Кіріспе

Аяқ жаттығулары – әлемдегі барлық ұйымдасқан әскери және жарымәскери күштердің оқу бағдарламасының бір бөлігі. "Аяқ жаттығулары" немесе "Дриль" ежелгі заманнан бастау алады, сол кезде әскерлер шайқасқа қадам басып, белгілі бір формацияға жиналатын және шайқас басталғанда командирлерінің бұйрықтарына жылдам жауап беретін. Бүгінгі таңда жасалатын жаттығулардың көп бөлігі салтанаттық сипатта немесе қарулы күштердің оқу процесінің маңызды бөлігі болып табылады. Соғыс даласында оның тікелей қолданысы азайғанмен, қазіргі әскерилер жаттығулардың әскери тәртіпті арттыратынын, себебі олар бұйрықтарға дереу бағынуды және бөлімдегілермен бірлесіп оларды орындауды талап ететінімен ақтайды. Аяқ жаттығулары әскерлердің ұзақ қашықтыққа жүріп өту кезінде өте пайдалы болды. Мысалы, офицерлер сегіз қатарлы марш жасап келе жатқан әскерлерді қақпалар мен басқа да тар жерлерден өту үшін уақытты немесе ұйымшылдықты жоғалтпай, екі қатарға жинастыра алатын. Бұл жаттығулар кедергілерді тиімді айналып өтуге мүмкіндік берді. Аяқ жаттығулары үлкен шайқастарға дайындық ретінде жиі қолданылды және олардың өзінде де өте тиімді болды. Сонымен қатар, шайқастардан кейін, әскер бөлімінің бірлігін қалпына келтіру үшін де пайдаланылды.

Ежелгі бұрғылау

Вегеций өзінің Рим империясының әскери ісі туралы трактатын, "De Re Militari" деген атпен, 378 және 390 жылдары аралығында, Батыс Рим империясында Валентиний II билік құрған кезде жазды. Бұл еңбек үш жеке, бірақ байланысты кітаптан тұрады: біріншісі жаңа сарбаздарды даярлау және іріктеу әдістерін белгілейді, ал екінші және үшінші кітаптар бірінші кітаптың жалғасы болып табылады. Олар оқу және шайқас кезінде әскерлерге ғана емес, сонымен қатар командирлерге қатысты оқу және тәртіп мәселелерін егжей-тегжейлі сипаттайды, сондай-ақ армияда реформалар қажеттігін дәлелдейді. Бұл кітаптарда әскерді жаттықтыру туралы толық нұсқаулықтар бар. Осы жаттығулардың ішінде әскери қадамның бастапқы жаттығу "бірге және жылдам жүруді үнемі жаттығудан" тұруы керектігі айтылады. Олар өздерінің қатарын ең жоғары дәлдікпен сақтауы керек, өйткені шеруде де, жауынгерлік шегінде де одан артық маңызды ештеңе жоқ. Тәртіпсіз және ұйымсыз жүріп жатқан әскер әрқашан жеңілу қаупінде болады. Олар бес жазғы сағатта жиырма шақырымды қалыпты әскери қадаммен, ал жылдамдатылған, толық қадаммен – сол уақытта жиырма төрт шақырымды жүруі керек. Егер олар осы қарқыннан асып кетсе, енді жүрмейді, жүгіреді, ал нақты жылдамдық белгілене алмайды.

Бұрғылау тарихы

Батыс Рим империясы құлағаннан кейін және осыдан кейін Батыс Еуропадан кәсіби әскерлердің жоғалуынан кейін бұрғылау азайып, сирек қолданылатын болды. Орта ғасырларда рыцарьдық шайқастың жеке дағдыларға және батырлыққа бағытталған, жекешіл сипаты, сондай-ақ қолдау көрсеткен жасақтардың жағдайына қарай құрылуы, бұрғылау арқылы әскерлерді жаппай бағындыруға мүмкіндік болмады. Ренессанс кезеңінде жалдамалы әскерлердің көтерілуі әскери кәсібиліктің белгілі бір деңгейіне алып келді: бұл швейцариялық жалдамалылар сияқты үйлестірілген және тәжірибелі әскери бөлімдердің құрылуына әкелді, бірақ стандарттау әлі де жетілмеген еді. 16 ғасырдың соңында оттық қарудың кеңінен қолданылуы сол кезде "Римдік стильдегі бұрғылау" деп аталғанның қайта жандануына әкелді. Бұл қозғалыстың бастамашысы Нассаулық Морис болды. Ол қаруды қолға алудан бастап, оқ атуға дейін қырық екі қозғалысты сипаттады. Армиялар 17 ғасырдың барысында толық уақытты және кәсібиленген армияларға айналғанда, бұрғылау қаруды ұстаудан әскерлерді маневрлеуге және құруға дейін өз өкілеттігін кеңейтуі табиғи прогреске айналды. 17 ғасырдың басындағы ең көрнекті тұлға Густав Адольф болды, ол ұрыста қаза болғанға дейін Отыз жылдық соғыстағы ең ірі тұрақты армиялардың бірін басқарды. Қазіргі кездегі "жаяу әскерінің бұрғылауы" термині 17 ғасырдың басында пайда болды. Бұл кезең штыксыз мылтықтар мен аркебустарды пикемендердің қатарымен қорғаған Пике және Оқ кезеңі деп аталды. Осы үлкен әскерлердің қарсыластарын тактикалық деңгейде озу үшін жылдам және дәл қозғалыс қажет болды, бұл стандартталған қозғалыстар мен командаларды енгізуге әкелді. Бұл жаяу әскерінің бұрғылауының алғашқы нұсқалары болды, олардың мақсаты әртүрлі адамдардан тұратын топты біртұтас, бірыңғай мақсатпен қозғалатын ұйымдасқан бірлікке айналдыру болды. Сонымен қатар, шайқастың шатастығында бұрғылау командаларының анықтығы мен лакониктілігі жеке сарбазға шайқастың психологиялық стресіне қарсы тұруға көмектесетіні анықталды. Бұл соғыс стилінің шыңы, әрине, Англия азаматтық соғысы болды, өйткені бұл байнеттің енгізілуіне дейін осы әдістерді қолданған соңғы ірі соғыс, нәтижесінде "Солғыштар патшайымы" - желілік жаяу әскері құрылды. Жеңіс немесе жеңіліс желілік жаяу әскерінің бұрғылауының қаталдығына байланысты болды. 17 ғасырдың соңында бұл бұрғылау жеке адамды толық бағындыру құралына айналды. Пруссиялықтар бұрғылау шеберлігінің автоматты деңгейін талап етті. Ұдайы және ауыр бұрғылау адамды азаматтықтан әскерге айналдырып, бұйрықтарға рефлекстік түрде бағынуға үйретті. Бұл тәртіпті де, бағыныштылықты да орнатты. Жеке сарбаздар ең төменгі әлеуметтік топтан алынған кезде, оларды қызметке "үзіп жіберу" ерекше маңызды деп саналды. Осы қаталдыққа қарамастан, дезертирлік кең таралды. Шайқаста бұрғылау күшті көбейткіш болды. Сол дәуірдегі мылтықтардың оқ-дәрілерінің табиғатына байланысты қысқа қашықтықта және адамдардың бір-бірін жақын қашықтықта өлтіруге құлықсыздығына байланысты, батальондар 25 ярдқа (шамамен 20 м) дейінгі қашықтықта 2-4 қатар тереңдікте кең желілерге жиналуы керек болды. Мұндай жағдайларда, әсіресе, барлық жерде болатын пушканың қорқынышты табиғатын және мылтықтан шыққан түтін жиналуын ескерсек, бұрғылау сарбазға өзіне оралуға және бұйрықтарға жауап беруге мүмкіндік берді. Сарбаздардың оқтардың арқасындағы ұшына тигізіп алуға тырысқандары туралы анекдоттық әңгімелер бар, бірақ бұл жағымсыз нәтижелерге әкелді. Ұйымдасқан, бет-бейнесіз массаның бір бөлігі болу және өз тағдырын корпоративтік топтың тағдырына тапсыру психологиялық түрде жауына қарсы тұруға көмектесті. Осылайша, бұрғылау неғұрлым жақсы болса, теория бойынша соғыс әскерлері соғұрлым жақсы болады. Бұл элементтер еуропалық мемлекеттердің отарлық театрларында ерекше күшті болды, онда жаппай бұрғылау және одан туындаған тәртіп кішкентай экспедициялық күштерге үлкен жергілікті күштерді бірнеше рет жеңуге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, бұрғылаудың жоғары деңгейі маневрлік қабілеттің артуына әкелді. Әскерлер жақсы бұрғыланған кезде, олар қару-жарақты барынша пайдалану үшін мұқият шектелген құрылымдарын бұзбай, жылдамдықпен сенімді түрде қозғала алатын болды, әсіресе қиыр жерлерде. Құрылымдар бұзылған жағдайда оларды жау алдында қайта құруға уақыт жұмсау қажет болды: сонымен қатар, бос құрылымдар шатастыруға әкелді. Әскерлер мен бейұйымдасқан қалың топтың арасындағы айырмашылық өте жіңішке. Осылайша, мылтық, ат әскері немесе оқ-дәріге тап болған кезде, бос құрылым жағдайда үрейге түсіп, шашырап кетуге бейім болды. Бұрғылаудағы шеберлік генералдардың шығармашылығын арттырды. Жаңа бұрғылауға жаңадан келген әскерлер сенімсіз және жаңа командалар енгізілген кезде үрейленуге немесе шатасуға бейім. Көп бұрғылау жасаған әскерлерге жаңа құрылымдарды оңай үйретуге болады, бұрынғы тәжірибеден пайдаланып. Барлық соғыс жаяу әскерінің бұрғылауынан тұрған кезеңде бұл, әрине, артықшылыққа ие болды. Мысалы, британдықтар 18-шы ғасырдың соңында және 19-шы ғасырдың басында екі қатарлық желіні күшті көбейткіш ретінде қолданды. Пиреней кампаниясында олар бұл құрылымды қатаң сызықтық түрінен жақын жарты айға ауыстыра алды. Шамамен 200 адамнан тұратын құрылымды тіпті аздаған өзгерту де әсерлі жетістік саналды. Бұрғылау отарлық жеңістердің арқасында әлемнің қалған бөлігіне таратылды, көптеген империялық мемлекеттер жергілікті қарулы күштерді еуропалық стильдегі бұрғылауға оқытты. Бұл тенденцияның танымал мысалы - британ империясының үнді сепойлары. Қарудың қашықтығы мен дәлдігі артқан сайын, жаяу әскерінің бұрғылауы шайқаста маңыздылығын жоғалтты. Құрылымды желілер мен колонналар сияқты әрекеттер әлі де жасалды, олар Қырым соғысында жұмыс істеді, бірақ Франко-пруссия соғысының уақытына қарай қауіпті түрде ескірген болып баяндалды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы апталарында шабуылда құрылымды жаяу әскерін кеңінен қолданудың соңғы жағдайы болды.

Қазіргі заманғы бұрғылаудың пайда болуы АҚШ әскерінде

АҚШ әскери жаттығулары 1778 жылы Барон Фридрих фон Штубеннің Континентальдық армияда қызмет ететін сарбаздардың тәртібі мен ұйымдастырылуын жақсарту мақсатында енгізген оқу бағдарламасының бір бөлігі ретінде пайда болды. Келесі жылы барон фон Штубен, ол кезде генерал-майор және Континентальдық армияның Бас инспекторы, армияның алғашқы далалық нұсқаулығын жазды, ол "Америка Құрама Штаттары әскерлерінің тәртібі және әскери қағидалары" деп аталды, бірақ көбінесе "Көк кітап" деп танылады. Фон Штубен бастаған жаттығу әдістері Америка Азамат соғысына дейінгі кезеңде көбінесе өзгеріссіз сақталды. Сол кезден бері болған маңызды өзгеріс – әскерлер енді минутына 120 қадамдық қарқынмен жүреді, ал Америка революциясы кезінде бұл көрсеткіш минутына 76 қадамды құрады. Жаттығудың мақсаты – "командирдің немесе кіші офицердің өз бөлімін бір жерден екінші жерге тәртіпті түрде жылжытуына мүмкіндік беру; басшылықтың бұйрықтарына нақтылықпен және жылдам жауап беру дағдыларын қалыптастыру арқылы тәртіптік дайындыққа көмектесу; және барлық сарбаздардың әскерге басшылық ету тәжірибесін дамыту". Әртүрлі әскери түрлер арасында, сондай-ақ түрлі елдердің әскери күштері арасында жаттығу әдістері айырмашылықтарға ие болуы мүмкін. АҚШ Қарулы күштерінде жаттығу процедураларының негізі фон Штубеннің "Көк кітабына" тікелей байланысты.

Қазіргі кезде бұрғылау

Дриль бүгінде әлемнің барлық армияларында жаңа сарбаздарға тәртіпті сіңіру үшін оқу құралы ретінде қолданылады, бірақ стильдері мен қаталдығы елден елге өзгеше. Әлемдегі ең танымал дрильдің бірі – Гвардиялық дивизияның дрилі. Дриль көбінесе салтанатты және қоғамдық шараларда кездеседі және ол өнер деңгейіне жеткен. Көптеген елдерде арнайы дриль командалары бар, бірақ Foot Drill тарихына берілген Гвардиялық дивизия толыққанды жауынгерлік пікірсайыс жасаушы әскер болып қала береді.