Кіріспе

Жаңа Зеландия армиясының 1-ші дүниежүзілік соғысы бөлімі

Жеті айдан кейін, Галлиполиден эвакуацияланғаннан соң бригада Мысырға қайта оралды және 1916 жылы АНЗАК атты дивизиясының құрамына кірді. Бригада содан кейін Суэц каналын қорғау үшін пайдаланылды. Синай шөлінде түрік шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол басып кіргендерді Мысырдан қууға қатысты. Соңғы екі жылда бригада түрік күштерін Палестинадан шығарып, осы әрекет Синай және Палестина науқаны деп аталды. 1918 жылы сәтті аяқталғаннан кейін, бригада 1919 жылғы Египет революциясында шағын рөл атқарды, ал 1919 жылдың маусым айында таратылды. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, Жаңа Зеландия армиясында бір атты әскер бөлімі (Каралева Александраның атты мылтықтары) сақталған.

Өмірбаян

1914 жылғы 4 тамызда Ұлыбритания Германия империясына соғыс жариялады. Екі күннен кейін Жаңа Зеландия Ұлыбританияның әскери күштеріне көмек көрсету үшін Жаңа Зеландия экспедициялық күшін (NZEF) жіберуге ұсынды. Бұл ұсыныс Император кабинеті тарапынан қабылданды, ал сұралған әскерлердің ішінде атты жаяу әскер бригадасы да болды. Бұл бригада Жаңа Зеландия атты атқыштар бригадасы деп аталды. Атты жаяу әскер болғандықтан, бригада шайқас орнына атпен жеткен соң, аттан түсіп, қалыпты жаяу әскер сияқты жаяу соғысуы күтілді. Бригаданың алғашқы қолбасшысы полковник Эндрю Расселл болды. Оның құрамында штаб, үш полк (әрқайсысы үш эскадрильядан тұратын) және Жаңа Зеландия аумақтық күштерінен құрылған қолдаушы әскерлер болды. Аумақтық күш міндетті оқу жүйесін қамтыды, сондай-ақ Жаңа Зеландияның төрт әскери округі NZEF үшін атты полкпен қамтамасыз етуге міндетті болды. Бұл міндетті орындау үшін аумақтық күш полктері әрқайсысы бір эскадрилья ұсынды, олар өз полк белгілерін және дәстүрлерін сақтап қалды. Бригаданың жалпы құрамы 1940 адам және 2032 жылқыдан тұрды. Дегенмен, бригаданың аттан түскендегі жаяу әскер күші бір жаяу әскер батальонының құрамына тең болды.

Құрылу

1914 жылы бригада бригада штабынан, үш атты полктен – Окленд атты мылтық полкі, Кентербери атты мылтық полкі, Веллингтон атты мылтық полкі, сондай-ақ Жаңа Зеландия инженерлерінен бөлімдер, далалық медициналық көмек және оқ-дәрі бөлімшесінен тұрды. 1916 жылдың шілдесінде үш полк өздерінің пулемет бөлімдерін жоғалтты, олар біріктіріліп, бригадалық пулемет эскадрильясын құрады.

Жаңа Зеландияда оқыту

Жаңа Зеландияда бригаданың қосымша күштері Веллингтонның солтүстік-шығысындағы Федерстон лагерінде дайындықтан өтті, онда шамамен 8000 адамға жуық 300 ғимаратта орналастырылды, олардың ішінде үш бильярд бөлмесі, пошта бөлімі, кинотеатр, он алты асхана, алты ас үйі және 500 жылқыға арналған жайлар болды. Оқу бағдарламасына сегіз апталық жаяу әскерлік жаттығу, екі апталық оқ ату, сегіз апталық атты әскерлік жаттығу, сондай-ақ санитария, әскери заң мен тәртіп, жануарларды күту және тұраққа қатысты міндеттер туралы лекциялар кірді. Барлық атты қосымша күштер шетелге аттануға рұқсат алу үшін мінезді сынақтан өтуі керек еді. Дайындықтан өткеннен кейін олар Австралияның Сидней немесе Мельбурн қалаларына жіберіліп, Суэцке бағытталған австралиялық әскери кемелерге мінгізілді.

Мысыр

1914 жылдың қазан айында, соғыс жарияланғалы екі айдан сәл астам уақыт өткен соң, бригада Жаңа Зеландиядан кемеге мінді. 1914 жылдың 3 желтоқсанында Суэц каналына жетіп, екі күннен кейін Александрияға түсті. Содан кейін Каирге пойызбен барып, Батыс Зейтун қаласының шетінде лагерь құрды. Бригада енді Жаңа Зеландия және Австралия дивизиясына қосылды, оған Жаңа Зеландия жаяу әскер бригадасы, сондай-ақ екі австралиялық бригада – 1-ші жеңіл атты бригада және 4-ші бригада кірді. 18 желтоқсанда Мысыр, сол кезге дейін түрік провинциясы болған, Британ империясының қорғауына өтті, ал Хедивтің орнына Мысыр сұлтаны ретінде Хусейн Камель-паша ханзадасы тағайындалды. Оның таққа отырғаннан үш күн өткен соң, бригада күшін көрсету мақсатымен Каир қаласынан гүл шоғымен өтті. Бригада уақытын жаттығуларға арнады, оларға күндіз және түнгі уақытта шөл дала арқылы ұзақ марштар жасау, сонымен қатар мылтықтан және пулеметтен ату жаттығулары кірді. Ақпан айында төрт күндік жаттығулармен аяқталды, онда олар күн сайын шамамен 40 шақырымдық қашықтықты жүріп өтті. Сәуір айында дивизияның екі жаяу әскер бригадасына әзірге белгісіз бағытқа аттануға бұйрық берілді. Содан кейін Галлиполиға түскен жауынгерлер туралы жаңалықтар келді. Бір аптадан соң бригадаға дивизияның қалған бөлігіне ілесуге дайындық жасау бұйрығы берілді. Дегенмен, олар жылқыларын қалдырып, жаяу әскер ретінде қызмет ететін болды.

Галлиполи

Бригаданың көлік кемелері 12 мамырда Ғалиполиға жетті. Әскерлер қараңғыға дейін кемеде ұсталды, содан кейін Анзак шығанағына түсіріліп, сол түні жағажайда орналасты. Келесі күні олар жағажайдың солтүстік, No.4 бөлігін басып алды. Уокерс қырқасындағы Корольдік теңіз бригадасын алмастырып, бригада штабы қырқаның ең биік нүктесінде құрылды, ол Расселлдің төбесі деп аталды. Веллингтон атты әскерлері оң жақта Монаш аңғарына қарап тұрды, Окленд атты әскерлері ортада, ал Кентербери атты әскерлері сол жақта, теңізге қарай беткейде No.1 және No.2 посттарға жауапты болды. No.2 пост жағажайдың ең солтүстік нүктесі болды, Чатэм постынан небәрі 2 миль (3 км) қашықтықта орналасқан. Екі посттың шеткі орналасуы олар мен негізгі желілер арасындағы қозғалысты тек түнде ғана қауіпсіз жүзеге асыруға мүмкіндік берді.

Уокер қырқасын қорғау

Мамыр айында барлау мәліметтері түрік күштерінің АНЗАК позициялары төңірегіне жинала бастағанын және шабуылға дайындалып жатқанын көрсетті. 19 мамыр күні, түнгі сағат 00:00-ден кейін, No.2 Посттан Чатемс Постқа дейін түрік әскерлері шағын қарулары мен артиллериясымен атыс ашып, АНЗАК окоптарына қол гранаталары лақтырды. No.2 Постты қорғаған Кентербери атты әскері Валкер қырқасының қарсы бетінде түрік күштерінің тағы бір шабуылға дайындалып жатқанын байқады. Олардың бір пулеметі жан-жақтан оққа тоғытып, жинала бастаған күшті таратып, кері шегінуге мәжбүр етті. Күннің қалған бөлігінде екі тараптың артиллериялық атысынан басқа тыныштық сақталды. 20 мамырда тағы бір түрік шабуылы басталды, бірақ бригаданың пулемет отына тойығып, өз шебіне қайта шегінді. Осы түстен кейін түрік окоптарының үстінде ақ тулар көтерілді, және атыс тоқтатылды. Олар жараланғандарын жинау үшін уақытша бітімге келуді ниеттенгендей болды, бірақ оның орнына қару-жарақ пен оқ-дәрі жинап, қосымша күштер жеткізе бастады. Бригада он минут ішінде атыс қайта басталатыны туралы ескертіп, өз окоптарына қайтты. Бірақ, кейіннен 24 мамыр күні сағат 07:30 мен 16:30 аралығында қаза тапқандарды жерлеу үшін келісімге қол жеткізілді.

No3 лауазым

27 мамырда бригада түріктердің No.2 постының шығысында, тау етегінде жаңа позиция салғанын және ол толыққан соң Жаңа Зеландия постына қауіпті боларын анықтады. Сондықтан оны басып алу қажет еді, ал бұл міндет 1-ші эскадрильяға, Кентербери атқыштарына жүктелді. Эскадрилья No.2 постқа жиналды және қараңғы түскеннен кейін, 28 мамырда сағат 22:00-де позицияға шабуыл жасады, 23:30-ға дейін түрік қорғаушыларын кері шегінуге мәжбүр етті. Қауіпсіздік қамтамасыз етілгеннен кейін, қорғанысты нығайту үшін шпательдер мен пикалар алып жүретін Веллингтон атқыштарының 6-шы эскадрильясы позицияны басып алуға келді. Бұл позиция енді No.3 пост деп аталды, ал эскадрильяға "орын алмастырылғанша ұстап тұру" бұйрығы берілді. Күн бойы жасырынудан басқа амалдары болмады, сол түні сағат 21:30-да 6-шы эскадрильяны Веллингтон атқыштарының 9-шы эскадрильясы алмастырды. Эскадрилья қорғанысын жақсартуға тырысты, бірақ отыз минуттан кейін шамамен 1000 түрік оларды қоршап алып, постқа шабуыл жасады және 23:30-да бригаданың қалған бөлігімен телефон байланысын үзіп тастады. Алдыңғы жазық жер болғандықтан, қорғаушылар от ашу үшін траншеяның парапетіне шығуға мәжбүр болды, бұл шабуылдаушыларды біраз уақытқа тоқтатты. Бірақ түрік шабуылының күші оларға Жаңа Зеландия окоптарының жиегіне дейін жетуге мүмкіндік берді. Түн ортасында Веллингтон атқыштарының 2-ші эскадрильясы позицияны нығайту үшін алға жіберілді. Бірақ олар түрік шебін бұза алмады және No.2 және No.3 посттар арасындағы төбелерде өз қорғаныс позицияларын құруға мәжбүр болды. Сағат 03:00-де 9-шы эскадрилья посттың оңтүстігіндегі түрік шабуылдауын тоқтатты. Отыз минуттан кейін түріктер No.3 постқа қол гранаталарымен және жеңіл қаруларымен қайта шабуыл жасады. Алайда, 2-ші эскадрилья өз позициясынан қаптамалық отпен көмектесе алды. Таң атқанда 2-ші эскадрильяның бір тобы қарсы шабуыл жасап, түріктерді No.2 посттан сол жақтағы окоптардан ығыстырып шығарды. 06:30-да 9-шы эскадрилья сигналдық тулар арқылы бригада штабымен байланыс орнатты. Күн бойы екі эскадрилья да өз позицияларын ұстады, бірақ оқ-дәрі мен жабдықтар азайып бара жатты. Сондықтан Веллингтон атқыштарының 6-шы эскадрильясы 2-ші эскадрильяға қосылу үшін алға жіберілді, бірақ түрік отына қарсы тұрып, одан әрі ілгерілеуге мүмкіндік болмады. Түріктердің саны шамамен 3000-ға жететіні анықталды, олар күні бойы No.3 постты басып алу үшін шабуылдауды жалғастырды. Бірақ оқиғалар жоғары басшылықты No.3 постты қорғау мүмкін емес екеніне көндірді және ол сол түні тасталды. Бригаданың жоғалтулары 42 қаза тапқан және 109 жараланған адамды құрады. 28 мамырда бригадаға қосылған Отаго атқыштары, Кентербери атқыштарының орнын фронт сызығында басты.

Чунук Байр

Британдықтардың тамыз айындағы шабуылдарының мақсаты Сари-Байр тау жотасындағы биік нүкте – Чунюк-Байрды басып алу болды. Жаңа Зеландия және Австралия дивизиясы шабуылға түсетін күшті қамтамасыз ететін еді. Шабуылдың бастапқы кезеңі түріктерді тау етегінен тазалау болды, бұл міндет Жаңа Зеландия атты әскерлер бригадасына жүктелді, оған маори пионерлік батальоны қосымша күш ретінде берілді. Шабуыл 5/6 тамыз түнде басталды, Окленд атты әскерлері ескі No.3 бекетін сәтті басып алды. Олардың сол жағында Кентербери және Отаго атты әскерлері бір оқ атпастан, тек штыктарын пайдаланып, Шайлак Дересі аңғарын тазартып, содан кейін солтүстікке қарайғы Агил Дересіне жол ашты. Тейлордың шатқалы, Уолденс Пойнт және, ақырында, Бошоп төбесін басып алды. Оң жақта Веллингтон атты әскерлері мен маорилер Дестройер қырқасын басып алып, содан кейін Table Top-тың солтүстік-шығыс бетіне көтеріліп, 22:55-те түріктерге арттан шабуыл жасап, бекетті басып алды. Келесі күні Окленд және Кентербери атты әскерлері, Жаңа Зеландия жаяу әскер бригадасы және екі британдық батальон генерал-бригадир Фрэнсис Эрл Джонстон басқаратын No.1 колонна ретінде біріктірілді. Колоннаның міндеті – бұрын басып алынған жерді ұстап тұру және желіні оңтүстік және шығысқа қарай кеңейту еді. Олар Джонстонға "Шайлак Дересінде" есеп бергенде, оларға позицияны "соңғы адамға дейін" ұстауға бұйрық берілді. Келесі күні бойы шабуылдаған түрік әскерлері дөңгелектің үстінен көрініп, қорғаушылар үшін оңай нысанаға айналды және флангалық отқа түсті. 9 тамызда күшін қайта жинағанға дейін, бастапқыда жеткіліксіз күшке ие болған бригада, жауынгерлік бірлік ретінде дерлік тоқтатылды. Окленд атты әскерлерінде шайқас басталғанда 310 адамнан тұратын отрядтан бар болғаны 66 адам қалды. Веллингтон атты әскерлерінде 173 адамнан 67 адам қалды.

60 төбе

Екі аптадан кейін Кентербери және Отаго атқыштар полктері 60-шы төбені басып алу үшін келесі шайқасқа қатысуға таңдалды. 21 тамызда сағат 15:30-да шайқас басталды, Кентербери атқыштар полкі төбеге тікелей шабуыл жасап, күшіннің алпыс пайызынан айырылды, олардың ішінде командирлері де болды. Дегенмен, олар шайқас басталғаннан кейін он бес минут ішінде түрік окобын басып алуға жетті. Бірақ олардың екі жағындағы шабуыл сәтсіз аяқталып, екі полк күштен оқшауланды. Өздерінен-өздері екі полк шабуылды жалғастыруға жеткілікті күші болмады, сондықтан оларға ор қазу және позицияны ұстау бұйырылды. Олар 23 тамызға дейін Аукленд және Веллингтон атқыштар полктерімен ауыстырылғанша осылай істеді. 27 тамызда 60-шы төбені басып алуға екінші әрекет басталды. Сағат 17:00-де Окленд және Кентербери атқыштар полктері түрік алдыңғы шебін басып алды. Веллингтон және Отаго атқыштар полктері олардың артынан еріп, түрік резервтік шебін басып алды. Басқа жақтарында қолдау шабуылдары сәтсіз аяқталып, Веллингтон және Отаго атқыштар полктері тар майданға оқшауланды. Сондықтан бригада басып алынған жерді бекітті және қорғанысты күшейту үшін пулеметтерін алға жылжытты, ал алдыңғы шебінде бар болғаны қырық адам болды. Алайда, барлық төрт полк ауыр зардап шекті және бірнеше қарсы шабуылдарды тойтарды. 29 тамызға дейін олар ауыстырылып, тылға көшірілді.

Эвакуациялау

Қыркүйекте бригада, енді тек жиырма офицер мен 229 қатарлы әскерден тұрды, австралиялықтармен ауыстырылып, жартыаралдан Лемнос аралындағы демалыс лагеріне кетті, 14 қыркүйекте Модросқа жетті. Жазылып жатқанда, құтқарылғандарға 30 офицер мен 1060 қатарлы әскер қосылды, бұл олардың қаза болғандарын алмастыру үшін келгендер еді. 10 қарашада бригада Галлиполиге қайта оралды. Алдыңғы қатарға қайта кіргеннен кейін, олар енді ешқандай шабуылға қатыспады. Содан кейін 12 желтоқсанда эвакуация туралы бұйрық шығарылды. Бірінші болып кетуге ең жеңіл ауруы барлар таңдалды. Содан кейін әр бригададан бір полк немесе батальон, Окленд атты әскерлері, бригададан іріктелді. Бұл қалғандары өз шебін кеңейтіп, оларды жабуға тиіс екенін білдірді. Соңғы әскерлер 19/20 желтоқсан түнінде кетуге тиіс болды. Әр полк үш топқа бөлінді, бірінші топ 19 желтоқсанда сағат 17:30-да, ал екінші, кішірек топ сағат 21:35-те кетті. Бүкіл бригаданы жабуға міндеттелген соңғы топ тұрақты атыс жүргізіп, барлық қорғаныс толыққанды екенін көрсету үшін пулеметтерін позиция бойына жылжытты. Соңғы топ та үш бөлікке бөлінді, олардың біріншісі 20 желтоқсанда сағат 01:45-те кетті. Одан кейін келесі топ 10 минут күтіп, олардың соңынан ерді, ал соңғы кішкентай топ сағат 02:05-те кетті. Эвакуациялық жағалауға жеткеннен кейін, олар кемеге мініп, Лемносқа қайтып келді. Содан кейін 22 желтоқсанда Мысырға оралып, 26 желтоқсанда Александрияға жетіп, ақырында Зеитундағы бұрынғы лагеріне қайта келді. Наурыз айында бригада жаңа құрылған АНЗАК атты дивизиясына, Австралияның 1-ші, 2-ші және 3-ші жеңіл атты бригадаларымен бірге бекітілді. Кампания барысында 4000 әскер бригада құрамында қызмет етті, олардың шамамен екі пайызы – 727 қаза тапты және 1239 жараланды.

Қатиа

23 сәуірде сағат 20:30-да бригадаға ешбір хабарсыз Суэц каналының жанындағы 51 км қашықтықтағы Кантараға бару бұйырылды. Себебі сол кезде белгісіз болды, бірақ кейін Синай шөліндегі түрік әскерлері Катия мен Огратинадағы британдық атты әскерлерінің бекіністеріне шабуыл жасағаны анықталды. Олар таңғы сағат 7-де Кантараға жетіп, бір сағаттан соң 70-ші төбедегі шөлге орналасып, түнде лагерь құрды. Шөлде барлау тобын жіберіп, бақылау посттарын ұйымдастырды. Патрульдік жұмыс үздіксіз жалғасты, көбінесе взвод деңгейінде, бірақ кейде бүкіл бригада қатысты. 1916 жылдың 15 шілдесінде үш атты полк өздерінің пулемет бөлімдерін жоғалтты, олар жаңа құрылған бригаданың пулемет эскадрильясына берілді. Дегенмен, жабдық жетіспеушілігіне байланысты олардың тек алты жаңа Vickers пулеметі мен алты ескі Maxim пулеметі болды.

Соғыстан кейінгі кезең

Жаңа Зеландия атты әскері 1918 жылдың 10 желтоқсанында палестиналық араб азаматтарының Сурафанд қырғынына негізгі қатысушылар болды деп саналады, бұл жаңа зеландиялық сарбаздың және бұрынғы оқиғалардың кек алу үшін жасалған жазасы еді. Кейбір австралиялық және, мүмкін, британдық әскерлер де қатысқан.