Кіріспе

Трифенилфосфин (IUPAC атауы: triphenylphosphane) – формуласы P(C6H5)3 болатын, кең таралған органофосфорлы қосылыс, оны көбінесе PPh3 немесе Ph3P деп қысқартады. Бұл органикалық синтезде реагент ретінде және органикалық металл химиясында катализаторлар қызметін атқаратын, соның ішінде өтпелі металл кешендерінің лигандасы ретінде қолданылатын әмбебап қосылыс. PPh3 бөлме температурасында салыстырмалы түрде ауаға тұрақты, түссіз кристалдар түрінде кездеседі. Ол бензол және диэтил эфир сияқты полярлы емес органикалық еріткіштерде жақсы ериді.

Органикалық реакциялар

PPh3 органикалық синтезде кеңінен қолданылады. Оның қолданылуын анықтайтын қасиеттері – нуклеофилділігі және тотығу-тотықсыздану қабілеті. PPh3-тің нуклеофилділігі электрофилді алкендерге, мысалы Майкл акцепторларына және алкил галоидтарына реакцияға түсу арқылы көрінеді. Ол Сузуки реакциясы сияқты биариль қосылыстарын синтездеуде де қолданылады.

Мицунобу реакциясы

Мицунобу реакциясында трифенилфосфин мен диизопропил азодикарбоксилаты ("DIAD" немесе оның диэтил аналогы, DEAD) қоспасы спирт пен карбон қышқылын эфирге түрлендіреді. DIAD сутекті қабылдаушы ретінде қызмет ете отырып тотығудан өтеді, ал PPh3 OPPh3-қа тотықтырылады.

Сулфондау

PPh3-ті сульфондау нәтижесінде трис(3-сульфофенил)фосфин, P(C6H4SO3−)3 (TPPTS) алынады, ол әдетте тринатрий тұзы түрінде бөліп алынады. PPh3-тен өзгеше, TPPTS және оның металл туындылары суда жақсы ериді. TPPTS-тің родий кешендері белгілі бір өнеркәсіптік гидроформализация реакцияларында қолданылады.

Дифенилфосфидке дейін азайту

ТТФ-тағы литий, сондай-ақ Na немесе K, PPh3-пен реакцияласып Ph2PM (M = Li, Na, K) береді. Бұл тұздар үшіншілік фосфиндердің әмбебап прекурсорлары болып табылады. Мысалы, 1,2-диброметан және Ph2PM Ph2PCH2CH2PPh2 беру үшін реакцияласады. Аммиак хлориді сияқты әлсіз қышқылдар Ph2PM (M = Li, Na, K) дифенилфосфинге айналдырады. Стерикалық көлем жағынан PPh3 Толман конусының бұрышы 145° құрайды, бұл P(C6H11)3 (170°) және P(CH3)3 (115°) арасындағы мән. Гомогенді катализде алғашқы қолданылғанда, Уолтер Реппе алкиндер, көміртек моноксиді және спирттерден акрилат эфирлерін синтездеу үшін NiBr2(PPh3)2 қолданды. PPh3-тің қолданылуы RhH(PPh3)3(CO) гидроформализация катализаторында қолданылуы арқасында кеңінен танымал болды.

Полимерлік бекітілген PPh3 туындылары

PPh3 полимерлік аналогтары белгілі, онда полистирол пара-позицияда PPh2 топтарымен модификацияланады. Мұндай полимерлер PPh3 қолданылатын көптеген салаларда пайдаланылуы мүмкін, полимердің ерімейтін қасиетіне байланысты реакциялық қоспаларды қарапайым сүзгілеу арқылы өнімдерден бөліп алуға болады. Мұндай полимерлер 4 литиофенил топтарымен алмастырылған полистиролды хлордифенилфосфинмен (PPh2Cl) өңдеу арқылы дайындалады.