Кіріспе
Конституция Гана азаматтарына сөз бостандығы, өрнек беру және жиналыс құқығын кепілдік бергенімен, бұл негізгі құқықтар ЛГБТ адамдарынан белсенді түрде айырылады. Ганада ЛГБТ жақтастарының қозғалысы бар, бірақ мұндай әрекеттер Гана үкіметі тарапынан жиі тоқтатылады.
Despite the constitution guaranteeing a right to freedom of speech, expression and assembly to Ghanaian citizens, these fundamental rights are actively denied to LGBT people. Pro LGBT activism exists in Ghana, but such efforts are often thwarted by the Ghanaian government.
Тарих
18-19 ғасырларда Ассанте сотында еркек құлдар әйелдердің орнына пайдаланылып, иесі қайтыс болғанда өлтірілетін. Нзема халқының арасында ересек еркектердің бір-біріне үйлену дәстүрі болған, көбінесе 10 жылдық жас айырмашылығымен. Бұл некелер "агиал", яғни "достық некелер" деп аталатын. Жұбайлар гетеросексуалдық некеге сай әлеуметтік мінез-құлықты сақтайтын, қалыңмал төленетін және дәстүрлі той рәсімі өткізілетін. Нанкани тайпасында әйелдердің арасындағы некелер әулеттің үздіксіз жалғасуын қамтамасыз ету үшін жасалған. Роза Мэри Аменга Этего бұл жыныстық қатынассыз әйелдер арасындағы некелердің "халықтың еркек генеалогиялық шежіресін қайта жаңғыртуға бағытталған соңғы, әрекетсіз діни-мәдени амал" екенін айтады. Фанти халқы "салмақты жаны" бар адамдардың әйелдерге, ал "жеңіл жаны" барлардың еркектерге тартылатынына сенеді. Ганада гомосексуализм 1892 жылы қылмыстық жазаланатын әрекет деп танылды. Ол кезде Гана Ұлыбританияның колониясы болған. 1861 жылғы "Адамға қарсы қылмыстар туралы" заң, содомияны қылмыстық қылған британдық заң, барлық британдық колонияларда қолданысқа енгізілді.
Құқықтық мәртебе
Гананың 1960 жылғы Қылмыстық кодексінің 104(1)(b) тармағы "табиғи емес жыныстық актілерді" (келісіммен және ересектер арасында) қылмыс ретінде қарастырады. Кодекстің 104(2) тармағы "табиғи емес жыныстық актілерді" "адаммен немесе жануармен табиғи емес жолмен жыныстық қатынас" деп анықтайды. Кодекстің 99-бабындағы "тегілу" (пенетрация) анықтамасына сәйкес, "табиғи емес жолмен" ерлер арасындағы жыныстық актілер, әйелдер арасындағы емес, сондай-ақ әртүрлі жынысты адамдар арасындағы оральдық және анальдық жыныстық актілер түсініледі. Қылмыстық іс жүргізу кодексінің 296(4) тармағына сәйкес, мұндай қылмыстар үшін үш жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы көзделген. ХХІ ғасырдың басында 1960 жылғы осы ережелер көбінесе қолданылмады. Дегенмен, заң жергілікті соттарда қылмыстық қудалауға себеп болмаса да, ЛГБТ+ адамдарына қатысты қуғын-қорлық кең таралған және жиі кездеседі.
Әйелдерге қатысты
1960 жылғы Қылмыстық кодекстің 99-бабы ("Жыныстық қатынас туралы дәлелдеме") былай дейді: "Жыныстық қатынас немесе табиғи емес жыныстық қатынас ең аз дәрежеде ену фактісі дәлелденген жағдайда толыққанды деп есептеледі". Осының салдарынан, 104-бап "тек бір жынысты қатынас жасайтын еркектер мен әйелдерге, сондай-ақ гетеросексуалды қатынастағы адамдарға қатысты" болады. Дегенмен, әйелдер де бір жынысты жыныстық қатынас жасағаны үшін немесе осыған байланысты қызметтері үшін қамауға алынады.
Гетеросексуалдарға қатысты
Заң сонымен қатар әртүрлі жынысты адамдар арасында жасалған анальдық немесе оральдық секс актілеріне де қолданылады. Дегенмен, мемлекет "мұны қадағаламайды", себебі бұл олардың жеке өмірі, бұл екіжүзділікке ұқсас деген айыптаулар тудырып отыр.
Қарым-қатынас және отбасылық саясат
Ганада бір жынысты некелер мен бір жынысты азаматтық одақтар мойындалмайды. Гана азаматы болған жағдайда, жалғыз адам бала асырап алуға құқылы, бірақ жалғыз ер адам тек өзінің биологиялық баласын ғана асырап ала алады. Бір жынысты жұптарға бала асырап алуға рұқсат жоқ.
Азық-түлік қорғау
Гана Конституциясының 5-тарауының 12(2) тармағында: «Ганадағы әрбір адам, оның нәсілі, туған жері, саяси көзқарасы, тері түсі, діні, сенімі немесе жынысы есімдеріне қарамастан, осы тарауда қамтылған жеке тұлғаның негізгі адам құқықтары мен бостандықтарына ие болады, бірақ басқалардың құқықтары мен бостандықтарына және қоғамдық мүдделерге құрмет көрсету шартымен» делінген. Жыныстық бағдары немесе гендерлік идентиті бойынша кемсітуге қарсы заң болмаса да, Ганадағы кез келген адам, егер ол өзінің ВИЧ статусы, гендерлік идентиті немесе жыныстық бағдарына байланысты кемсітуге ұшырағанына сенетін болса, Комиссия арқылы адам құқықтары мен әкімшілік әділеттілік (CHRAJ) стигма мен кемсітутің хабарлау порталы арқылы оқиғаны хабарлай алады. 2013 жылы АҚШ Ганаға ЛГБТ адамдарының құқықтарын қорғауға бағытталған заңнаманы әзірлеуге көмектесуді ұсынды.
Тұрғын үй жағдайы
Ганалық ЛГБТ-ны анықтайтындар Гана қоғамында көптеген кемсітушіліктерге ұшырайды. Котока халықаралық әуежайында "Гана педофилдер мен жыныстық бұрмалаушыларды қабылдамайды" деген жазу бар. ЛГБТ қауымдастығына тікелей сілтеме жасалмаса да, ганалықтар жыныстық бұрмалаушылықты ЛГБТ қауымдастығымен байланыстырады. 2004 жылдың 19 тамызында Afrol News хабарлағандай, Ганадағы гейлер, лесбиянкалар, бисексуалдар және трансгендерлер ұйымының жетекшісі Принс Макдональд "біздің түрмелерде осы қатал заңға ұшыраған көптеген адамдар бар" деді. Ол "полиция гей екені анықталған адамдарды ұрып-соғып жазалайды" деді.
Қиындықтар мен қорлық-зомбылық
2011 жылдың 21 шілдесінде Батыс аймақ министрі Пол Эванс Айду елдің батысындағы барлық гомосексуалдарды ұстап алуға бұйрық берді және үй иелері мен жалға алушыларды гомосексуалдыққа күдікті адамдар туралы хабарлауға шақырды. Қоғамдық лидерлер мен шенеуніктердің мәлімдемелері үлкен әсер етеді және көбінесе ЛГБТ қауымдастығына қарсы зорлық-зомбылық актілеріне алып келеді. Ганадан келген 30 жастағы лесбиянка Перл, ганалықтардың ЛГБТ қауымдастығымен күресу кезінде өздері шара қолданатынын айтады. Перл 2009 жылдың қыркүйек айында 50-ге жуық ауыл тұрғынымен бірге өз ауылының мәжіліс залына әкелінгенін айтады. Сол бөлмеде Перлден қайта-қайта лесбиянка екені сұралып, ол жоқ десе де, ауыл тұрғындары оны ұрып-сапалаған. Сол сияқты, 26 жасар Агнес, әкесі оның сексуалдық бағытын білген соң, оны үйінен пышақтап қуған және қайта келсе өлтіретінімен қорқытқан. Оқан осы оқиға туралы хабарлағаны туралы сұрағанда, Гананың ЛГБТ-ға қарсы заңдары мен полицияның көзқарасын ескере отырып, мұндай жағдайларда қорғаныс іздеу қиын екенін айтты. "Erasing 76 Crimes" атты ЛГБТ веб-сайты бұл ұстауды "сирек кездесетін жағдай" деп сипаттады, себебі полиция ЛГБТ адамдарын зорлық-зомбылықтан, кемсітуден және зәбірлеуден қорғауға көбінесе араласпайды. 2018 жылдың тамызында діни лидерлер ЛГБТ адамдарын гомосексуализмнен "сауықтыру" мақсатында конверсиялық терапия бағдарламаларын жүргізгені туралы хабарлар пайда болды. Сексуалдық бағдарды өзгертуге сенімді дәлелдер жоқ, ал медициналық ұйымдар конверсиялық терапияның тиімсіз және зиянды болуы мүмкін екенін ескертеді. "Солас" сияқты кейбір ЛГБТ ұйымдары ЛГБТ азаматтарына сотта қорғауға көмектесетін, адам құқықтары бойынша оқытылған юристтерді ұсынады. Белсенділердің айтуынша, сегіз полицей офицері үш журналистпен бірге мәжіліс залына күшпен кіріп, кейбір қатысушыларға физикалық зорлық көрсеткен.
Активизмге қарсылық
ЛГБТ-ті қолдауға бағытталған әрекеттерге үкімет көбінесе қарсы тұрады және оларды заңсыз деп жариялайды, бірақ ЛГБТ-ға қарсы топтар қолдауға ие. 2019 жылдың қазан айында АҚШ-та орналасқан ЛГБТ-ға қарсы топ – Дүниежүзілік отбасылар конгресі Аккрада конференция өткізді, онда африкалықтарды конверсиялық терапияны қабылдауға шақырды. Мұның мысалы ретінде, бұрынғы президент Атта Миллс Ұлыбритания тарапынан сұралған кезде гомосексуализмді ешқашан заңдастырмауға уәде берді. Бұл заң ресми түрде «Адамның дұрыс сексуалдық құқықтарын және Гана отбасылық құндылықтарын қолдау туралы заң жобасы» деп аталады. Бұл заң жобасына сәйкес, бір жынысты махаббатты ашық көрсету және киім ауыстыру қылмысқа жатады, сондай-ақ ЛГБТҚ+ адамдарын немесе олардың құқықтарын қолдайтын ақпарат таратуға тыйым салынады. Бір жынысты неке және бір жынысты жұбайлардың бала асырауына да тыйым салынады. Гана Парламенті 2021 жылдың қазан айының соңында жұмысын қайта бастауы тиіс, содан кейін дауыс беру өтеді деп күтілуде. 2023 жылдың ақпан айында Бас прокурор және Әділет министрі заң жобасын бекітіп, заң жобасы мен қоса берілген есеп «март айының соңына дейін» палатаға ресми түрде жіберілетінін мәлімдеді. 2023 жылдың наурыз айында Гана Президенті Нана Акуфо Аддо Парламентте қаралып жатқан ЛГБТҚ+ қарсы заң жобасының «маңызды бөліктері» үкіметтің араласуынан кейін «өзгертілгенін» хабарлады.
Жиынтық кесте
Бір жынысты жыныстық қатынас заңды (Жаза: 3 жылға дейін бас бостандығынан айыру) Тең келісім жасы Жұмыспен қамту саласында ғана кемсітуге қарсы заңдар Тауарлар мен қызметтер ұсынуда кемсітуге қарсы заңдар Барлық басқа да салаларда кемсітуге қарсы заңдар (соның ішінде жанама кемсіту, жеккөру сөздері) Бір жынысты некелер Бір жынысты жұптарды мойындау Бір жынысты жұптардың кезеңді баласын асырап алуы Бір жынысты жұптардың бірлесіп бала асырап алуы ЛГБТ адамдардың әскери қызметке ашық түрде қабылдануы Заңдық жынысты өзгерту құқығы Лесбиянкалар үшін ЭКО-ға қол жеткізу Гей ерлер жұптары үшін коммерциялық аналық ГМС-терге қан беруге рұқсат етіледі.