Оклендте денсаулықтың нашарлау көрсеткіші айтарлықтай жоғары, тұрғындардың 32% семіздікпен күреседі, бұл Калифорния штаты бойынша 21% көрсеткіштен асып түседі. Аталған қауымдастықтағы ересектердің шамамен 32% денсаулығының жай-күйі нашар немесе қанағаттанқысыз, Алмеда округінде бұл көрсеткіш 15%, ал Калифорния штатында 16% құрайды. 0-17 жас аралығындағы балалар арасында да ұқсас үрдіс байқалады, олардың шамамен 48% семіздік диагнозын алған, бұл Калифорния штаты бойынша 29% көрсеткіштен жоғары. Шығыс Оклендтегі балалардың 13% денсаулығының жай-күйі нашар немесе қанағаттанқысыз екенін сезінеді, бұл көрсеткіш Калифорнияда (7%) және Алмеда округінде (5%) байқалған көрсеткіштерден едәуір жоғары. Егде жастағы адамдар арасында мүгедектіктің артуына байланысты (мүгедектіктің 42% құрайды), созылмалы аурулардың пайда болуы жиілеуде, бұл қатерлі ісік, жүрек аурулары, Альцгеймер, инсульт және тыныс алу жолдары ауруларынан туындаған өлім-жітімнің 64% құрайды. Осы жағдайды жақсарту мақсатында Шығыс Окленд Калифорния штатындағы 14 нысанның бірі болып, 10 жылдық кешенді қоғамдық бастамаға қатысуда. Бұл бастаманың мақсаты – жастар, тұрғындар және қоғамдық серіктестер арасындағы белсенді ынтымақтастық арқылы салауатты қоғамды жақсарту және қолдау. Бастама үш іс-қимыл тобы аясында жүзеге асырылады: «Мектепте денсаулық», «Ауданшаларда денсаулық» және «Мәдениет, өнер, әңгімелеу және емдеу арқылы денсаулық».

Денсаулық сақтау жүйесіне қол жеткізу

Шығыс Оклендтегі ересектердің соңғы бір жылда дәрігерге қарағанда шұғыл жәрдемге жүгіру ықтималдығы Бей аймағындағы және Калифорния штатындағы көптеген округтерге қарағанда жоғары. 2012 жылы халықтың 35% дәрігермен кездеспеген, нәтижесінде тұрғындардың шамамен 30% шұғыл жәрдем бөлімінен пайдаланған, Аламида округінде бұл көрсеткіш 13%, ал Калифорния штаты бойынша – 18% болды. 2011 жылы шұғыл жәрдемге жүгінушілердің арасында афроамерикандықтар мен испаноязылдар ең көп жүгінген, ақ нәсілділер мен Азия/Тынық мұхиты аралдарының тұрғындарына қарағанда төрт есе көп. Денсаулық сақтаумен қамтылған жағдайда да афроамерикандықтар шұғыл жәрдем бөлімін ең көп пайдаланады, олардың 15% мемлекеттік бағдарламаларға тіркелген, ал шұғыл жәрдемді жиі пайдаланатындардың 43% осы топтан құралған. Егде жастағы адамдар арасында мүгедектер санының өсуі аурухананың шұғыл жәрдем бөліміне келудің артуына себеп болды. Егде жастағы адамдар арасындағы созылмалы аурулардың басты себебі – жүрек аурулары, осы ауруға байланысты жылына 19 500-ден астам адам ауруханаға түседі. Дегенмен, нәсілдік, тілдік, мәдени және қаржылық кедергілер халық арасындағы қолжетімділік деңгейіне әсер етуде.

Денсаулық сақтаумен қамту

Шығыс Окленд ересектер мен балаларға медициналық көмек көрсету көрсеткіштері бойынша ең төменгі деңгейдегі қауымдастықтардың біріне жатады. Ересектердің 52% және балалардың 40% жеке сақтандыру компаниялары арқылы қамтылған, ал штаттың жалпы көрсеткіші 61% және 57% құрайды. Шығыс Окленд тұрғындары Medi Cal және Medicare сияқты мемлекеттік денсаулық сақтау бағдарламаларын жиі пайдаланады, бұл бағдарламалар ересектердің 27%-ын және балалардың 58%-ын қамтиды, бұл Калифорния штатынан шамамен 30% жоғары көрсеткіш. Аламеда округының барлық қарттарының 98%-ы денсаулық сақтандырумен қамтамасыз етілген. Дегенмен, соңғы онжылдықтарда медициналық қызмет құнының өсуіне байланысты, Калифорния Денсаулық сақтау сауалнамасы 60 жастан асқан ересектердің 48,5%-ы сақтандыруын тоқтатқанын көрсетті. Испандықтардың шамамен 74%-ы Medi Cal және Healthy Families сияқты мемлекеттік денсаулық сақтандыру бағдарламаларына тіркелген. Тіркелген испандық отбасылардың орташа табысы 16 800 доллар, ал тіркелмегендердің орташа жылдық табысы 19 200 долларды құрайды. Испандықтар арасында денсаулық сақтандыруға тіркелген отбасылардың орташа мөлшері шамамен 4-6 адамды құрайды.

Тамақ және арақ дүкендері

Шығыс Окленд тұрғындарының әлеуметтік-экономикалық жағдайындағы айырмашылықтармен қатар, тамақ тапшылығы да маңызды мәселе болып табылады. Шығыс Окленд қолжетімді, салауатты, жаңа тағамдардың жетіспеуіне байланысты «тамақ шөлдігі» деп есептеледі. Кейбір зерттеулер көрсеткендей, тамақ адамдар үшін ең маңызды қажеттіліктердің бірі болып саналады және баспанадан кейін екінші орында тұрады. Зерттеуге қатысушылар салауатты тамақтанудың маңыздылығын жақсы білетінін, дұрыс тамақтану қағидаларын түсінетінін айтты, бірақ тағамның қолжетімділігі мен бағасы, оның пайдалы қасиеттерінен басымдық алады. Адамдар аштықтан қорғану үшін жеткілікті тамақ алуға көбірек мән береді, ал тамақтың құрамына назар аудармайды. 1930 жылдары тұрғын үйді қаржыландырудағы өзгерістер мен кедей топтардың көші-қоны кезінде Шығыс Оклендтің халқы кедейлене бастады, соның салдарынан көптеген кәсіпорындар мен базарлар жабылып, қаржылық тұрақтылығы жоғары аймақтарға көшірілді. Уақыт өте келе, супермаркеттер мен басқа да кәсіпкерлер Шығыс Оклендті «тұрғын және коммерциялық инвестициялар үшін тиімсіз аймақ» деп санады, сондықтан жабылып қалған дүкендердің орнына жаңа дүкендер ашылмады. Қалған шағын дүкендер тағам бағасын көтеруге және алкоголь мен темекі өнімдерін сатуға көбірек назар аударуға мәжбүр болды, өйткені осылайша ғана қызметтерін жалғастыра алды. Алкогольді сату оңай болды және дүкендерге көбірек пайда әкелді, бірақ алкоголь сататын дүкендердің саны аймақтағы қылмыс деңгейімен тікелей байланысты. Сонымен қатар, Шығыс Окленд халқының көп бөлігі латиноамерикандықтар мен афроамерикандықтардан тұрады, екі топтың да алкогольге байланысты ауруларға бейімділігі жоғары. Арзан және қолжетімді болғандықтан, адамдар осы тағамдарды сатып алады, бірақ олардың тағамдық құндылығы төмен немесе мүлдем жоқ, бұл қант диабеті, семіздік және басқа да денсаулық проблемаларына әкелуі мүмкін. YPAR 2.0 – бұл жастардың қатысуымен жүргізілетін зерттеу әдісі, олар өздері мен отбасыларының кездесетін мәселелерді шешуге тырысады. Олар Шығыс Оклендті «тамақ шөлдігі» деп танып, салауатты тағамға қолжетімділіктің шектеулі екенін сынады, соның нәтижесінде алкоголь сататын дүкендер мен шағын дүкендерге жаңа өнімдер мен пайдалы тағамдарды көрнекті орында орналастыруды және оларды қолжетімді бағада сатуды талап етті.