Кіріспе
Кеңес камера компаниясы – Zenit (Зени́т) – 1952 жылдан бері Мәскеу қаласының жанындағы Красногорск қаласында KMZ, ал 1970 жылдан бері Беларусьте BelOMO компаниясы өндіретін совет камера маркасы. Zenit сауда белгісі 35 мм SLR камераларымен байланысты. Туыс брендтердің ішінде 35 мм қашықтық өлшегіш камералары үшін Zorki (Watchful), орта форматты жиналмалы камералар үшін Moskva (Москва) және Iskra (Spark), ал панорамалық камералар үшін Horizon бар. 1960-1970 жылдары олар Mashpriborintorg арқылы 74 елге экспортталды. Кейде бұл атау ағылшын тілінде Zenith деп жазылады, мысалы, Ұлыбританияның Zenit импорттаушысы TOE басып шығарған нұсқаулықтарда. Дегенмен, TOE импорттаған камера корпустары 1963 жылдан бастап "Zenit" таңбаларын сақтап келді. Одан бұрынғы Зоркиге негізделген алғашқы модельдер қолмен жазылған әріптермен "Зенит" деп белгіленген.
the Russian camera and photographic equipment brand
Zenit (Зени́т) is a Soviet camera brand manufactured by KMZ in the town of Krasnogorsk near Moscow since 1952 and by BelOMO in Belarus since the 1970s. The Zenit trademark is associated with 35 mm SLR cameras. Among related brands are Zorki (Watchful) for 35 mm rangefinder cameras, Moskva (Moscow) and Iskra (Spark) for medium format folding cameras and Horizon for panoramic cameras. In the 1960s and 1970s, they were exported by Mashpriborintorg to 74 countries. The name is sometimes spelled Zenith in English, such as the manuals published by the UK Zenit importer TOE. However, TOE's imported camera bodies as from 1963 retained the "Zenit" badges. The early Zorki based models before that time were labelled "Zenith" in a handwritten style of script.
Цифрлық модельдер
2018 жылғы Photokina көрмесінде Zenit компаниясы 2019 жылы M ұясы үшін, сондай-ақ белгілі бір Nikon және Canon ұялары үшін камералар мен линзалар өндірісін жаңартпақ екенін хабарлады.
Zenit M
Zenit M цифрлық камерасы Zenitar M 35mm F/1.0 линзасымен бірге шектеулі тізілімде шығарылды. Камера Leica компаниясымен серіктестікте жасалды, ал цифрлық бөліктері шамалы дәрежеде Leica M (тип 240) толық кадрлы сериясынан алынған. Тізілім 500 данадан тұрады: елу дана қара түсте және 450 дана күміс түсте. Камераны орыс тіліндегі бағдарламалық құрал басқарады, ал шасси Красногорск қаласында жобаланды.
Zenitar-M
2019 жылдың наурыз айына қарай тағы екі M ұялы Zenitar объективтері шығаруға жоспарлануда: Zenitar M 21мм F/2.8 және Zenitar M 50мм F/1.0.
Zenit-Leica ынтымақтастығы
2020 жылға дейін мүлдем жаңа дизайнмен екінші цифрлық камера шығару жоспарлануда; бұл жұмыс Leica компаниясымен бірлесе жүргізіледі. Бұл камера басқа линзалар топтамасын қолданады.
Алғашқы жылдар
Жоғарыда аталған Zenit, Zorki арақашықтық өлшегіш камерасының негізінде жасалған (Leica II-нің көшірмесі). Zorki-ді SLR камераға айналдыруда ең оңай жол таңдалды: арақашықтық өлшегіштің корпусы жоғарғы бөлігінен алынып, оның орнына қарапайым матовое стекло және призма орнатылды; төменгі жағына иілгішпен басқарылатын айна орнату жүйесімен айна қосылды, ал M39×1 бекіткіші айнаға орын беру үшін алға жылжытылды. Өндірістің алғашқы жылдарында (1967 жылғы Zenit E-ге дейін) Zenit камерасының жетілдірілуі Zorki камераларымен қатар жүрді. Zenit S сыртқы жинақық шамдар үшін PC синхросымен жабдықталған (Zorki S сияқты) және Zenit 3M-нің RF нұсқасы Zorki 6 болды. SLR камера үшін, барлық классикалық Zenit-тердің пентапризмасы кішкентай болды, видоискатель кадрдың шамамен үштен екі бөлігін көрсетті. Zenit S-де бастапқы Zenit-тің айнаны орнату тетігі шнур және шківтер жүйесімен ауыстырылды.
Жоғары деңгейдегі модельдер
КМЗ-нің жоғары сапалы кәсіби камера жасау жөніндегі алғашқы тытырауы 1958 жылы «Старт» болды. Бұл камерада толық жабылу жылдамдықтарының жиынтығы (1 секундтан 1/1000-ға дейін), бірегей артқы тұйықтауышта автоматты диафрагмасы бар линза және тіпті әлі түсірілмеген пленканың бір бөлігін кесуге арналған пышақ болды. Фотограф пентапризма және бел деңгейіндегі іздеуіштердің арасынан таңдау жасай алатын. «Старттың» басты кемшілігі линзалардың жетіспеушілігіне байланысты еді; тек бір линза ғана (Helios 44 f2/58) арнайы «Старт» байонетіне тікелей жасалды. 1950 жылдардың ортасында Zeiss Ikon Contaflex-тің табысы және оның Bessamatic, Retina және Paxette рефлексі түріндегі жалғасуымен Zenit-тің келесі әрекеті Zenit 4 (1964), 5 және 6 камералары болды. Бұл камералар Voigtländer Bessamatic типті байонетке негізделген, линза элементтерінің жанында Compur типті ирис жапқышымен жабдықталған. Бұл тұжырымның нашар беріктігі және жоғары өндіріс құны классикалық, ең қарапайым Zenit дизайнымен салыстырғанда KMZ-дің қате жолға түскенін көрсетті. Дегенмен, Zenit 5 әлемдегі алғашқы электрмоторымен жұмыс істейтін SLR камерасы болды, ал Zenit 6-да Voigtländer Zoomar дизайнына негізделген алғашқы кеңестік зум объективі (Rubin 1c 2.8/37–80) ұсынылды. Осыдан кейін жоғары сапалы фототехника жасауға тағы екі әрекет жасалды, атап айтқанда Zenit 7 (1968) және Zenit D (1969). Екеуі де толығымен жаңа маталы перделі жапқыш конструкциясына негізделген. Zenit D-де автоматты экспозиция режимі болды. Оның жапқышы X синхрондауын 1/125 жылдамдыққа дейін жетілдірді. Олардың әрқайсысының өз байонеттік қосылысы болды («7» және «D» байонеттері), бұл камераның ең жетілген мүмкіндіктерін пайдалануға көмектесті. Бұл камералар үшін оптиканың толық желісін әзірлеу жоспарланған, бірақ жаңа жапқыш тым күрделі және сенімсіз болды. Өндіріс көп ұзамай тоқтатылды, ал жаңа байонеттер үшін тек стандартты типтегі линзалар жасалды. «Старт», Zenit 7 және Zenit D бірдей қалыпты линзаны пайдаланды – Helios 44 2/58. Zenit D – Zenit камераларының ең сирек кездесетін түрлерінің бірі. Zenit 12 XP өзінің Helios f2/58 мм линзасымен және маталы жапқышымен АҚШ-тың шығыс камера дүкендерінде кеңінен сатылды. Көптеген камералар «Зенит» атауы «USA» брендімен жабылған күйінде сатылды. Бұл металл жапсырманы ақырын шешіп, камераның нағыз атын – «Зенитті» көру оңай болды. TTL экспонометрі өте дәл болды және жақсы сапалы суреттерге мүмкіндік берді. 1981 жылғы бағасы 110 АҚШ долларына тең болды. Орыс мамандары 58 мм-дің адамның қалыпты көру диапазонына, әлемде қалыпты линза ретінде қолданылатын стандартты 50 мм-ге қарағанда жақын екенін сендірді. Сондай-ақ, ол жыл сайынғы салтанатты отшашуларды түсіру үшін ыңғайлы болған уақыттық экспозицияға арналған «T» параметрін де ұсынды. «T» параметрі жапқышты ашық күйде ұстап тұрып, штативке орнатылған камераны индекс картасымен бірнеше секундқа ашып, содан кейін жауып, қайта орнатуға мүмкіндік берді. Тағы бір сәтсіз камерадан кейін (Zenit 16), ол өте аз санда шығарылды, 1979 жылы Zenit 19 өндірісі басталды. Бұл камерада электромагнитпен басқарылатын түпкілікті жазықтықтық жапқыш, M42 линза байонеті және 1 секундтан 1/1000-ға дейін жабылу жылдамдықтары болды. X синхрондау 1/60 немесе 1/125 жылдамдығында (камера өндіріс барысында өзгертілді). Камерада тек қолмен түсіру режимі болды (TTL экспонометрі және видоискательдегі дұрыс экспозицияны көрсететін көрсеткішпен). Zenit 19, бәлкім, кеңестік M42 линза байонеті бар камералардың ең жақсы үлгісі болды.
Pentax-K орнату сериясы
1984 жылы Zenit автоматы өндіріске түсті. Онда Pentax K ұюы (Pentax ашық стандарт ретінде ұсынған және тегін таратқан) және көлденең қозғалатын мата перделі фокальдық жапқыш болды. Бір ғана жұмыс режимі – диафрагма басымдығы. 1988 жылы камера жаңартылды, оған тік металл перделі FZL 84 жапқышы қосылды және Zenit AM деп қайта шығарылды. Zenit AM2 – өзіндік таймері жоқ, AM-нің арзан нұсқасы. Ал келесі модель – Zenit APK. Оның ерекшелігі – диафрагма басымдығынан өзге, қолмен басқару режимін енгізу болды. Алғашқы FZL 84 жапқышы лицензиялық ‘Copal Square’ жапқышымен ауыстырылды. Ең соңғы модель – 2001 жылғы Zenit KM. Бұл Zenit камераларының арасындағы екінші микропроцессорлық басқарылатын камера (біріншісі – Zenit автомат камерасының екінші нұсқасы), және KMZ компаниясы жасаған екінші моторлы SLR камера (алғашқысы – Zenit 5). Жапқыш жылдамдығы 1/2000 секундтан 1 секундқа дейін (ал автоматты режимде 16 секундқа дейін) ауысады. X синхрондау 1/125 секунд, камерада қолмен басқару және диафрагма басымдығы режимдері, сондай-ақ 50-3200 ISO дейінгі DX кодтамасы бар. 2004 жылы KM жақсартылып, Zenit KM Plus деп аталды. Zenit KM Plus – Zenit камераларының соңғы өндірілген үлгісі болды; 2005 жылдан бастап Красногорск зауытындағы SLR камералардың өндірісі тоқтатылды. Бұл өте қызықты Zenit камералары 1970-ші жылдардың «SLR онжылдығында» Батыс нарықтарында үлкен сұранысқа ие болар еді. Алайда, олар нарық сегменті қолданылған жабдықтармен толып кеткен кезде пайда болды, сондықтан ешбір ірі импорттаушы оларға көңіл бөлмеді. Кеңес камераларын жасаудағы бір ерекшелік – оның дизайнерлерінің қабілеті саясаткерлерден әлдеқайда жоғары болды. Zenit E камерасының сыртқы селендік жасушасын 20 жыл кешіккен TTL өлшеуішпен алмастыруды бір қызметкер өз еркімен жасаған деседі.
The Zenit KM Plus was the final Zenit camera to be produced; as of 2005 all SLR camera production at the Krasnogorsk factory ceased. These highly interesting ultimate Zeniths would have been major sellers on Western markets during the "SLR decade" of the 1970s. However, they appeared at a time when their market segment was saturated with second hand equipment, so no major importer looked at them. One of the characteristics of Soviet camera manufacture was that the capability of its designers was well ahead of that of its policy makers. The 20 year overdue replacement of the external selenium cell of the Zenit E by TTL metering is said to be the work of an employee who made a conversion on his own accord.
Кеңес одағының экспорттық саясаты
Батыс елдерінде Zenit желісінің табысы көбінесе Ұлыбританияға байланысты болды, бірінші кезекте TOE компаниясының маркетингтік және сервистік қызметінің арқасында, екінші жағынан – бастапқыда Ұлыбританияда импортталған дәлдік камераларына шамамен үштен екі бөлігіне жететін ауыр салық салғандықтан. Кейіннен Foto Quelle және Neckermann сияқты неміс дискаунтерлері оның көп мөлшерін сатты. Сол кездегі КСРО экспорттаушыларына басты шағым – олар батыс сатып алушыларына қызығушылық тудыруы мүмкін, техникалық жағынан жетілген өнімдерді өндіруге қабілетті болғанына қарамастан, Zenit E сияқты көлемді өндіруге бағытталған, мүлдем ескірген жабдықтарды ғана жеткізе алды. TOE осы мәселеде КСРО жеткізушілерімен үздіксіз күресіп, экспортқа арналмаған, бірақ өте жақсы советтік линзаларының орнын, "Гелиос" таңбасымен болса да, Жапониядан таңдалған екінші сортты, көптеп өндірілген оптикамен толтыруға мәжбүр болды.
Стандартты Zenit линзалары
Бастапқы Zenit "Industar" таңбасымен берік төрт элементті 3.5/50 мм Zeiss Tessar көшірмесімен бірге келді. Алғашқы алюминий корпустар бірнеше түрлі нұсқада жіңішке көк түспен қапталған, ал кейіннен жаппай өндірілген қара нұсқада жартылай немесе қапталмаған, шыныда көзге көрінбейтін түс болды. Олар өткір болды, бірақ жарық жағдайында қапталмаған линзаға тән "тұманды" кескінді берді. Ирис сақинасы фокус сақинасының ішінде орналасқандықтан, толық апертурада фокус жасап, содан кейін диафрагманы жабу мүмкін емес еді, себебі бұл фокус нүктесін өзгертеді. Бұл линзаларды ерекшелейтіні – олардың өте ықшам "панкейк" дизайны. Өндірушілердің мақсаты 1945 жылдан бері осы салада жасалған барлық жетістіктерді ескермей, ең қарапайым корпус конструкциясымен өткір Tessar типті линзаны ұсыну болды. Ең танымал линза – соғысқа дейінгі Zeiss Biotar (АҚШ патенті 1,786,916 (W. Merté, 1930)) негізінде жасалған 6 элементті 2.0/58 мм "Helios" линзасы. Zenit сонымен қатар әртүрлі фокустық қашықтықта бірнеше Tair линзаларын шығарады, олардың кейбіреулері соғысқа дейінгі Zeiss Sonnar дизайнымен 4 элементті, цементтелген екінші және өте жуан үшінші элементтерімен жасалған.
Үлкендеу құрылғылары
Zenit сонымен қатар үлкен мөлшерде ұлғайтқыштарды да өндірді. Ең белгілілері UPA 5 және UPA 6 модельдері. UPA 5 – шағын чемоданға жиылатын портативті модель. UPA 6 – түсті фотосуреттер басуға арналған, күрделірек ұлғайтқыш.