Кіріспе

Британдық журналист және теледиктор (1957 жылы туған)

Питер Алан Оборн (/oʊ//b//ɔːr//n/; 11 шілде 1957 жылы туған) – британдық журналист және теледиктор. Ол 2015 жылдың басында жұмысынан кеткен The Daily Telegraph газетінің бұрынғы бас саяси тілшісі. Ол "Саяси өтіріктің өрлеуі", "Саяси элитаның жеңісі" және "Ақиқатқа жасалған шабуыл: Борис Джонсон, Дональд Трамп және жаңа моральдық варварлықтың пайда болуы" кітаптарының авторы. Ол сонымен қатар крикет туралы бірнеше кітап жазған. Ол "Declassified UK", "Double Down News", "openDemocracy", "Middle East Eye" және "Byline Times" басылымдарында саяси мақалалар жазады. Ол Ислам, қоғамдық қатысу және қоғамдық өмір мәселелері жөніндегі азаматтар комиссиясының комиссары болды. 2012 және 2016 жылдары Press Awards жүлдесімен "Жылдың үздік тілшісі" атағын жеңіп алды.

Ерте өмір және мансап

Оборн Шерборн мектебінде білім алып, Кембридж университетіндегі Крайст колледжінде тарих мамандығын оқыды және 1978 жылы бакалавр дәрежесін алды. Докторлық диссертациясынан бас тартып, 1981 жылы NM Rothschild компаниясының корпоративтік қаржы бөліміне жұмысқа орналасты және үш жыл қызмет етті. "Evening Standard" газетінде екі рет жұмыс істеді, екіншісі біріншіден ұзақ болды. 1987 жылы "The Daily Telegraph" газетіне бес айға жұмысқа тұрды. 1996 жылы "Express" басылымдарына ауысып, Сью Дуглас оны саяси комментатор ретінде жұмысқа қабылдады.

Оборн 1999 жылы жарық көрген Тони Блэрдің бұрынғы спин-докторы Аластер Кэмпбеллдің өткір сынға толы өмірбаянының және крикетші Базил Д'Оливейраның (Англияның 1968 жылы Оңтүстік Африкаға саяхатқа баруы осы елдің апартеид режимін саяхатты жоюға мәжбүр еткен) өмірбаянының авторы. Оборн сонымен қатар Зимбабве президенті Роберт Мугабеге қатысты өткір сыншы және "Саясатты зерттеу орталығы" баспасынан шыққан "Онда әрекет ету – моральдық міндет" атты памфлеттің авторы.

2003 жылдан 2006 жылға дейін

Телевизия журналисі ретінде Оборн режиссер Пол Юлмен бірге үш polemical деректі фильм түсірді: "Мугабедің құпия ашаршылығы" (2003), "Афғанстан – Бұрынғы шабуыл" (2004) және "Крикет емес – Базиль Д’Оливейраның құйрық сүйрегі" (2004). 2005 жылы Оборнның Д’Оливейра ісі туралы кітабының қағаздық басылымы жарық көргенде, Оуэн Слот The Times газетінде Оборнның "керемет жағдай жасағанын" жазды: "бір жұмсақ, консервативті Кейптаундық түсті адам апартеидтің ең қатыгез түріне қарсы, бәрі де бұрынғысына қарсы". Робин Марлар The Sunday Times газетінде "осы кітаптың артықшылықтары бір шақырыммен басым, жақсы жігіттер мақталған, ал қалғандары ашық көрінеді" деп ойлады. Кітап Д’Оливейраның қатысуымен жазылды және 2004 жылы Уильям Хиллдің «Жылдың спорт кітабы» сыйлығын жеңіп алды. 2004 жылғы қарашада Channel 4 Dispatches бағдарламасының "Ақ үйге қатысты лас жарыс" атты эпизоды, Джордж Буш қайта сайланғанға дейін көрсетілді, онда Оборн былай деп мәлімдеді: "АҚШ президенттік сайлауы – саяси көндірудің ең қараңғы құралдарын – қорқыныш, өтірік және қара насихатты пайдалану туралы, бұл өте шағын, бірақ толық шешімді, көбінесе білімсіз сайлаушыларға бағытталған". Тарихшы Эндрю Робертс The Times газетінде Оборнның ел сайлаушыларының "сенуге болмайтын білімсіздігі" туралы айтқанын "таң қалдыратын мақтаншылдық, американдыққа қарсы жалпыламалау" деп атады және "сайлаушылармен олардың ең жақсы түсінетін тілінде қарым-қатынас жасағаны үшін кандидаттарды кінәлауға болмайды" деді. "Саясаткерлер неге шындықты айта алмайды?" атты мақаласында Ұлыбританиядағы ірі саяси партиялардың 2005 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауда шешуші рөл атқаратын деп күтілетін тар сайлаушылар тобына ғана ұнайтын күн тәртібін ұстануы қарастырылды. 2005 жылғы қарашада Dispatches бағдарламасында "Ирак – Есеп беру" деген тақырыпта ол 2003 жылғы шабуылдың "Мюнхеннен бергі сыртқы саясаттың ең ірі апаты" екенін айтты. "Біздің үкімет те дәл солай әрекет етті: ол өтірік айтты. Біздің әскерлеріміздің Ирактағы нақты рөлін жоққа шығару. Ирактың жаңа мемлекетінің шынайы табиғатын жоққа шығару. Ең бастысы, президент Буш пен Тони Блэр жоспарлаған Иракқа шабуыл сәтсіз аяқталғанын жоққа шығару".

2006 жылдан 2009 жылға дейін

2006 жылдың сәуірінде Оборнның Daily Mail газетінде саяси колонкашы ретінде жаңа қызметке кіріскені, сонымен бірге The Spectator журналымен байланысын үзбей, редакторлық қызметін жалғастырғаны хабарланды. 2001 жылдан бері The Spectator журналының саяси редакторы болған Дженкинс: "Бұл дау-дамаздан Оборнның нақты шағымын оның қатал моральдық көзқарастарынан ажырату кейде қиын. Ол сынап тұрған мәселелердің көп бөлігі Блэрден бұрын туындаған" деді. 2008 жылдың шілдесінде Оборн Channel 4 арнасы үшін түсірілген "It Shouldn't Happen to a Muslim" (Мұсылманға осылай болмауы керек) атты Dispatches бағдарламасын ұсынды. Бұл фильмде және оған қоса берілген, тележурналист Джеймс Джонспен бірлесіп жазылған "Мұсылмандар қоршауда" атты буклетте, мұсылмандарды қаралау британдық БАҚ және саясатта кеңінен таралғаны айтылды. Бұл буклет The Independent газетінде жарияланды. 2006 жылдың қазан айында Джеймс Сильвермен сұхбатта Оборн хиджап киетін мұсылман әйелдеріне қарсы үкімет министрлері тарапынан айтылған "аяусыз айыптауларға" қарсы болды және мұны "исламға қарсы крестовый поход" деп санады. Оның пікірінше, "Жаңа лейбористер" "Ирак соғысынан кейін мұсылман дауысынан бас тарды, сондықтан енді ақ жұмысшы табының дауысын қайтару үшін мұсылмандарды сынап, мазақтауға тырысып жатыр және хиджап мәселесі – мұқият жоспарланған саяси стратегия".

Израиль, ЕО және басқа мәселелер

Джеймс Джонспен бірлесіп, Оборн «Британиядағы Израиль лоббиі» атты памфлет жазды, онда Израильдік БАҚ пен саяси лоббистердің Ұлыбританиядағы ықпалы туралы мәлімделген. Мақалада Израильдің консервативті достары (CFI), Израильдің лейбористік достары және Британия-Израиль байланыс және зерттеу орталығы (BICOM) сияқты топтардың лоббилік әрекеттері заң шегінде болғанымен, олардың қаржыландырылуы көбінесе анықталмайды, операциялары ашық емес және БАҚ бұл про-израильдік ұйымдар ұйымдастырған іс-шаралардың жазуларына тигізетін әсерін сирек жариялайды. Оборн мен Джонс «демократиялық саясат ешқашан жабық есіктердің артында жүрмеуі керек. Ол ашық орында, баршаға көрінетін болуы тиіс» деген қорытындыға келді. Осы мәселе бойынша Оборн «Британияның Израиль лоббиінің ішінде» атты «Dispatches» бағдарламасының бір бөлімін жазып, ұсынды, онда памфлетте аталған адамдармен сұхбаттастырылды және 2009 жылғы DEC Газа апелляциясын көрсетуден бас тартқан BBC-нің позициясы талқыланды. 2012 жылдың желтоқсанында ол консерваторлардың Израиль үкіметін сынауға дайын болмауы аймақтағы тұрақты бейбітшілікке қауіп төндіреді деп мәлімдеді. Консервативті парламент мүшесі Джесси Норманмен бірлесіп, Оборн 2009 жылдың жазында «Черчилль мұрасы – Адам құқықтары туралы заңның консервативті негіздемесі» атты памфлет жариялады. «Liberty» баспасында жарық көрген бұл памфлет «Заң социализмге шақыру емес, оның құрамында 900 жылдық британ тарихынан алынған ең негізгі құқықтар бар» екенін көрсетуге тырысты. 2011 жылдың қыркүйегінде Оборн мен Фрэнсис Уивер «The Guardian» газетінің мәліметінше, Оборнның «ерекше рококолық әуезімен» жазылған «Кінәлілер» атты памфлетті Саясатты зерттеу орталығы үшін бірлесіп жазды. Оборн мен Уивердің мақаласында «Еуропаға жақтастар 1940 жылғы бағынышшылардың немесе Берлин қабырғасы құлағаннан кейінгі коммунистердің жағдайына тап болды» делінген. Бұл есепте авторлардың пікірінше, Ұлыбританияны Еуропалық бірыңғай валюта аймағына енгізуге тырысқан саясаткерлер, институттар мен сарапшылар анықталды. «Соңғы ширек ғасырдың ішінде барлық маңызды экономикалық шешімдерде қателік жасаған» Financial Times газеті басты мақаласында евроскептиктерге қарсы «қанқорлық» жасады деп айыпталды. МакШейн авторлардың Британдық өнеркәсіп конфедерациясына (CBI) қарсы есепте жалған мәлімдеме жасағанын және британдық БАҚ «Еуропалық бағытты қолдауға сатып алынған» деген пікірді жоққа шығарды, себебі баспасөз құралдары оңшыл евроскептикалық күн тәртібімен басым. Грекияның борыштық дағдарысы мен оның еурозонаға тигізген әсері туралы пікірталас кезінде ол Еуропалық комиссияның өкілі Амадеу Алтафадж Тардионы «Брюссельдегі ақымақ» деп атады, ол бұл сөзді үшінші рет қолданғаннан кейін Тардио студиядан шығып кетті. (Еуропалық одақтың экономикалық және валюталық мәселелер жөніндегі комиссары Олли Реннің өкілі Тардио Брюссельдегі студиядан сөйледі.) Оборн Newsnight бағдарламасының жүргізушісі Джереми Паксманнан «Брюссельдегі ақымақ мырзадан» жауап алуын сұрағаннан кейін «артық әдепсіздік» жасады деп сынға алынды. 2012 жылдың 10 мамырында Би-Би-Сидің «Сұрақтар сағаты» бағдарламасында Оборн Рочдейлдегі жыныстық сауда тобының тұтқындалуынан кейін пікір білдірді. Олар зорлау, балалармен жыныстық қатынаста және 12 жастағы қыздарды зорлаған, физикалық зорлық көрсеткен және жыныстық қанауға ұшыратқан балалармен жыныстық қанауға қатысқан. Оборн: «Бізде 12 және 13 жасар қыздарымыз бар, олар өздерінің сүйіспеншілігі мен сұлулығын еркектерге бір бума чипстерге алмастыра алады» деді. Кейбір адамдар, мысалы, The Herald газетінің жазушысы Вики Аллан, мұндай сөздерді құрбанды кінәлау деп санайды, ол: «жас қыздар өзіне тиген нәрсеге олардың мінез-құлқы немесе еркектермен қарым-қатынасқа түсуі арқылы шақырып алады деген кең таралған сенім бар» деді. Оборн Сауд Арабиясы – Ұлыбритания қарым-қатынасының жай-күйіне сын көзбен қарады, себебі ол Сауд Арабиясының BAE Systems сияқты британдық компаниялардан қару-жарақ сатып алу құнына байланысты британдық саясаткерлердің шешімдеріне тым көп ықпал етеді деп санайды. 2014 жылдың қазан айында Daily Telegraph бағаншасында ол британдық үкіметті Мұсылман бауырластарға қатысты тергеуді бастағаны үшін сынға алды, көрінеу бұл Сауд Арабиясы үкіметі мен араб лоббиінің ықпалымен болды. Араб лоббиі туралы ол былай деді: «Израиль лоббиінен (оған қарамастан, ол өте тығыз одақтас) айырмашылығы, айқын институционалдық құрылымдар немесе қысым көрсету орындары аз. Британдық араб лоббиі әлі де дамып келе жатыр. Ол Ұлыбританияның әскери және барлау мекемелерінің орталығында күшті түрде өкілдік етілген, ал оның мұнай және қорғаныс өнеркәсібімен байланыстары терең. Британ монархиясымен қарым-қатынасымыз өте тығыз».

Қауіпті алдамшы: Иранның ядролық қатерінің неге аңыз екендігі

Дэвид Моррисонмен бірге жазылған Оборнның «Қауіпті қателік: Иранның ядролық қатері – миф» (2013) кітабы авторлардың Иранның ядролық бағдарламасының артында зұлым ниет барын қате түсінуді жоюға бағытталған, Иранға қатысты қолданыстағы санкцияларға қарсылық білдіріп, кез келген әскери араласуға қарсы тұрды. The Times газетінің редакторы Оливер Камм авторлардың аятолла Хомейниді «барлық уақыттың ең ұлы дінтанушыларының бірі» деп санауына келіспеді, оның «оқытулары Америка Құрама Штаттарының рационалистері мен материалистерінің елестете алмайтын терең түсініктерді қамтиды» деген пікірін айтты. Ол бұл түсініктердің Томас Джефферсонның Вирджиния штатындағы діни бостандық туралы заңындағы ұсыныстардан кем екенін атап өтті. Авторлар қатысқан подкаста Дуглас Мюррей Моррисонның Оборнның келісімімен президент Ахмадинежадтың Холокостты жоққа шығару тарихы туралы адаспаушылық мәлімдемелер жасағанын мәлімдеді. Оборн The Spectator журналының «Coffee House» блогындағы мақаласында сыншыларына жауап беріп, өзінің және Моррисонның қарсыластарының «бұрын-соңды кездеспеген ауқымы мен (кейбір жағдайларда) қатыгездігіне» наразылық білдірді. Ол Хамм мен Мюррейдің Ахмадинежадқа қатысты айыптамалардың дұрыстығын «толық қабылдайтын» әріптесінің пікірін жоққа шығарды. Оборн «біздің сыншыларымыздың ешқайсысы кішкентай кітабымыздың негізгі, фактілік мәселелеріне: Иранда ядролық қару жоқ және оны жасамайды» деп жауап беруге тырыспағанын жазды. Майкл Аксуорти «Оборн мен Моррисон көбінесе дұрыс, олардың аргументтері мықты» деген пікірде болды.

"The Daily Telegraph" газетінен орнынан түсуі

Ол 2010 жылдың мамыр айында Mail газетінен The Daily Telegraph газетіне қайта оралып, келесі қыркүйектен бастап газетке материалдар жазды. 2015 жылдың 17 ақпанында Оборн The Daily Telegraph газетінен кетті. openDemocracy онлайн жаңалықтар сайтына жариялаған хатында Оборн бұрынғы жұмыс берушісін редакциялық және коммерциялық бөлімдер арасындағы адалсыз қарым-қатынас үшін сынады. Ол газеттің жағымсыз жаңалықтарды жасырып, HSBC банкіне қатысты тергеулерді тоқтатуын, олардың жарнамалық кірістің маңызды көзі екенін, және мұның журналистік адалдығын сақтап қалуына кедеріс келтіретінін, тіпті оны "оқырмандарына жасалған алаяқтық" деп атады. Ол сондай-ақ The Telegraph газетінің британдық Tesco супермаркеттер желісі, Cunard кеме компаниясы және Гонконгтағы демократиялық наразылықтар туралы хабарларына коммерциялық мүдделердің ықпал еткенін мәлімдеді. Майкл Уайт сол кезде Оборн туралы былай деп жазды: "Оны ерекшелейтін нәрсе – журналистердің арасында ғана емес, дұрыс пен бұрысты айқын сезіну қабілеті".

2015 жылдан бастап мансабы

2015 жылдың шілдесінде BBC Radio 4 радиосы Оборнның баяндамасын жариялады, онда ол продюсер Анна Мейзелмен бірге бір жыл бұрын британдық мұсылман мекемелері мен жеке тұлғаларға тиесілі HSBC банктік шоттарының жабылуын зерттеді. Ол өзінің тергеуін «The Daily Telegraph» газетінде жұмыс істеген кезде бастаған, бірақ газет банктің шешімін сынаған мақаланы жариялаудан бас тартты, бұл оның отставкаға кетуіне себеп болды. 2015 жылдың 30 маусымында Оборнның «Daily Mail» газетіне қайта оралатыны және күзде апта сайын саяси бағана жазатыны, сондай-ақ «Middle East Eye» басылымында апта сайын бағана жазатыны хабарланды. 2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауында үміткерлерді іріктеу кезінде Оборн Хиллари Клинтонды «мен үшін соғысқор» деп атады, өйткені «оның қолдамаған соғысы болған емес», ал болашақ АҚШ президенті Дональд Трамптың «сыртқы саясаты тұрғысынан өте салмақты екенін» айтты. «Ол араласуға жармас». Оның пікірінше, Владимир Путин басқаратын Ресей үкіметі және әлемдегі бірнеше басқа үкіметтер «биліктегі отбасының, жеке тұлғаның немесе биліктегі элитаның тонауына айналған». Бұрын «Brexit-тің жақтаушысы» болған Оборн 2019 жылдың 7 сәуірінде Ұлыбританиядағы саяси сайт «openDemocracy» үшін мақала жазып, Brexit шешімін қайта қарау қажеттігін айтты: «Сондықтан, Brexit-ті қолдаушы ретінде, бізге терең дем алып, мақтанышымызды жұтып, қайта ойлану керек. Бәлкім, бұл Brexit шешімін мүлдем қайта қарастыруды білдіреді». 2019 жылдың қазан айында Оборн журналистер мен БАҚ-ты Даунинг-стрит өзінің жалған жаңалықтарын тарату үшін қалай пайдаланатыны туралы мақала жазып, «Бұл қорқынышты. «Mail», «The Times», BBC және ITN газеттерінде барлығы Даунинг-стриттің өтірігі мен жаласын таратады. Олар оқырмандарын алдап отыр» деді. Мақаланы «The Daily Mail», «The Spectator» және «Channel 4’s Dispatches» басылымдары қабылдамады, ал Оборн оны «openDemocracy» сайтында жариялады. Ол: «Бұл мақала менің 30 жылдық жазушы және британдық баспасөз бен БАҚ-тағы хабаршы ретіндегі мансабымның аяқталуын білдірді. Мен 20 жылдан астам уақыт бойы Radio 4 радиосында «The Week in Westminster» бағдарламасын жүргізіп келдім. Олар маған ешқандай түсіндірме бермей, пайдалануын тоқтатты. Біздің келіспеушілігімізден кейін «Daily Mail» газетімен жақсы қарым-қатынаста қалдық» деді. «Channel 4 News» телеарнасына берген сұхбатында ол Ұлыбритания үкіметі пайдаланатын журналистердің арасында BBC News телеарнасының Лора Куэнсберг және ITV News телеарнасының Роберт Пестон бар екенін айтты. 2021 жылы Оборнның «Ақиқатқа шабуыл: Борис Джонсон, Дональд Трамп және жаңа моральдық варварлықтың пайда болуы» кітабы «Simon & Schuster» баспасынан жарық көрді. Кітапта Борис Джонсон мен оның министрлері 2019 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауда жеңіске жету және Brexit-ті жүзеге асыру үшін қабылдаған шаралар қарастырылады. «The Guardian» газеті үшін кітапты қарап шыққан Уильям Дэвис «Оборн Джонсонның жалғандығын клиникалық және аяусыз түрде баяндайды, оның жағдайын тармақтар бойынша, әрбір жазба бойынша құрастырады» деп жазды. 2024 жылдың наурыз айында Оборн «Channel 4» телеарнасының «Борис Джонсонның өрлеуі мен құлдырауы» бағдарламасында пайда болды.

Жеке өмір

Оборн өзін "қалыпты англикан шіркеуіне баратын адам" деп сипаттайды, ал оның әйелі Мартин батыс Лондонның Чизвик ауданындағы Сент-Майкл Саттон соты шіркеуінің викарі. Олардың бес баласы бар. Мартин Оборн сонымен қатар жазушы және суретші. Ол Крейг Мюррейдің досы, оны "біздің заманымыздың ең шындықты айтуға шешімді адамдарының бірі" деп атады.