Кіріспе

Ағылшын сәулетшісі (1824–1881)

Джордж Эдмунд Стрит (20 маусым 1824 – 18 желтоқсан 1881), сондай-ақ Г. Э. Стрит деп белгілі, Эссекс қаласындағы Вудфордта туған ағылшын сәулетшісі. Стильдік тұрғыдан алғанда, Стрит Викториялық готикалық қайта жанданудың көрнекті өкілі болды. Көбінесе діни нысандарды жобалағанмен, ол Лондондағы Страндтағы Корольдік соттарының жобасын жасағандығымен ең жақсы танылады.

Ерте өмір

Стрит – Томас Стриттің үшінші ұлы, заңгер, екінші әйелі Мэри Энн Миллингтоннан. Ол 1830 жылдары Митчемде оқыды, кейін 1839 жылы Камбервелл колледжінде оқыды, одан кейін оқуын доғарыпты. Бірнеше ай әкесінің Philpot Lane-дегі кеңсесінде жұмыс істеді, бірақ әкесі қайтыс болғаннан кейін анасы мен әпкесімен Эксетерге көшіп тұрды. Дәл сол жерде ол алғаш рет сәулет өнері туралы ойлана бастады, ал 1841 жылы анасы оны Винчестердегі Оуэн Браун Картердің кеңсесіне шәкірт ретінде орналастырды. Содан кейін ол Лондонда Джордж Гилберт Скоттпен бес жыл бойы «жетілдіруші» болып жұмыс істеді. Оның алғашқы тапсырмасы – әлі де Скотт үшін жұмыс істеп жүрген кезінде – Корнуоллдағы Бискови шіркеуінің жобасын жасау болды. 1849 жылы ол жеке кеңсе ашып, тәжірибесін бастады. Оның алғашқы жұмыстарының көп бөлігі, оның ішінде көптеген шіркеулерді қайта жаңарту жұмыстары, Корнуоллда жүргізілді.

Мансап

1850 жылдың қараша айында епископ Сэмюэл Уилберфорс оны Оксфорд епархиясының сәулетшісі етіп тағайындағаннан кейін ол Лондонды қалдырып, Уантеджге көшті, онда ол бұрыннан-ақ пасторлық үйдің жобасын жасаған және бірнеше мектептерде жұмыс істеп жатқан еді. 1852 жылдың мамыр айында ол Оксфордтағы Бомонт көшесінде тұруға көшті. Ол қаладағы Әулие Филипп және Джеймс шіркеуін, сондай-ақ Саммертаундағы тағы бір шіркеуді жобалады, көптеген басқаларын да қалпына келтірді. Стрит Оксфорд епархиясында 113 шіркеу салды немесе қалпына келтірді. Дегенмен, университеттегі оның жалғыз жұмысы – Иса колледжінің шіркеуін қайта жобалау болды. Оның ұлы Артур Эдмунд Стрит былай деді: <blockquote>Әлдебір себепті, әкемнің готиканың ертерек кезеңіне берілгендігі және Оксфордта бұзылған үлгілер жеткілікті екендігін, ал ертерек формалардың тазалығына оралу керек екенін ынтамен айтуы билікті қорқытқан болуы мүмкін. Карьерасының басында ол сәулетшілердің өздері салған ғимараттарды безендіруге тікелей қатысуы керек деген пікірді жақтады және Бойн Хилл шіркеуінің қабырғаларына өзі сурет салды. Бірақ бизнесі өскен сайын, ол мұндай тәсілдің қиындықтарын тез түсінді. Ол 1855 жылдың соңына дейін Оксфордта тұрды, содан кейін Лондонға оралып, Блумсберидегі Монтегю Плейсте үй алды. Осы шамада ол Лилльдегі жаңа кафедралық соборды жобалау конкурсына қатысып, Генри Клутон мен Уильям Бурджестің жобасынан кейін екінші орынды жеңіп алды. Ол Константинопольдегі Қырым мемориалдық шіркеуін жобалау үшін тағы бір конкурста Бурджестен кейін екінші орын алды, бірақ ақырында тапсырыс алды. Ол сондай-ақ Уайтхоллдегі жаңа Сыртқы істер министрлігі үшін готикалық жобаларды және Ұлттық галереяны қайта құру жобаларын ұсынды.</blockquote>

Готиканың қайта өркендеуі

Стрит Экклезиологиялық қоғамның белсенді мүшесі болды. Ол ерте жасынан-ақ готикалық сәулет принципіне қызығушылық танытып, Готикалық сәулетті зерттеу және суреттеу үшін Еуропаға жиі сапарлар жасады. Ол өте жақсы суретші болған, 1855 жылы «Солтүстік Италияның кірпіш және мәрмәр сәулеті» атты мұқият және көркем суреттермен толық еңбегін, ал 1865 жылы «Испанияның готикалық сәулеті» атты кітабын жариялады. Бұл еңбектер британдық сәулетшілердің құрылыста полихромияны кеңінен қолдануына түрткіс болды, кейде оны «Жақын қабатталған бекон стилі» деп қысым көрсететін. Торндайк-стрит, Вестминстердегі (1858–61) Сент-Джеймс-де-Лесс шіркеуінде Стрит қызыл кірпішті, ал ішкі және сыртқы жағын қара кірпішпен әсемдеді, сондай-ақ шіркеуге биік, шаршы мұнара берді, оның шатыры Генуя үлгісінде салынған. Чарльз Локк Истлейк 1872 жылы бұл ғимаратты готикалық жаңғыру сәулетшілері арасындағы «[ағылшын] ұлттық стилінен бас тартудың» көрнекті мысалы деп бағалады, бұл Джон Раскиннің Солтүстік Италияның ортағасырлық сәулетіне деген құштарлығынан және Виолет ле Дюктың «XI-XVI ғасырлар Француз сәулетінің түсіндірмелі сөздігі» атты толық еңбегінен туындаған еді: «Бұл жерде ғимараттың жоспары, ерекшеліктері, сыртқы немесе ішкі әрлеуіне қарамастан, оның барлық сипаты ағылшын стилінен мүлдем өзгеше. Тіпті құрылыста қолданылған материалдар мен жарықтандыру тәсілі де жаңалық болды. Суреттелген мұнарасы бар жеке мұнара, әсем кірпіш және мәрмәрмен әшекейленген қоңырау қабаты, жартылай дөңгелек апсида және квази-трансепттер, тақталық терезелер, клерстерийге орнатылған люктер, кеме аркасының ерекше безендірілуі, мүсіндеменің батыл күші, шатырдың түрлі-түсті әрлеуі – барлығы Мистер Стриттің қауіпсіздікпен қанағаттандыра алатын, бірақ оның көптеген замандастарын шектен шығарып жіберген өзгеріске деген құштарлығын көрсетеді. 1867 жылы Стрит Кроуфордтың 25-ші графы Александр Линдсейдің тапсырмасымен Абердинширдегі Дюнехт үйінің кеңейту жұмыстарының бірнеше аспектілерін жобалауға шақырылды. Олардың ішінде кітапхана мен шіркеу болды. 1868 жылы Стрит Рипонның епархиялық архитекторы болып тағайындалды, сонымен қатар ол Йорк және Оксфорд епархияларында атқаратын ұқсас лауазымдарына қоса, кейіннен Винчестер де қосылды. Ол шамамен осы кезде Йорк соборының, ал кейінірек Солсбери және Карлайл соборларының архитекторы болып тағайындалды.

Шығармалары

Стриттің ең танымал ғимараты, әлдебір Лондонның Страндтағы Заң соттары (қазіргі Корольдік соттар) болуы мүмкін. Бұл үшін өткізілген конкурс ұзаққа созылды және көптеген түрлі пікірлер білдірілді. Төрешілер Стриттің сыртқы жабдықталуын, ал Чарльз Барридің ішкі бөлігін жасауын қалаған, ал заңгерлердің арнайы комитеті Альфред Уотерхаус жобаларын ұсынды. Алайда, 1868 жылдың маусым айында Стрит жалғыз сәулетші болып тағайындалды, бірақ ғимарат оның 1881 жылдың желтоқсанында қайтыс болған кезде толыққанды аяқталған жоқ. Заң соттарынан басқа, Стриттің жұмыстарының көп бөлігі діни мақсаттарға арналған, олардың ішінде ең ірілері – Бристоль соборының негізгі бөлігі және Дублиндегі Христос шіркеуі соборын қалпына келтіру. Оның аяқталған жұмыстарының ішінде ең маңыздылары – Ист-Гринстедтегі Сент-Маргарет монастыры және Кэдсдондағы теологиялық колледж. Оның сәулетшісі болған басқа шіркеулерге Римдегі All Saints (Англия шіркеуі), St Paul's Within The Walls (Американдық епископтық) және сондай-ақ Америка епископтық шіркеуі үшін, Артур И. Стрит 1886 жылы қайтыс болғаннан кейін аяқтаған Париждегі американдық соборы кіреді. Оның жұмысы тек готикалық қайта жаңғыру стилімен ғана шектелмегендігін Норвуд зиратындағы Раллидің Ликиялық византиялық ғибадатханасы, жақын жердегі Сент-Люк шіркеуінің романдық стилде қайта жасалуы және Батыс Норфолк, Ройдондағы Барлық Әулиелердің екі нормандық есіктерімен үйлесетін стильде қайта құрылуы көрсетеді. Стрит сонымен қатар Абергелдегі Гвич қамалындағы отбасылық шіркеуді де жобалады. Денбигшир округы.

Ирландия

Стрит Ирландияда көптеген жаңа жұмыстар атқарды, оның ішінде Ардаминдегі (Вексфорд округі) және Килкенни округіне қарасты Пилтаун шіркеулері. Оның ең маңызды жұмысы – Дублиндегі тарихи Христос шіркеуінің соборын қайта жаңарту болды, оның барысында ол «тарихи маңызы жоқ» деп есептеген хорды бұзуға жауапты болды. Стрит 12 ғасырлық Сент-Михаэль шіркеуінің маңында Синод залын жобалады. Ол сондай-ақ Кильдер қаласындағы Святая Бригида соборын қалпына келтірді, ол жұмыс бастаған кезде шатырсыз қираған еді. Собор 1896 жылы қайта ашылды. Ол жоғалған қабырғаларды қалпына келтіріп, бастапқы қабырғалар мен шаршы мұнараның қалдықтарымен сәйкес етірді.

Қауымдастықтар мен марапаттар

Стрит 1866 жылы Корольдік академияның қосымша мүшесі болып сайланды, ал 1871 жылы – толық мүшесі болды; ол қайтыс болған кезде Корольдік академияның сәулет профессоры болды, онда ол ортағасырлық сәулеттің дамуы туралы дәрістер курсын оқыды. Ол сондай-ақ Британдық сәулетшілер Корольдік институтының президенті болды. Ол Вена Корольдік академиясының мүшесі болды, ал 1878 жылы Париж көрмесіне жіберілген суреттері үшін сыйлық ретінде Құрмет легионының рыцары атанды.

Көзқарасы

1856–7 жылдары Филип Вебб Стриттің аға клеркі болса, ал жас Уильям Моррис оның шәкірттерінің бірі еді. Осы екі дизайнер Уильям Морристің дизайн қағидаларына арналған ескерткіш болған Қызыл үйді бірлесіп салған, және онда оның көптеген кейіннен танымал болған достарының еңбектері де бар. 1870 жылдардың басында тағы бір шәкірт – канадалық архитектор Фрэнк Дарлинг болды.

Жеке өмір

Стрит екі рет үйленген, алғаш рет 1852 жылдың 17 маусымында Роберт Проктордың екінші қызы Марикита Прокторға, ол 1874 жылы 44 жасында қайтыс болды. Олар Эссекс округындағы Хэдлидегі шіркеуді қалпына келтіру жұмысына Стритті шақырғанда танысты. Оның ұлы Артур Эдмунд Стрит 1855 жылы Оксфордта дүниеге келді. 1878 жылы әкесінің кеңсесіне кіріп, әкесі қайтыс болғаннан кейін құрылысы жүріп жатқан жобаларды аяқтады. Кейіннен ол 1888 жылы жарық көрген әкесінің өмірбаянын жазды. Стриттің 1881 жылдың 18 желтоқсанында 57 жасында қайтыс болуына шамадан тыс жұмыс және сот ғимараттарының құрылысына байланысты кәсіби алаңдаушылықтар себеп болды. Ол 29 желтоқсанда Уэстминстер аббаттығының негізгі бөлігінде, сэр Джордж Гилберт Скотт пен сэр Чарльз Барридің қабірлеріне жақын жерге жерленді. Генри Хью Армстед жасаған Стритке арналған ескерткішке Уэльс принці мен сэр Фредерик Лейтон демеушілік етті, ол Корольдік соттардың орталық залында орналасқан; ол 1886 жылдың 24 наурызында лорд-канцлер Лорд Гершельмен ашылды. Стрит Англия шіркеуінің жоғары шіркеу дәстүрін ұстанды. Ол көп жылдар бойы Лондонның Маргарет көшесіндегі Барлық Әулиелер шіркеуінің церкварттары болды. Ол шіркеудегі барлық орындықтар тегін болуын, яғни орындық ақысына бағынбауын қатысты түрде талап етті.