Кіріспе

Американдық патриот (1740–1776 жж.)
ботаник

Томас У. Ноултон (22 қараша 1740 – 16 қыркүйек 1776 жж.) – француз және үнді соғысында қызмет еткен американдық патриот, Америка революциясы кезінде полковник болған. Ноултон Американың алғашқы барлау маманы деп есептеледі, ал оның жасағы – Ноултон рейнджерлері – революциялық соғыстың алғашқы кезеңінде барлау ақпаратын жинады. Ноултон Харлем биіктігіндегі шайқаста қаза тапты.

Ерте өмір және білім

Ноултон 1740 жылғы 22 қарашада Массачусетс штатының Вест-Боксфорд қаласында әскери отбасында дүниеге келді. Сегіз жасында оның отбасы Коннектикут штатының Эшфорд қаласындағы фермаға көшті (қазіргі June Norcross Webster Scout Reservation иелігі). 1755 жылы он бес жасында Ноултон ағасы Дэниелмен бірге француз және үнді соғысында қызмет етті. Ол капитан Джон Дюркидің ротасына жазылып, Дэниелмен бірге жау территориясына барлау миссияларына қатысқандығы белгілі. Кейін ол капитан Джон Слэпптің 8-ші ротасында қызмет етті, онда Трауп Чэпменмен бірге болды. Ол соғыста алты науқанға қатысып, 1760 жылы лейтенант рөліне көтерілді. Сондай-ақ, 1762 жылы Кубаға қарсы британдық экспедиция кезінде Израиль Путнамның жасағында испан әскерімен шайқасты. 1762 жылдың тамызында Ноултон үйіне оралып, Анна Кизге үйленді. Олар әйелімен бірге тоғыз бала тәрбиеледі. Отыз үш жасында Ноултон Коннектикут штатының Эшфорд қаласының басшысы болып тағайындалды.

Бункер төбесіндегі шайқас

1775 жылдың 18 сәуірінде генерал Томас Гейдж британдық әскерлер тобын Массачусетс штатының Бостон қаласынан шамамен он бес шақырым қашықтықта орналасқан Лексингтон мен Конкордқа жіберді. Бұл әрекет Америка революциясы деп аталған қақтығыстардың басталуына себеп болды. Лексингтон мен Конкорд шайқастары туралы хабарды естіген Массачусетс, Коннектикут және Нью-Гэмпшир штаттарының милициялары өз мүшелерін жұмылдырды. Томас Ноултон өзінің милициясы – Ашфорд ротасына қосылды, ол Коннектикут штатының Виндхэм, Мансфилд және Ковентри қалаларынан келген ер адамдармен бірге Коннектикут штатының 5-ші полкінің құрамына кірді. Ноултон бірауыздан 200 адамды жетектеп Массачусетс штатына баруға бел буды. Оның жасағы негізінен мылтықпен қаруланған, бірақ формасыз киінген шаруалардан тұрды. Ноултонға полковник Уильям Прескоттпен бірге Чарльзтаунға бару бұйырылды. Полковник Прескотт Ноултонның әскерін қарсы шабуылдап келе жатқан британдық гранадерлерге қарсы тұру үшін жіберді, және олар Брид-Хиллдің баурайында орналасты. Ноултон 200 адамнан тұратын жұмыс тобының басшысы болды. Оның әскері бұрынғы қоршауды бұзып, оның бөліктерін қолданып, қазіргі қоршауды нығайтты, ал аралық кеңістікті жаңа шабылып алынған шөппен толтырып, тиімді кедергі жасады. Олар жалпы шегініс жарияланғанға дейін өз позицияларын ұстап тұрды және әскерлер шегінгенде оларға қорғаныш берді. Осы шайқаста Ноултон ротасынан үш адам ғана қаза тапты. 1776 жылы генерал Вашингтон Ноултонды Бостонды қоршау кезінде Бункер-Хиллдің баурайындағы қалған ғимараттарды өртеп жіберу үшін жіберді, сонымен қатар осы жерді күзетіп тұрған британдық әскерлерді тұтқындауға бұйрық берді. Ноултон бірде-бір оқ атпастан және бірде-бір адамын жоғалтпастан міндетін орындады. Көп жылдар өткен соң полковник Аарон Берр былай деді: "Мен шайқас туралы толық мәліметті Ноултонның өзінен естідім, және егер бас қолбасшылық оған сеніп тапсырылған болса, нәтиже одан да жақсы болар еді деп ойлаймын. Мұндай адамды тым жылдам жақсылауға болмайды". 1776 жылдың маусым айында Бункер-Хиллдегі батылдығы үшін Конгресс Ноултонды майор шеніне көтерді. Кейіннен оның бірі: "Ноултон өте батыл адам болды, ол ешқашан жылаған жоқ, әрқашан 'Ілгері, жігіттер!' деп айғайлап, бірақ ешқашан 'Жылап жатқан жоқ' деді." 1776 жылдың 8 қаңтарында ол британдық офицерлердің тұрған үйлерін өртеп, Чарльзтаунға сәтті шабуыл жасады.

Ноултонның рейнджерлері

1776 жылдың 12 тамызында армияның генералы Джордж Вашингтон Ноултонды подполковникке көтерді. Оған Коннектикут, Род-Айленд және Массачусетс штаттарынан барлау жұмыстарын жүргізу үшін ер адамдар тобын іріктеу тапсырылды. Американың алғашқы ресми тыңшылары, "Кноултон рейнджерлері" сонымен қатар алғашқы ұйымдастырылған американдық элиталық әскерлер болды. Америка тыңшысы, капитан Натан Хейл, подполковник Томас Ноултонның басқаруында болды. Қазіргі АҚШ армиясының барлау қызметінің мөріндегі "1776" саны Кноултон рейнджерлерінің құрылуын көрсетеді. 1776 жылдың 16 қыркүйегінде Ноултон басқаратын рейнджерлер ротасы Гарлем биіктіктері шайқасында Вашингтон армиясының алдында барлау жүргізді. Британдық бекіністерін барлап жүргенде, генерал-майор Александр Лесли басқаратын жеңіл жаяу әскер бригадасының бөлімдерімен қақтығысты. Олар сәтті шегініп, кейін Вирджиния майоры Эндрю Лейч басқаратын мергендердің қолдауымен қарсы шабуыл жасады. Генерал Вашингтон бөлімшелерге жаудың арт жағына шабуылдауға бұйрық берді, ал алдыңғы жақтағы әрекет британдық әскерлердің назарын аударды. Ноултонның күштері ертерек бұрылып, британдықтардың оң фланкімен кездесіп, жағдайды күтпеген болып шығарды. Британдықтардың қатты атысына қарамастан, Ноултон әскерін жинап, шабуылды жалғастыруға шақырды. Екі американдық офицер де өз әскерлерінің алдында қаза тапты. 1776 жылдың 17 қыркүйегінде Вашингтон өзінің жалпы бұйрығында Ноултонның қазасын қайғымен еске алды: "Батыл және қайсар полковник Ноултон, өз елі үшін мәртебелі күрескен ол, кез келген ел үшін мақтан болған еді".

Ноултон сыйлығы

1995 жылы Әскери барлау корпусының қауымдастығы (MICA) LTC Томас У. Ноултон сыйлығын тағайындады. Ноултон сыйлығы – әскери барлау қызметін дамытуға елеулі үлес қосып, оны алғандардың, олардың жоғары лауазымды тұлғаларының, бағыныстыларының және әріптестерінің назарында ерекше көзге түскен адамдарды марапаттайды. Осы адамдар сондай-ақ, жоғары адалдық пен моральдық қасиеттерді көрсетуі, кәсіби біліктіліктің жоғары деңгейін танытуы және Әскери барлау корпусына құрметпен қызмет етуі тиіс. 2012 жылдың 1 тамызында Ноултон сыйлығына өмірден озғаннан кейін Мариан Реевски ие болды, ол Польша Бас штабының Шифрлау бюросындағы математик-криптолог және 1932 жылдың соңында неміс әскери «Энигма» шифрлау машинасының құрылысын қайта жасаған адам. Мариан Реевскинің өмірден озғаннан кейін алған Ноултон сыйлығы 2012 жылдың 4 қыркүйегінде оның математик қызы Янина Сильвестрзак Польшаның Бидгощ қаласында қабылдады. 2017 жылдың 21 мамырында Ноултон сыйлығына өмірден озғаннан кейін армиядағы генерал-майор (қайырымдылықта) Альберт Стаббин болды. Сыйлықты Говард Доненфельд (сол кезде DelMarPANJNYC тарауының вице-президенті, MICA) сыйлық иесінің ең жақын туысына – доктор Рима Э. Лайбоуға, қайтыс болған генерал-майор Альберт “Берт” Ньютон Стаббин III-нің сүйікті әйеліне табыс етті.